Skip to main content

Full text of "Phonurgia admirandorum per sonos effectuum productrix ad Leopoldum ..."

See other formats






■I * 




R.P. ATHANA SII 

KIRCHERI 

. FULDENSIS^ 

E SOC. JESU. 

PHONURGIA 

NOVA 





MIK 3 «-J IJ 'i 

.•i.:: 

■ 

./, v o m 


J 1 









Athanasii Kircheri 

e soc. JESU. 

PHONURGIA 

NOVA 

SIVE 

Conjugium Mechanico -phy ficum 

ARTIS & NATVR^E ® 

paranympha phonosophia 

• Concinnatum j 

qua 

VNIVERSA sonorvm s^atvra, proprietas, vires 

rffetiuunujf prodtgtoforum Cau/i , nova & multiplici experimentorum exhibitione enu- 
cleantur j InSlrumcntorum oAcu/iicorum , cJtCacbtnarumtfc ad Statur* prototypon 
adaptandarum , tum ad fonos adremotifiima [j>atia propagandos , tum m abditis domo- 
rum recepi but per occultioris ingenii machinamenta clam paldmve firmo- 
cinandt modus (f> ratio traditur, tum denique in Bellorum tumui' 
tibus fingularis hujufmodt Organorum Vfus, & praxis 
per novam Phonologtam defiribitur. 



C cA *MP 1<D 

Per Rudoephum Dreherr. Anno M. DC. LXXIIL 


X 


. 




1 r 


i C! pr tBr ^ U T >| I T ‘p fi M A H T A 

J / .1 * JL A v ' ' i- * % V * > ' '. X - 

, 1 . : . i I < ' . i C ) & .5 • 1 



A V O M 


1 \ 7 . 

r :u jUv/iq ODinwl jjM rnfjigu:ricO 

'5 3 v/lVTA/i * ?.n >1 a 


a I H C r . j ■ O H C I A H ‘1- M Y Vt A Si A, C J 

jrnujr.nnbnoO 


v/a^va .Tvcranwoi^ < v» i c \ .ys. wiaov. oi _ ' ?.JI'vav * 

.*»> W«uW > V«tmAV^W'.\\V^D VJW , SV<Mfc3 WWtSW;' ; •’ '•' 

v n yi.\ta. »vwa$pr>t »W#w ' 

-OMokuvV.tavttWW , iwA • .A\t.tfy v. w^\owv< V; . v - 

-aKiTi\_w*#i*iw\ wWto s.\viv«aWv ..»< nvqgn «*««» \v\ V' v<vw •' 

vi>»tt^v.v& « mw\ ^W tWowtt. > .' U 

tr«. a *\ «£ 3 * «vnws uj\ O \vivWw\vArt 

.nwvAwa^U Mwy aAwj.Jw 



-O -' 



* 

ffe" "A I? 


Kf\ 


AV- 


^•»%Vww- - »«« iitt 

.!I!XiI.Da .-'■ ... v Jitfau.jiU ‘ am {.io •••: " ■ - 


L 


w 




, Digitfz 


08 1 i 


JO ANNES PAULUS 
OLIVA. 

PREPOSITUS GENERALIS 

SOCIETATIS JESU. 

C UM Opus, cui titulus Tbonurgia T^ova./Ive^ 

de mtrabtLbiti prodigus fom , vocife/ue per machinas omnii 

gerteru propagande aP.A thanaf o Kirchero noilrse 
Societatis Sacerdote confcriptum , aliquot ejufi 
dem Societatis Theologi recognoverint , atque in 
lucem edi poiTe probaverint , potellatem facimus, 
ut typis mandetur , fi ita iis , ad quos pertinet vi- 
debitur. ‘Datum i. Decembris 1672. 

JOANNES PAULUS OLIVA. 


Imprimatur 

F. HYACINTHUS LIBELLUS 

Sac. Palatii Apolt Mag. 


2UJ0Aq E 3 T /i/‘A 0 I 

. \ V l J o 

2I.IAjR.TO3D 2pTI?.OR3v^,l 

mu E IT AT it!. 02 

o-*' . W&Vt t.V •' -Va-VV 1 rlJ 1 1 : i } ‘i 

• 

2 ,- oiAn: nA ’ •' 

-'i- i - '• j ’ • ' - •/ 

1 ' 

j-jc* ffitns u-r. \ , rinr/»rioTr{3 ? t»q 

joup i;.v t = (' r, }t il ,'UJA: >ncrn vj 

*V» lwV.«V:v'\ A V. V. 5 A i. .‘i!. 


no cii.JUA c ! zT".7.cl 




•wjernilqfol 

- k 

*> ... . 


*mr - 


'•* . 
Digitizedby* 





L E O- 


'}}■ 


POLDO I. 

ROMANORUM 

IMPERATORI 

S E T E % 

^ AUGUSTO, , 

JUSTO, PIO, FELICI, 

PERENNEM FELICITATEM PRECATVR 

ATHANASIUS KlRCHERUS 

E SOC JESU 

lALIDO Tubae clano-ore 
; ^ 
i exaltabo vocem meam, clab 

bcorumpolyphomfrnoC^- 

li verticem concutiam, CornuumT lbia- 

mmcjue Martiali fragore animos aurefrj; 

Auditorum perftringam ; praepotenti, 



LiJ 


a 2 

t 


in- 


f , \ • '* 

• » 

EPISTOLA 

inquam , illa virtutum heroicarum Tu- 
ba Vje ana canam, qua Religiofilsimus 
LEOPOLDVS I. Romanorum Im- 
perator femper Auguftus, raro exemplo 
. Mundo inclarelcit. Siemm A&ionum 
T uarum modum altius dilcutio, inT uo 
Caesar invid:i{sime,MagnaeMentis pe- 
dore , ordine prorlus conlono, experiri 
video omnia , quae Iparfim diffuseq; apud 
alios inchoata lunt virtutum inter (e ca- 
tenatarum praefidia ; Religionis Amor, 
Fides &: Conftantia erga commiflum 
Curae T uae Imperium , in profligandis 
Chriftianae Reipublicae hollibus Zelus; 
imperturbabilis prolperainter 6c adverfi 
in tot tantilque lnlultibus &: infidus, ani- 
mus. Sed enim in hoc ancipiti rerum fta- 

-Ai . tu 

k 


4 


DEDICATORI A. 

tu non defuerunt Tuae irritamenta leve- 
ntatis , neque Civilis motus lemina,men- 
tiumque exulcerationes ubique obviae; 
attamen T uae amufsi jullitiae, id elt, pro- 
videnti grandis Animi Tui moderano- 
ne , quae vulnerata erant , Clementia T ua 
lanam potius, quam recidilti,qui etiam 
dilsimuIando,nec omnia anxie inquiren- 
do, maluifh videri lnvemfle bonos, quam 
fecille;amari potius, quam nmeri.Hi lunt 
validi virtutu clangores, queisMundum 
reples , queis admirabili Mentis Tuae 
lublimitateEcbonem in Subditos Tuos 
relonas Clamore 

-odo ;qrrrjj ?.urr;dil r ^m. Amore 
- neo m;jf ostco t grondlibdid Ore 

r 3m«.lnn?in k h Re 

noti * Cla* 


EPISTOLA 

Clamore, V ltaeT ux exemplo follici- 
tas ; Amoris 6c benignitatis magnetilmo 
trahis; Morvm probitate inltruis;C)RE 
quot verba fundis, iis tot Leges condis; 
KE-ipsa ; Iufhtiain cognitionibus, indu- 
biis Conflantia , Prudentia in Confilns, 
Fortitudine & Clementia conlono-dif- 
lonos Subditorum motus ita temperas, 
utinablolutam concordiam cun&orum 
animos trahere videaris , quarum quidem 
praeflantiam virtutum filentio lupprime- 
re malim, quam eas nimis parce attingere. 

. Sed ut ad verae lapientis Icientiarumq; 
ftudium, quo fi quandoq; a Mole Mun- 
di, quam lullines, liberius tempus obti- 
nueris , laudabili diftineris , calamum con- 
vertam. EltT ibi Sapientilsime Caesar, 

non 


i 


DEDICATORI A. 

nonduntaxatad artium (cientiarumcjue 
cognitionem capeflendam, fed &c adre- 
condmoraNatur^ (aeramenta penetran- 
da mire capax Ingenium. Necjue enim 
aliter ad literatorum lauream viam (ter- 
nis, quam exemplo, cum jam vel a tenera 
a > tate,Tuom pectoreMularu omnium 
>al^(tram erexensut proinde jam libera- 
ium difeiplinarum vertices non Lauro 
tantum, fed &: Imperiali exornatos Dia- 
demate videamus, compofitumcjue tan- 
dem Martem inter & Palladem dif 
fidium literanus Orbis agnofear, &c vel 
inde luculenter patet , quod po(t com- 
plurium Operum meorum (ub felicibus 
AuguftxMajeflatisT useAufoicnsedi- 
torum evulgationem,cum deP bonurgia 

mea, 


EPIST. DEDICATORI A. 

mea, hujus Opufculi argumento, ejulque 
arcanis maudifies , inftanter egifti, ut ea 
quantocyus publici juris fieret. QuodO- 
pus omnibus jam numens abfelutu ante 
Auguft os Majeftatis T ux pedes omni, 
qua par eft, obfequn&: obfervantise affe- 
&u,T ibi velutiMeccenati munificentifii- 
mo venerabundus depono. Quod fiT ibi 
SacranisimeCiES A R arnfent ; ecce laetitia 
gefhens , illud cum Poeta liberius canam : 


Jam dominasaures jam Regia te&a meremur, 

9 Et Chelys Augufto Judice ta&a fonat. 

Atque hifee calamum fiftens, Deum- 
Opt: Max : ardenter oro, ut domitis ini- 
micis Triumphes in excurrentis faeculi 
felicitatem. Vale Orbis Fulcimentum, 
Reipublicae Chriftianae Spes , Salus. 

Ex Coli. Romano 12. dic Febr. 167* 


i 


EXEGESIS 

FRONTISPICII PRAECEDENTIS 

QVA VELVTI EMBLEMATE QVODAM T0- 
titu operi* a Argumentum explicatur. 

E Ccc Tibi , qua: mira foni vodfque Poteftas 
Efficit, & Mundo Prodigiofa parit! 

Aurea clarifonis complentur Vocibus aftra, 
Ja&ant Angelicos iemper habere Choros. 
Non ceflant fummo denlare Celeufmata Divi , 
Tergeminum Plaufum turba beata canit. 
Inter le trepidi Ipirant certamina Venti , 

Aeris horrifono murmure Carmen agunt. 
Sibilat hincZephyr 5 5 Boreas ftrepit,Eur 9 &Aufter. 

Eudantes faciunt Ire redire lonos. 
Hymnilonisrecitatvolucresmodulaminaroftris, 
Orbe repercuflo quas rotat aura levis. 
Flexanimas tendendo fides Helicona per Orbem 
Circinat, & Mufas Mira fonare fuas 
Edocet infignis Pindi Phonafcus Apollo, 

Dum refonum blanda voce perennat Opus. 
Concertant Dryades Cantu, Satyrique bicornes 
Ingeminant Calamos laeta per arva fuos. 
Exagitare feras fonitu, quem tortile cornu 
Exerit , ut totum mulceat ore nemus, 

b Alma 


Alma Diana docet. Animos confli&ibus addunt 
Tympana, Siftra, Tubae, dum reboare folent. 

Cornua Nereides inflant ; Vagus incola Ponti 
Buccinat & gratum fundit ad alta melos 

Hic Echus varias ludit per imaginis Umbras 
Quas vaga vox fparfim flexa reflexa facit. 

Hic fele pandunt invila Theatra fonorum, 
Queis animum Magicus fafcinat arce fonus. 

Fama fed immenfum volitat clangore per Orbem 
Inclyta per caelos Oefaris Arma vehens. 

Haec funt Kircheri,quae fert, monumenta laborum 
Miro quae praefens dogmate monilrat opus. 


... t 


0.0» •' 


• * . • » f I 

: •< V 




Sic cecinit 


r ' 


• I 


* . t 1 

i >v ^ t n 


• » •• «. * \ , 

Jo ANNES STEPHANUS KeSTLERUS. 


, * . f 


i 


r 


i; r . no' J ..IN* r.nr, / 

Phonurgiam Kircherianam 

SYNCHARMICUM, 

H Adenus exiguos extruxitFamaTriumphos, 
Kircheri & laudes vix tetigifle putat. ' 
Plaufus erat major lato Ipargendus in Orbe , 

Et pleno reboans major ab ore fonus. 

En nova fublimes quae buccina percutit auras. 
Et quae vel Famam vincere voce queat. 
Unde novos potius nullo fub limite Mundos, 
Subque novo terras fidere quaere novas. 

Orb is hic anguftus , certe magis ille fonorus. 
Cum feriat geminum vox agitata latus. 

Una ut naturae vox, una & dignior Echo, 

Uno Kircherum geftiat ore loqui. 

Scilicet impavidus dum fubterranea luftrat 
Regna, tenebrofas aufus adire domos. 
Ventorum &tradusfequitur, nigrofquerecefius, 
Saepe ubi difrupto faedere terra fremit. 
Dumque iterum aethereasfpedatfublatusinauras. 
Et tonitru & celeri fulmina torta manu. 
Quid mirum eft, inquit, tanto refonare fragore. 
Quae vifa antiquum eft ferre ruina Chaos. 
Vis caeca, & nullis fraenari legibus apta. 

Nec ratio , haec potius fed furor arma quatit, 
b a Magna 


Magna quidem irarum, & ferale fonantia bellum, 
Muta fed, & nullis figria referta notis. 

Hic laborhic meus eft, aliam fubtexere formam. 
Quaque tonare fimul , qua videare loqui. 

Ignivomas voces, & verba tonantia reddas. 

Ore feras ventos , flumina voce feras. 

Nec folles Vulcane tuos, fteropifve lacertos, 
Quatro, non ftrepitus turbinis Eure tuos 

Mufaru hoc opus eft, poliunt namq-, omnia Mulae 
Talia vel numeris monftra liganda docent. 

Mufarum hinc fedes vifum eft ,& Apollinis antra, 
Vifere, & infuetos voce ciere modos. 

Dum totum hic bibit ore melos,fontemqjrecludit. 
Numine & afflatur jam propiore Dei. 

Divinum infpirat tandem Mufurgia pedus, 

Nec mortale fonans, Ipiritus intus alit. 

Hic leu dele&ent dulcis modulamina cantus, 
Compreflove lonos aere j live manu. 

Pandit hicin fylvis quid &Orpheus,& quid Arion 
Inter aquas, «5c quid tu Philomela potes. 

Nec latis humanas fic gutture fle&ere voces. 

Sed docet ingenti verba animare fono 

Hicque tubam memorat qua pofsit ferre per auras 
Verba, & longinquas ire loquela vias. 

Tardior ablentes haud nunc mora terret Amicos, 
Mittitur aut dubia Littera Icripta manu. 

Dum 


Dum licet abfentes audire & reddere voces, 
Nec, quamvis oculis, diftat ab ore locus. 
Prima quidem eft audita dato inclarefcere ligno, 
Anglia, belligeris clangere nata cubis. 
Anglia fic di&aeft tuba, licvel laeta fatetur, 
Quod Kirchere Tuum eft, Anglia velle fuum. 
Dumq;Tui nufquam magis extat plaufus honoris. 
Quid mirum eft Anglos praecinuifle Tibi. 
Rara Avis, & diu domitrix Mufurgia fati 
Non timeas pofthac , his celebrata , mori x 
Extremam Cygnus languenti voce falutat 
In Cantu fuperos , non moritura Diem, 
Nam fecunda fores , quae folum funere Phoenix 
Difsimilem haud prolem vel rediviva paris. 
Augurio vocis Tibi par Phonurgia liirgit, 

Voce pari refonans, fed nec honore minus. 
Illic, heu taciturna nimis, Tuba conditur olim. 
Nomine fub tanto fed tacuifle juvat} 

Hic donec pateant tantae miracula vocis 
Spargat & Authorem latius Ipfa fuum. 

Ergo fimul petat hocfibi vox & gloria centrum, 
Laufque fono difcat crefcere, Laude fonus. 
Jamque fuae incurvet modo cornua Luna Dianae, 
Sunt propria indomitas ifta agitare feras. 
Sylvicolae texant. Satyri Faunique choreas 
Auribus Ecce iftis fiftula digna manet. 

Coeru- 


Coeruleam fi nonT ritonque per aequora concham 
Inflent, errantes decipit illa rates. 

Horrifono miles Mars tuque accenderis aercj. 
Sed quoties diri funeris illaTuba.*. 

Caefaris haec noftra eft,haecGefta,haec Illius Arma, 
Haec quodcunque fonet Buccina, Caelar erit. 

Antonius Widdringtonus Anglus. 

A D 

P. ATHANASIUM KIRCHERUM. 

Q UoTubacoclufas ferat hincper inania voces 
Et procul a nobis, diflerisiple modum. 
Mira equidem tradis nam quod Natura negavit 
Hactenus id fieri ledulus artem doces. 
Naturam amplificas , quaeque illa impertit avare 
Rebus clauftra, magis tu lpatiola facis 
Invideat vel amet? regnum namque illius ornas 
Hinc , illinc major diceris Ingenio. 

Invideat vel amet, neque enim modo difeet amare, 
Aut odifle Tuae Nobile mentis Opus. 

Per te do&a prius quam nos lermone doceres, 
Edidicit melius. Fama animare tubas. 

Nam tuba, qua pingis, refonat prope j fpargit at illa 
Donatum chartis nomen ubique Tuum. 
Haec eadem ni forte doces, minus ipfe docebis, 
Quam quod do&a modis fecerit illaTuis. 


VIRTUTUM COMPENDIO, zMVSARVM VNI- 
c* Gemma: , Orbem in fui admirationem rapienti , uix imitabtli. 
Antipodum Oraculo; Viro n»»«T*A»r«., Fuldenft Flori, Italia Ciyi* 
‘Rpmana Palladi , iddmodum ' Reverendo £5* Eximio 
in CHRISTO Tatn, Tatn ATHANASIO 
KIRCHER e Societate J EsV, 

I Nlequitur Te juftus honor , Kirchere fugiflL» 
Non prodeft, celer eft,Tu fugis, ille volat-;. 
Proemia cum renuit, Virtus Tibi preemia portat. 

Quo magis haec renues, tunc magis illa dabit. 
Te vult Fuldafuum, Latium led gaudet honore, 
Haec fi la&ando Te, dedit Efie Tibi 
Te vult Roma fuum , quod fi contendere Fulda 
Vult cum Romanis , Judicis arbitrio 
Lis committenda eft , caufae decifio fitr fit. 

Romae menS , Fuldae fit valor ingenii. 
Aeternis Gircis celfebret Tua Nomina Roma.., 
InfcuIpatqiieTuis Symbola Fulda typis. 
Obje&um Circi non fit Te nofcere Terras, 

Aft ra,Mare,aut quidquicfvaftaMathefis habet, ’ 
Antipodum linguis uti, Memphifque fepulta_> 
Symbola, Romanis , arte citafle nova: 

Majus quid volumus,Tuba fit quaFama loquatur 
/Ethraque cernantur, contremuifle fio no: 

Ars Kirchere Tua eft j Aquil is concella Voluptas 
Ut folem fixo Lumine conlpicianL;. 

Frons 


Frons Aquilina Tibi , radios per condita vibras, 
Quid mirum? An nonTu rariorOrbis avis? 
Altius ut tendat telum , vaga chorda premenda. 
Ingenio ut fcandas , candida corda premis. 
Preflo corde nihil citius protrudit in altum. 

Et quia Tu tanta dexteritate vales. 

Pro fermone inter Divos, Terraeque Polfque 
Hoc inftrumentum fers plaga abyEtherea. 

Orbis DeliciumTu nempe ter Optime Caelar, 
Kircheri munus fit Tibi conveniens. 

Jam jam Fernandis poteris Tua Fa&a referre, & 
Dicere quam forti pedore multa geras. 

Ha&enus Heroum repetebat fama per orbem. 

GFSARE TE, decet, ut Fama volare fciat. 
Nam Tibi de caelo Nomen LEOPOLDUS , &ecce , 
D. non fi fiet. Magne LEO, POLUS es. 
Jungito poft LEO,D.fenfusLEO de POLO habetur. 

Heroum Polus es. Fama Polaris erit. 

Sic Kircher quas; KIRCH ER, hoc efb TEMPLUM 

(ILLE vocatur.) 

Tu Templum Famae Nobile Kircher eris. 

ItaTibi Cliens Tuus dcvotilfimus accinebat , cum Maximi 
Casaris clemcntiflimo juflu,RoMATe Diredtorc Orien- 
talium linguarii fpccimcn daretjo annesBaptistaPo^* 

Sacrae Caefarcac Regiaeque Maiestatis linguarum Orien- 
talium Secrctarius. Tipmtex Mu fio met, adCoUegtunu 
oJUlaronitarum de *Monte Libano, in Fejlo S.Thoma 
«t dquinatu 7 . (^tCartn i67i- 


•IN 


10 


ADMIRABILEM PHONURGIAM 

P. athanasii Kircheri. 

diflertifsimi Naturae Myftagogi. 

EPIGRAMMA 

jjJW meritiftmo Inftttutori fuo debita gratttudmu & Obfir - 
vantt* causa fubneftit. 

JOANNES STEPHANUS KESTLERUS. 

I Ngenio defefla Tuo Natura laborat, 

Dum ftudet in Vires crefcere mille novas. 
Quaevis in Arcanis penetralibus abdita condic 
Alma Phyfis,ftudiis liint fuperata Tuis. 
Tanta perinde Tuae confurgit Gloria famae, 
Orbis ut hanc capiat non fatis Unus adefl:. 
Accedit Majus; dum Nomina Caefaris ornas, 
Inde Tuis Vernat Laurus honora Comis. 
Sic poftquam terras famicompleveris omnes. 
Aeris Imperium Regia Juno dabit. 

.'V.brubhr.! t' : .-dujo 

: •'•'• !ov i.t.-ntj!?:.. ■.<> 

f [> ‘i. l ? 7 o 

c PR£, 


1 ^. V. 


Di 


i 


PRjCFA T I O 

AD LECTOREM. 

f f f f r \ fy | I t y r\ I t y 1 T f >1 i ^ 

RICENUM jam annorum curri- 
culum tranfigitur,quandoOpus, 
]Uod *s4rss/)£agna Lucis ($' Umbra in- 
fcribitur (quo, quaecunque adV i- 
Lus vifibiliiimque do&rinam & 
fcientiam quovis modo revocari poterant, multi- 
plici rerum novarum argumento tradebantur )Li 
terariae Reipublicae exhibebam , quod cum non 
exiguo plaulu i Literario Orbe exceptum fuiflc 
intellexxilem , nonlecus: 



ac unda truditur unda ■■ 

Sic varie exagitant tumidas molimina mentes. 

incred bilis fane animo peregrinis ideis praegnanti 
uti novorum femper,novorumqi technalmatum 
producendorum Cupido , ita quoque Acuft icam 
faculatem Opticae fidae Sociae pari argumentorum 
varietate & opulentia conjungendi , ardentifsi- 
mum infedit defiderium;fiquidemparralleliqua- 
dam comparatione unius cum altera conftituta , 
certe tantam harum ad invicem affinitatem inve- 
ni ,ut lucem nihil aliud, quam confono-diflonum 
quiddam oculis 5 auribus vero lucidumbre quid- 
piamefle haud inconfentaneacombinatione con- 
cluferim , atque adeo ex harum mifcelld, quicquid 
in Mundo admiratione dignum , quodque mor- 
talium 


P R JE F A T I O. 

talium animos tantopere attonitos redd it, refulta- 
re videatur. His itaque probe praecognitis, non 
adeo difficile arduumque videbatur , utramque 
paranympha rerum analogia connubio jundam 
firmo unionis faedere llabilire. 

Habet enim Phonurgia, live foni pradica fcien- 
tia non minus, quam Photurgia, id eft , fcientia 
Lucis longe lateque exporredos » «t»"*/** fuae ter- 
minos, receflufque prorfus reconditos atque inac- • 
ceflos , quos ut fuperarem , dici vix poteft, quan- 
tum in dodrina fubtili & ardua , «a* in fua 

principia refolvenda mihi laborandum , quam 
meushic animi fudarit &alferit aufus: Vicittan- 
dem labor improbus, omnia inquam, evicit im- 
plantata mihi ad fimilia arcana Naturae quibuf- 
cunque modis & mediis eruderanda propenfio, 
qua fadumeft, ut nihil intaduminte.:tat jmque 
reliquerim , ut ad ambitum concepti moliminis 
fcopum tandem pertingerem. Quod tametfi in 
vafto Mufurgiae Opere quam uberrime praeftite- 
rimus, in hoc tamen praefenti opufculo praeter ea, 
quae in J^(ono oSkCufurgt* Libro expofita funt, hic re- • 
petita complurium novarum inventionum aug- 
mento cumulata ftabilire conabimur, praefertim 
hoc tempore, quo occafione Tubae Mecologae, 
quamTrombam fiveTrombonem vulgo vocant, 
quam ante vicennium ego primus inventam, & in 
c 2 Mufur- 


mrhun 


P R JE F A T I O. 



Mufurgia impreflam, nec non multiplici experi- 
mento comprobatam hic Romae publici juris feci j 
quae tandem praeterlapfo Anno primum in Anglia 
a clarifsimis & folertifsimisRegiaeAcademiae cho- 
ragis refufcitata, atque in praxin deduda, non Bri. 
tanniam tantum , fed & Galliam Italiamque om- 
nium admiratione, clangore novo & infblito per- 
culit jquam proinde tum ad multorum curiofioris 
dodrinae Virorum, tum ad variae conditionis 
Principum preces inftanter follicitatus ad incu- 
dem revocatam, multiplici varietate audam, hoc 
praefenti Opufculo publici juris faciendam cenfui. 
Si proinde quidpiam ad Reipublicae Lirerariae 
emolumentum, & ad Principum deledationem, 
ufumque opportunum fruduofumq; inde redun- 
daverit , id non meae tenuitati ingenii , fed 
Guminum Patri acceptum Ledor, ut adfcribat, 
Vale & caeptis favc-\ 


*-T 


Authen- 



Authentica Teftimonia 

De prima hujus Artis inventione. 

fACOBVS ALBANVS (jHIBBESIVS TOETA 
Laureatus Csfarcu* in Juo Epitalamiofic loquitur foL 14-. 

[ a At vocem ftcntorcam optajfct. ] 

V Oluiflet utique fibi dari tubam illam novam, 
quam fuus Author vocat Stentoro - phonicam, 
ad amplificandam dilatandam vocem, ut lon- 
ge undique perciperetur ad complura pafliium 
millia ; nupera eft inventio Academicorum Socie- 
tatis Regiae Londini , praecipua vero laus tribui- 
tur clar. V iro Samueli Morlando Equiti Aurato, 
tanquam primo & unico Inventori ; Tametfi «t»' 1 » 
clamet Athanafius Kircherus,fibiqi decus famamqi 
vendicet 5 Afieruit enim nobis haec fcribentibus, 
remtotamabhinc annos circiter viginti a fedefcri- 
ptam& vulgatam i n T<?w. 7. Mufurgu, Cap. de Phomfmis. 
ybi Termo de Cornu Alexandri Magni ( cupidus 
tria paco ) Tot omnino ad milliaria probatum eft 
in Anglia coram Rege? mirabilius multo eft futu- 
rum, quod narravit milii idem Kircherus de Tuo 
Tiburtino Tecelluad Montem Vulturellum, uti 
rem recentifsimam; is ibi cum villicaretur ( bis in 
anno folenne lpfij Religionis causa aedem B. Vir- 
gini facram, qua inftauravit, invifens hoc ineunte 
Menfe Junio anni 1672. (quo ipfo Menfe nondum 
effluxo mando ego tantum prodigium memoriae) 

per 


authentica testimonia. 

per inflationem fimilisTubae vefperi fadam , acci- 
vit conceptis verbis & clare editis in pofterum 
diemadChriftianae pietatisOfficia,&ad Euchari- 
ftiam duo ampli tis mi 11 ia pecuariorum & Colono- 
rum ex circumlitis agris. Pagis & Caftellis , qui 
fubinde cum conjugibus & liberis , ut vocati be- 
ne mane a quarto ufque lapide praefto fuerunt. 
Hucufquc Ghibbefius. 

P. GASPAR SCHOTTUS. 

INtMACjlA NATVRALJ Tarte II. foL i$6. 

N On mere inanis eft fpeculatio, quae circa 7»- 
bumacufh cum in remota loc avoces propagantem ver fatur 

led efledum infallibilem habet Machina. Nara 
P. Kircherus Romae curavit fibi fieri ex laminis 
ferreis ftanno obdu&is, ( Q51fth ) Germani appel- 
lant , ingentem & longifsimum Tubum redum 
ihftar infundibuli , eumque intra conclave cubi» 
culo fuo conterminum itadifpofuit, ut orificium 
niajiis promineret intra hortum Collegii Roma- 
ni , minus vero orificium intra cubiculum fuum 
dfefmeret. Quoties igitur Janitor Collegii eum 
ad portam evocare volebat, ne lemperalcendere, 
auCaltum clamare cogeretur, verius patulum in- 
fundibili orificium in porta remotiori ftans fe 
vertebat , & quae vellet dido Patri K i rc hero in 
fuo Cubiculo ad menfam ftudenti infinuabat,re- 

fpon- 


Dti 


6 




i» 

AUTHENTICA TESTIMONIA, 
fponfumque accipiebat. Idemquc confirmat ci- 
tato Libro fecundo Folio i-f/. & pafsim in toto Libro» 
ubi de Acuiticis inllrumentis, de Tubis in vaftif- 
fima fpatia voces propagantibus agit 5 qui uti 
meus individuus fuit in re Litteraria focius, fic 
omnia mea circa prodigiolas acufticas Machinas 
Experimenta ignorare non potuit , teftis fidus 
<Sc ioMih. Operum meorum afsiduus Compilator 
<Sc Scholiaftcs. 

P. FRANCISCUS ESCHINARDUS. 

IN DISCVRSV DE SONO PNEVMAT1CO 
Fol. io. 

H jEc k pluribus Menfibus(Tcilicet ex quoTu- 
ba Anglica Romae promulgata Fuit) quam- 
plurimis etiam dignifsimis Viris Ore & Scripto 
fignificavi » & audio non paucos nunc inclina- 
re in meam lententiam , ficuti lemper illi lavit 
P. Athanafius Kircherus,a quo de Tubae phonicae 
conftrudione pulra mox accipies, qui praeter ea, 
quae edidit in Mufurgia Anno 1648. conftruxic 
Conicum T ubum 2i.palmorum longum.quo tam 
reddebat , quim accipiebat voces, etiam tenues ex 
difsitis locis mirifice audas ; rem notifsimam in 
Collegio Romano. Haec P. Efchinardus. 

Conlentiunt hifcc Ephimerides Romanae An- 
ni 1672. ubi de Cornu Alexandri Magni, tum in 
c Mufurgia, tum in <sArt e stagna Lucis & Vmbr*, Cap. de 

Tbomf 



AUTHENTICA TESTIMONIA. 

Phomfmu agit, hae exprefse dicunt: Hoc inventum 
jam & vicennio Romae a P.Kirchero evulgatum. 
IdemteftaturJoannesPhilipus Hardorfferus in Li- 
bro de Recreationibus tMathemattcis , Tradant de 
experimentis. 

Mufurgia Tomo II. foL m. fic dicit: Acuftica inftru- 
menta ea vocamus , quibus, uti Opticis inftrumen- 
tis remota nobis objeda &fenfui vifivo impervia, 
veluti vicina & propinqua oculis fiftimus;itaacu- 
fticisinftrumentis, fonosadfpacia remota, &fen- 
fui acuftico impervia intra organa ad Naturae ex- 
emplar fabricata mira induftria coar&atos auri- 
bus repraefentamus abfentium. Item FoL 275- Coroll- 
ubi defcribitur Tubae Conicae &Cylindraceae dif- 
ferentia, & de fono vehementi cornu Alexandri 
Magni, & caulis ejus. Item F0I.27S. ubi de Tuba in 
Arcum torta : cum enim fimiles reflexiones intra 
Tubum fervent, hinc fit, ut infinitae lineae femper 
acutius reflexae ubique aliquem orthophonifmum 
relinquant, ex quibus tandem vehemens illa foni 
intenfio nafeitur , quam in hujufmodi Tubis mira- 
mur.-cum praeterea Tubus femperex amplo inan- 
guftum decrefeat,fit,ut praeter Orthophonifmos 
inter gurguftia illa Tubae conftitutos , is foni in- 
tenfionem mirum in modum augeat , & infinitis 
hoc pa&o polyphonifmis au&us fonus per um- 
bonem in infinitum paene propagetur. 

VE 


<DE PE AXI VERO, ET FATSRICA HORVMTV- 


T Ubum intra fabricam five conicum , five 
cochleatum ita difponere,utquolcunquefo- 
nos tam articulatos quam inarticulatos in concla- 
vi aliquo , i publico quantumvis remoto , id cft , 
ad remotifsima fpatia,ita certe &dillin&e reddat, 
ac fi ad aures abfentium contingerent , nemine 
unde venire pofsint fufpicante ; & experientia in 
utroque Tubo in Collegio Romano comproba- 
tum fuit Anno 1649. 

JN tANNVIS SOCIETATIS JESV sANN: 1^4.. 

« P. Sebastiano BeRetario [criptis Roma 1602 & editu S\[ea- 
poh 1 604-. pag. 7J1. agens eAutborde Populis Montanis ditiis 
in America & Trovtnctd Terwvit fic f crtbit : 

Lteraeft ( harum Gentium)confuetudo, qui 


Gentibus omnibus praeftare videntur. Tu- 


bis enim tibiifve certa inflatis ratione , ita quod 
volunt fignificant,ut & longe audiantur; & per- 
inde ac fi exprefsis vocibus loquerentur , intelli- 
gantur , neque tamen ab iis, qui eorum linguam 
norunt , quae fignificantur percipiuntur ; nifi diu 
apud eos verfati fint. Et cum in quodam ejus 
Gentis populo Noilri penurii comeatus labora- 
rent, die quodam bene mane magnus feminarum 
numerus cum paropfidibus farina:, efcarumq> alia- 
rum plenis praelio fuere, ad eorum inopiam levan- 


borum Tubaiumcjue fic dicitur foL joj. 
Pragmatta viij. 



d 


dam. 


dam. Miratus Samaniacus ( Sacerdos Societatis) 
rei infolentiam,Caciquii Imperio id facere juflas 
accepit: buccinamq; illam quae pridie fub nodem 
ft repuiflet , id figniHcaUe. H*c ibu 


Multa ex aliis Authoribus adduci poterant, fcd 
haec pauca ad atteftationem fufficiant. 



INDEX 







•«j* Co) 



index 


argumentorum. 

Qua: hoc Opere continentur. 

LIBER I. 

PHONOSOPHIA ANACAMPTICA 
PRAEFATIO. 

Continens 

Definitiones: Axiomata feu Hypothefes: 
Poftulata 5c Data. 

SECTIO I. 

<DE NATURA ET TROTR/ETATE SOJ^L 


CAPUT L Quo reflexi foni Natura deferibirur. ' 

Prolusio i. Sonus Lucis ftmia eft. f 0 \ g 

2. De Objcfto plionocamptico. I0 

3 . De «Medio phonocampticq/fay Linea Attionis. 12 

§. /. De Linea oAttionu phonicx. Ibid. 

§. 2. De celeritate foni ,qua Medium tranjit ,five 

de Jpactt phonici quantitate. ia 

II. Dcmonftrationes Ioni reflexi. 

Propositio Omnis zAngulus Phonoptocus squalis eft an- 

1. gulo Plionocamptico, five, quod idem ejl , Angulus 
Incidcntix squali/ eft angulo reflexionis ejufdem. 18 
0 2- Quandocunque vox incidit in objeclum aliquod Ot- 

thophonum ,ftve perpendiculare, ea in feipjam re- 
verberabitur. jy 

3. Quandocunque vox incidit in objetium aliquod Lo- 
xophonum 'ftve oblique , non in Jeipfam ,Jed mop- 
pofttam partem repercutietur. 20 

(*) CAPUT 


1 



INDEX ARGUMENTORUM. 


CAPUT Canones Phouocamptici five Echometrici. 

ni. 

Propositio. Quandocunque duo muri ad angulos reflos 

4. commituntur , clarifiima Echo percipitur d Sonoro 

ita dt flante , ut axis Coni phonici angulum rette 
bifariam fecet. 2 ? 

5. Quandocunque ObjeClum phonocampticum conca- 

vum circulare efl 5 tn centro plionico, quod (fi cen- 
trum arcuit efl , conflit utus Echum percipiet confo- 
■ nant ift imam. 24. 

t 6 . Quanto vocale five [onorum fuerit vicinius objeClo 
phonocamptico, tanto reflexavox percipietur remo. 
tius,(fi quanto vocale fuerit remotius ab objefto pho- 
nocampuaV<*tf/0 reflexa vox percipietur vicinior. 2$ 
7. Si plura objeBa phonocampcica ita fuerint ordine di- 
Jfofita, ut unum femper ab altero remotius fit, (fi ad 
ea tardius orthophonos pertingere pofitt , nafcetur 
Echo poiyphona, tdefi, pluries fuccefiive ex pariete 
reddetur. 26 

§. t. De Phonifmis. 

t. P!)ontfmus Cylindricus reflectitur in oppofitam par- 
tem projectura cyhndraced. 29 

9. Phonifmus Ortophonus in fe tpfum reflecht. Ibid. 

10. In phomfmo Conico axis tantum Angulorum squita- 

te reflettuur , phonifmus vero reflexus erit Conus 
truncatus , fient in phonilmis (fi Ach - nobihfiimo 
optuo axis pyramidis Luminaris five Vtfualisvim 
habet tum illuminandi, tum dtfltnclc rcprsfintandi : 
Eodem patio res fe habet in phomfmo Conico. 30 

11. Phonifmus coiucusad parietem rettus reflexione fud 

' pariet conum phonicum truncatum mvcrfnm. ji 

§. 2. De Poliphomfmis. 32 

12. Centro pbonico mAxepriJmatis T rigoni Ifopleuri con- 

cavi conftituto,voxemijfa triplici phontfmo aucta in 
centrum fuum redit. Ibid. 

13. Centro phonico in -Axe prifmatis quadrilatcri concavi 

conftituto , voxemtjfa quadruplici phomfmo aucta 
ad id centrum redibit. Centro 


INDEX ARGUMENTORUM, 

i+. Centro phonico conftituto in axe Trifmatis Pentago- 
ni equi- lateri, voxemt/fa j. phomfini/ au fla rever- 
tetur illuc , unde profluxerat. j f 

15 . Centro phonico confit tuto tn Axe hexagoni prifmatis 
equi - lateris , vox cmtjfa 6 . phomfmu au fla rever- 
tetur ad fe ipfam. Ibid. 

itf. Centro pbonteo conftituto in *Axe Cylindri concavi, 
vox cmtjfa ex omnibus punflu Pcriphcrue tn fetpjam 
refiefletur. jg 

17. In Pyramidum quotcunque laterum , uti (fi Cono- 
rum concavorum Axe confit tuta aure vox cmtjfa 
nunquam revertetur in fe ipfam, ntfi tn punflu L. (fi 
efiKC. non vero tn altis punflu. 

U. Centro phonico confittuto in centro /. Corporum . j 
%egulartum concavorum , vox reflexa tot phontf- 
mts au fla redibtt tn fe , quot corpus habuerit late- 
ra. Ibid. 

19. Sphara concava fono propagando omnium efi apttf 
fima. p.o 

SECTIO II. 

DE ARCHJTECTVRA ECHO^flCoA. 

CAPUT Continens varia Problemata.». 

j. 

Probum a. Si objefla phonocamptica« determinato loco 

1. ita dijfonatur, ut ad vocale non parallela tantunu , 

fed (fi normalia fint, vox ex fingulu refiefletur /*_> 
fe ipfam. + r 

2. Datu duobus punflu five /lationibus , tum objefli 

filum, tum an(ulos determinare, Jub quibus vox lo- 
xopliona it, (fi redit. Ibid. 

3. Datis quibuslibet punflu , fu flationibus quomodo- 

hbet dtjpofitis, dummodo legitimam Eclionis produ- 
cenda djtantiam habeant, ita objefla Anacamptica 
dtfftonere,ut vox reflexa folis illu.qut diflas [lationes, 
aut Irneas direflo-reflexas occupant, innotefcat. +1 
(**) Datis 



INDEX ARGUMENTORUM, 

+. 'Datu pundis quomodohbet difpofitis,inijsitaobjc- 
da phonocamptica dtfponere , ut vox parti m inter- 
ne, partim externe reflexa, femper tamen aure m 
quibuscunque Uneis diredo-refexis confit tuta per- 
cipiatur. 44 

5. Echum polyphonam conjlruere, five qutpofl cdtt.,nL> 

, primam, eandem vocem, alidsque prcpoftuoncs ali- 

, quoties repetat. 45 

6. Datis pundis quibuslibet in Circulo drff/ajitis , Echo- 

nem circularem conjlruere & polyphonam. 46 

7. Chorum ahcujus Ecclefu conjlruere eo artificio , ut 

tresCantores tantum praflent. quantum centum. 49 
Erotema. 'Utrum Echo heterophona conjhtu pof- 
(it,qu* dtverfa 'verba aprinus refundat ? j/ 

8. Echum heterophonon conjlruere , cujus rfexa vox 

femper aha & aha m quavis hngua re[f>ondeat. 52 

CAPUT Trigomctria Phonocamptica , II ve de linea- 
li- rum dimenfionc-». 5+ 

Problema. Datadijlanttd normali a tM uro, cum An- 

1. gulo rejlexto nts vel incidentia: omnium putidorum 
loxophonorum a nor mali pundo. '£. dijlantianu 

" repenre. / 4 

2. Data dt flant ia Centri phonici d pundo reflexionis 

terminatis notam facere lineam orthophonam. 

3. INotd linea loxophona, orthophonam, £$* dtfantiam 

. centri phonici dpundo normali five centro refexto- 

nts repertrc_,. Ibid. 

4. jNfotd Itned Orthophona lineat loxophonas & ii- 

' flantiam centri phonici d centro reflexionis repenre 

per tangentes & fecantes. Ibid. 

j. Datis in triangulo phonico duobus lateribus, tertium 
reperire per extradionem radius quadrata. j? 



SECTIO 


I^DEX ARGUMENTORUM. 

SECTIO III. 

TVBORVM, Tl/BARVMQVE ACVSTJCA- 
rum Fabrica. 

CArUT L JDc tubis corumque proprietatibus. 59 

IL Expcrimcnca acuftica. 61 

i. Canales five Syphones mirifice propagant (ornem. Ibid. 
III. Utnim vox Canalibus ardte inclufa ibidem aliquo tem- 
poris lpatio permaneat. Ibid. 

a. Vox per trabes oblongas mirifice propagatur. j 6 

i. Vox per tubos circulares melius propagatur, vehemen- 
(> tmsque intenditur, qudm per redos. Ibid. 

4, Sonus (ecundum fuperfictcs circulares propagatus, in. 

vc gentem vim acquirit. 6S 

5. Vox in cochleis . fi ve tubo phonico fecundum hneanu 

hclicemyiw’ fpiralcm cootoito , uti omnium corpo- 
rum apnfiimo, ita maximas vires obtinet. 71 

S E C T I O IV. 

DE FABRICIS IN VSVM T^ECREATIONEMC. 
que Principiem quiis fecretocon filia ftea fibi invicem com- 
municare pofimt , confit: tundis. 

CAPUT Dc Echeis five Phonifinis Theatri Corin- 
I- thiaci a Vitruvio delcriptis. 73 

Praelusio. Quomodo fonarent, & quaratione incitarentur 
Echsea vafa in Theatro Corinthio. 73 

II. Dc mirifica EchoV\Wx Simonett* Mediolani. 78 

III. De Aure Dionysii Siracufis fuperftitc. 82 

IV. Dc Mantuana Aula , & aha in celebri Palatio Capra- 

roljE Ducis Farnesii fuperftitc vocem mirifice 
intendente. 87 

V* Dc mirificis cftc&ibus Phonurgiac. 89 

Pragmatia Pnncipum oAulas Ha difponere , ut nihil 
1. tam fubmifsc dici pofiit, quod non audiatur , vel in 
eodem vel alto conclavi. *9 

1. Fabri- 


6 . 


INDEX ARGUMENTORUM. 

2. Fabricam ita diftoncrc , ut fonus tantum in duobus 
oppofitis locis , atcjut nullo alto audiri queat. Ibid. 

3. oAulas in parabolicas fuperfictcs deductas, ttadtfto- 

nere , ut in certo punfto conftituta auris quidlibet 
fubmfse prolatum percipiat. fi 

+. Hyperbolicam fabricam conftruere foflos congrcgan - 
tenu. pg 

j. Fabricas Ellipticas fonos mirifice intendentes con- 
firuere_j. Ibid. 

Ellipfin acufticam in Palatio quopiam ita conftrue- 
re , ut duo Principes in feparatis conclavibus con- 
, fit tuti de quacunque re tanquam prafentes colloqui 
pofiint. pp 

7. /ilia ratione multo artificiofius eandem fabricant* 
conftruere, & tn majus /pactum extendere^. soi 

SECTIO V. 

T>E MIRIFICIS ORG A^fORVM ACVST 1- 
corum fabricis, quets ad immenfa Jpacia tam articulata 
quam inarticulata voces propagari queant. 

CAPUT L De Conicarum fedtionum ufu in Phonurgia. 

Problema l Ellipfin unico fili duciu deferibere. 104. 

2. Ellipfioplaftcn in materia foltda deferibere. \ 0 p 

3 . Parabolam unico filiduUu deferibere. 10 f 

4. Formam paraboloplaftcn fabricare^. i 0 j 

v< - Hyperbolen unico filt duciu deferibere, & ex de fen- 

pta forma byperboloplaften fabricare. 10S 

6. Formam CycopldAcnfabncare iop 

7. Spiralem Imeam deferibere. ibid. 

SECTIO VI. 

ARCHITECTONICA I7fSTRVMENfT0%V&tC 

Acuflic orum , quorum ope per fonos qua articulatos, qudtnarticula* 
tos admaxtmam locorum dijlantiam quemlibet reciproco oor. 
rejponfumentemfuam alteri quantumvis dijhto 
manfefiarcpojfe, experientia demonftratur. 

CAPUT 


INDEX ARGUMENTI ORUM, 

CAPUT L Dc Origine artis acufticx. iii 

IL Dc fimplicium tuborum vi & efficacia , caufisq; eorum, iij 

Propositio. /»f«foracufticis Cylindracets aut Poligonis, Po- 
liedrisq; nulla fiert potefl reflexio vocif, fed unitio folurn ra- 
diorum audibiltum in longiflimum (pactum propagata. Ibid. 

III. De Coma tubi proprietate & efficacia, & de caufa Poliph. 117. 

IV. De quantitate tuba: Acuftica. 118 

V. Quomododuoautpluresin remotiori diftantia inlocis ,ex' 

quibus fc videre non poffiint, colloqui tamen fibi munio 
queant. 120 

VL De fono tonitrui, tormentorum bellicorum & campanaru. 121 

SECTIO VII 

DE FABRICIS D 1 VE%S 0 RVM ORGANO RVcJnt, 

ad producendum longiflime [onum apte conflruendu. 


CAPUT I. De tubi Conici ftru&ura. 12+ 

IL De tubis ita accomodandis,ut line altera tuba fola voce quis 
ad quaefita rerpondere poffit. 123 

III. De Multiplici augmento foni, vari jsque fpeciebus & formis 

eorum. 128 

IV. De tubo Elliptico. 129 

y. Dc tubo Cochleato. 130 

VI. De Tubis, qui folummodo Ionum vehementem, fed articu- 

latam vocem dare non poliunt. 131 

VII. DcImmcnCi fonorum multiplicatione in inftrumentis huc- 

ufque expolitis per folam impofitionem feu inlcdionem 
Organomm ordine exprimentorum. 132 

§■ i- De Cornu Alexawjri sMagni. Ibid. 

§. 2. De tubo Tympanite. 134 

§. 3. De tubo Serpentino. y/ 

Vin. De augmento audibilium fpecierum pervaria inftrumenta 
orificio tubi.cujuscunque tandem formae fuerit, ap- 
plicata dando. 1 36 

IX. De ftbreto perfonum inarticulatum alteri correfpondenti 

fignificando. 137 

X. De varijs alijs artifici js mirificis, quae didorum tuborum be- 

neficio fieri poffiint , & dicitur Magia Phonurgica. 142 
• Technas- 


INDEX . ARGUMENTORUM. 

Technasma. yhncenifiimam Muficam tum vocibus , tum 

1. omni tn frument orum genere in (Iruttam ad duo aut 

tria Cftl tiliaria exhibere , ita ut nemo, unde 'veniat, 
concipere queat. 142 

2. Tubum corneum ita adornare , ut novam , peregri- 

nam & omnibus incognitam harmoniam in remo- 
ta fiacia exhibeat. 14.3 

5. dltam Machinam harmonicam Automatam con- 

cinnare , eju a nullo rotarum , follium vel Cylmdri 
Phonota&ici inferio , fid folo vento vel aere 
perpetuum quemdam harmomofum fonum duran- 
te vento excitet. 14^ 

Corollar. 1. cJMachinam memoratam perpetuo re- 
fonantem fabricare. 14.7 

Corollar. 2. Ut in alto aere prodigiofa x^htufica 
percipiatur. Ibid. 

4. Phonologia harmonica ad /. 2.3. & ampliut mil- 
itaria injlituenda. jj 0 

5- Omnia generis experimenta harmonica Sympathi- 

ca exhibens. 

CAPUT XI. De reconditioribus Machinis. 

Experimentum: Muficam Sympathicam exhibere, idejf, 

i* inftrumentum concinnare , quod nullo agente, ntfi 

Sympathico, harmoniofum fonum exhibet. Ibid. 
Confc&arium. 'De fatuis ad certum fonum fe 
moventibus. 

2. De Sympathica harmonia per conicas fetfiones. ij; 
Corollarium. Quomodo fatua quadam perpetuo 
moveri pofiit. ^4 

Chordas mtadas incitare fono vitri. /jj 

Ut quis ingentes Campanarum fremitus audire fe 
P utet - Ibid. 

Omni genere Lignorum, Metallorum, aut ff, it rorum 
Muficam infiituere^j. «-> ] ^g 

De varia alteratione foniin Chordis. Ibid. 

Ut Surdafer Muficam percipiat. /j/ 

Technas- 


3 - 

4 - 


6 . 

7 . 


1 


INDEX ARGUMENTORUM. 

Technasma primum. 

2. Oticorum Injlrumentorum fabrica. lfy 

Pragmatia. uborum Oticorum conftruQio. \6o 

3. Ex cJMagia naturalis promptuario Jlatuam conficere 

omnis generis tam articulatos , quam inarticulatos 
fonos pronunciantem. 161 

4. Intra fabricam quampiam Conum ffiiralem retortum 

fivecochleatum tubum ita ordinare, ut quoscunfy 
articulatos fonos in interiori conclavi d publico 
quantumvis remoto ita certe & diftmtte reddat , 
ac fi ad aures contingerent, nemine unde proveni- 
re pofiit fujpicante. 163 

Digrclfio. De Cono cochleato. 164. 

Anaccphalcofis. Statuam confici poffie in medio abis pendu- 
lam , fonos quoslibet tam articulatos, quam inar- 
ticulatos perfcttifiime pronunciantem. 166 

Appendix- De mirifica Phonurgtafive de celebri &"prodi- 
giofa tfXCachina Organica Michaelis Todini de 
Sabaudia Alufict Romani clarifiimi. 167 

L I B E R 1 1. 

PHONOSOPHIA NOVA. 

Qjtd recondita & abfirufa fimorum rationes per numeros 
exponuntur. 

SECTIO I 0 

DE P%ODiqiQSA SONOTtfVJtC VI ET 
Efficacia. 

CAPUT De prodigiofa fonorum quorundam vi 

I. & efficacia. 172 

II. Dc natura & produdtionc confoni&difloni 175 

IT. De affedtibus animi ad quos Mufica incitar. 177 

IV. Caufarum numeri confoni & dilfoni inquifitio. 179 

Propositio i. Dua Chorda ifioton* incitata aquali tempore^/ 
neccffiario unifonum producunt, & fingulis vibrationi- 
bus per fed e & aquali tempore fefeumunt. 1S0 

•j _ (***) 2. Dua 


INDEX ARGUMENTORUM. 

9 

2. Dua chordi aquales crafsitie , quarum una alterius 

Jit dupla incitata neceff.tr 16 producent Diapafon > 
fiv e Octavam , & aquali duratioms tempore fefe 
unient. /Xi 

3. Si dua chorda aquales craptie Diapente fonent , foni 

in fefqui- altera proportione (e ument. 183 

4. Dua chorda aquales crafine Diateflaron fonant.quta 

font in fejqui - tertia temporis proportione fe li- 
niunt. 184. 

• j. De Sympathia & Antipathia fonorum ratione. 186 



Experimentum cu&uficum primum. 

188 


Secundum. 

189 

V : - 

erttum. 

W 

■ 

Varia. 

lj>2 


SECTIO II. 

PHONURGI A LATRICA 

Sive 

DE PERTVRBATIONIBVS ANIMI MOR- 

hisque vi C-ACufica curandis. 

CAPUT De Caufis prodigiofae Muficae curacivae. 

L 194 

II. Quomodo David cytharizando Saulem a (piritu malig- 
no eripuerit. 196 

s cujufdam Danix vi Muficx in- 

299 

Phonurgtcum Jfecimen pxne prodigiofum ,quod hicRo- 
mx exhibuit puella novennis. 202 

IV. De Tarantulx morfu intoxicatorum cura prodigiofa per 
Muficam. 

Quaestio i. Cur 'Tarantifm 0 laborantes nudo alio, ni fi har- 
monico Medio, five fold cJicuficA curari pof- 
funt. aoj 

**CU 


HI. De mirabili Hiftoria Regi 
fanientis. 


CArUT 


INDEX ARGUMENTORUM. 

CAPUT Dc diverfis diverfarum Tarantularum proprietatibus. 
V. 210 

QuiESTiO 2. Cur Tarantifmo laborantes affefti certis qui- 
busdam coloribus tantopere deleilenturt ait 

3. Cur Tarantifmo affefli tam dtverfos motus men- 
tiantur. ttj 

SECTIO III. 

DE VA% 11 S PRODIGIOSIS SONIS. 

t 

CApUT De definitione & divifione foni prodi- 

L giofi. 217 

II. De Cafu Murorum Jerichontinorum ad fonitum Tuba- 

rum fecuto. 217 

III . Dc fonis porccntofis fecundae Cladis, id eft, qua: 'ab Agen- 

te quidem naturali , fed vi humana majore contin- 
gunt. 219 

Mira Hijloria dc quodam Mago fono fafcinante pueros. 

220 

IV. De fonis Campanarum prodigiofis. 221 

V. De abditis fonorumquorundam caulis , ut dc formidabili 

fonitu fpeluncx Smellen in Finlandia. 223 

VI. De prodigiofo fonitu littorum quorundam Maris Bot- 

nici. 22+ 



ATHANA- 


. v ■ . J-; <•) . . »> 

.yjfUjiiri. j /rtuifJi.i.uMiT nurt: -v»! T*. • ; '> 

«s • M 

- ■ £ " li.l".. >*'’ •«' .VA 

t 1 ■ S-rV,- nh'iv! , «» ; u» v. 

umw» '«\ivj-,v. m. •. a ?'•» \iO .»• 

’i»v 

. 111-0 1 T 3 §^ 

' j .y oi moiavauji u\/?V{ a a • 

i( 7 no iuitab aJ TLMAj 

jj; 4 , r* .ifoia J 

<mIi«T fnuiinorfjt frtuia;.’jfiorbrfof «j< . ; A II 

rji. 'X!*p fj'j , ' 

- , - ..... -.r- , 

«s ''vfV r -' , 'y£Tt\'' ,r ?. # .-;.?*$■ $ • '*•/> 

: U3UqjH;£fli>liA Olivi 'JjjijY fil.bogr* 3?> i .vjw 

c.S 

: i .1 ■■ -iiVT mnrarlm-jl j>3 VI 

ii J4iini.jl A ! .. v^.ioi «uJxfedCI -V 

j:t jyLiu^rl- i^^^magbql iwnul 

" ’ uiur tmt > ~ r 



' 


DiQilizeiAt^^Jg 



Atranasii Kircheri 

E Soc. jesu. 

PHONURGI^E 

LIBER I. 

, i v» 

PHONOSOPHIA ANACAMPTICA 

quae & Ars Echonica dicitur. 

PRAEFATIO- 

CHO ludibundae Naturx jocus , a Poetis 
imago vocis, juxta illud Virgilii. 

Saxa fonant voafcjue ojfcnfa refultat Echo quid? 

imago. 

A Philofophis reflexa, rcpercufla, reciproca 
vox.abHebrxis Hat coi, filia vocisdicitur. 

Cujus ea recondita natura cft, ut in liuncuf- 
que diem latentem vix fit qui explicarit.No- 
tum quidem eft, & paene vulgare , reflexam vocem efle , fcd quo- 
modo, ex quibus, qua propagatione, qua celeritate, diftantia efficia- 
tur, adeo incognitum , ut quicquam aliud ; nec videtur occurren- 
tium difficultatum vaftitas ulla ratione exhauriri pofle , nifi ab illo, 
qui maxima experientia, fingularique induftria inftrudhis Nym- 
pham hanc fugitivam miris artibus elufam tandem deprehenderit, 
quod cum nullus hucufquc pradliterit, F.go defiderio ejus invefti- 
gandx fylvarum occultos rcceflus, nemorum, montiumque abdita Defrriptio 
receptacula, vallium, ruderum, campomm, paluddmquefcabro- thuS> 
fa plana ferutatus, nihil non intentatum reliqui , quo ad abditam 

A ejus 



i 


4 



2 PHONURGIiE 

ejus naturam pertingerem ; fed eam dum perfequor fugit , dum fu- 
gio perf equitur, dum blande loquor blande eludit, dum valde cla- 
mo, quafi afleclis libi vocibus afeitis voces congeminat, ccdetc 
nefeia} fubinde veluti indignabunda rcfponfum averfa fubter-fu- 
git ; nonnunquam ad unum verbum, garrulitate penitus infolenti 
decem alia refundit ; varietate itaque atque inconftantia hujus fepe 
fxpius illufus qua cantibus qua omnis generis Inihjpmcptis Mufi- 
cis, fugaciflimam Deaftram fiftcrc.verbifquc jam ad feveritatem, 
modo ad blandiendum compofitis , omnibus modisplacarecona- 
tusfum.fcd illa,utilylvis&folitudinibusaflueta, itacicurari nefeia, 
facile omnes meos conatus clufit, comitem tandem mihi copulans 
Gtome • Geometriam dnacampncam, denub illam ferocius aggrdfus funi, 
nauir^t - cujus fagacitate tandem factum eft , ut fe fiftcret , votifquemcis pla- 
ftlganda' ^tisneret. Quid igitur circa eam in varia mea peregrinatione 
diverfisinlocisobfervarim , curiofo Lcdtori hoc tractatu commu- 
nicare , , ut Ledtor immenfas fonorum divitias luculentius 

cognofcat , fpecimen quoddam in hoc tradlatu exhibere vifum 
eft , rerum prorfus admirandarum. Et Primo quidem novas 
Thonocamptiu artis rationes, & Canones proferemus. Secundo 
drchttettontcam Phonocampticam , five artem Echometricam, ex 
penitifGmis natura; arcanis recludemus. Tertio Echotettonicam , 
five Acufttcomm Inftrumentorum fabricam , quam& Cafoptri- 
cam Phonocampticam appellamus , producemus j qua quidem 
nihil in prodigiosa illa Magia Catoptrica contineri, quod Phono- 
campticam exhibere non pollit, multis modis & forfanhaud con- 
primusde tcmncn< l* s inventionibus demonftrabimus. Et quamvis Blanca- 
Echomc- nus nofter primus, quod fciam, fuerit, qui de Echometria fcripferit, 
*™. fcn ' ( in quo infignem plane apud pofteros laudem meruit, ) nos ejus 
vcftigiis infiftcntes, traditis tamen ab illo minime contenti , ani- 
mum ad altiora attollentes, novam fcmper& novam vanarum in- 
ventionum (caturiginem aperientes , in cum hanc Echofaphiam 
gradum evehere conati fumus , quem fcientia uti recondita , ita 
Quid Au- paucis nota, fuo veluti jure poftularc videbatur. Non dubito, quin 
niteri* Reges & Principes hifce allc<5ti , magicas antiquorum in quorum- 
vis fonorum exhibitione fabricas , omni ftudio impofterum fint in- 
ftauraturi. Sed relictis verborum ambagibus ad rem ipfam proce- 
damus} Et ut in Echofophia noftra folidius procedamus , primo 

more 


LIBER I. 


3 


more Geometris afliicto Definitiones , Axiomata & Poftulata prae- 
mittere vifumeft, ut artis normam praecise fervantes in omnibus 
VitoSifKf procedamus. 

DEFINITIONES- 

t. C. Vttagia five a Ars Thonocamptica cft reconditior fonorum 
fcientia, qua reflexae &: multiplicatae vocis virtute, prodigiofas Sc 
caularum ignaris miraculofos effedtus prarftamus. 

2. Phonocampfis nihil aliud eft , quam reflexio vocis , quam 
Graeci & deinde alii Echo vocant. 

3. Centrum Thonicum dicitur pundtum , ex quo fonorae linea: 
initium ducunt, ut in fcquenti figura pundtum A. 



4. Centrum Thonocampticum eft punctum extremum in li- 
nea Phonocamptica, in quo reflexa vox auribus lc fiftit, uti funt 
centra B O V C E. 

5. Objeflum Thonocampticum dicitur omne obftaculum vo- 
cem reflectens, uti cft paries G K H I. 

6. sJxCedium Thonocampticum illud dicimus medium , per 
quod fonus propagatur. 

A 2 7. Linea 


4 


PHONURGIit 

7. Linea Phonica five fonora aut vocalis illa cft , per quam vox 
it, & redit, q ualis in figura eft A B. eftquc multiplex, ut fcquitur. 

g. Linea five fonora redta illa eft, per quam vox unde 

profluxit , eo refluit , uti funt omnes lineae normaliter ad fonorum 
corpus a muro reflexae; in figura eam refert linea A B. rcfpon- 
detque radio Lucis normali. *<*£»«,©■ dicitur linea fonora obli- 
que in oppolitum muram incidens , & fub eodem angulo refle- 
ctens, uti in figura eft linea OS. &CD. Eftque quadruplex, 
vel enim in altum refledtitur ab imo ex C. in D. & dicitur Ano- 
phona, id cft fupra-fonora vel CatophonaM eft deorfum- fonora, 
ex alto in imum refledtens ut E F. ex A E. vel dextrorfumrefledti- 
tur.ut V X. vel finiftrorfum , ut O S. 

9. Triangulum Phonicum omne illud dicitur , quod efficit li- 
nea orthophona & loxophona una cum diftantia centri reflexionis 
a pundfo normali, cujufmodi eft ABC. vel A B E. 

10. a Attianis Imea totafonorx lineae longitudocft, intraquam 
perceptibilis eft. 

11. c Angulus Phonoptotus five angulus incidentia cft , quem li- 
nea fonora cum objecto Thonocamptico facit , ut Angulus ABC. 
vel anguli A O B. A V B. A E B. 

12. ^Angulus Phonocampticus eft, quem linea reflexa cum obje- 
dto Phonocamptico conftituit, ut cft Angulus L C D. vel S O R. 
T E F. X V 

13. ^Angulus confuflonis fbni cft Angulus ex duobus Phont fmu 
conicis aut cylindraceis fe interfecantibus caufatus. 

14. Poljphontfmus cft vocis in corpore concavo varie reflexa: 
multiplicatio , ut Phonijmus nihil aliud cft , quam adtus fbni Iphx- 
rice , conice vel cylindrice fe diffundentis. 


IJ.j 

Paraboli cum 


Parabolica] 

16 . >Objo3u Phonocampt. 

Hyperbolicu, 

cft corporis concavi 

Hyperbo). ! 

17.J 

Ellipticum 


Elliptica j 


18. Organa acuftica funt Inftrumenta , qua: auribus applicata, 
magnae vocis multiplicanda: vim habent. 

19. 'ThonocLa /licum corpus id dicitur, intra quod fonusrefrin- 
gitur , Phonoclajis vero ipfa vocis refractio eft , uti in aqua fit. 

Axio- 





.1 .71 LIBER L J 

Axiomata & Hypothefcs. 

1. Omnis Angulus Phoncptotui eft aequalis angulo Phonocam- 
ptico , five quod idem eft, omnis Angulus incidenti*, eft aequalis 
Angulo reflexionis. 

2 . Omne centrum Phonicum Tonorum redis lineis radiat in or- 
bem. 

3. Natura infonononnifiperbreviflimaslineasfincmfuumat- 
tingit. 

4- Omne id &folum audiri poteft, quodfonoralineaattingcre 
poteft. 

j. Sonus , reflexione multiplici in unum radiante , vehementer 
intenditur. 

6. Omnis reflexio Toni , fit vel in le , vel in oppofitam partem. 

7. Tanto vox tardius auribus fiftitur , quanto objectum 
campticum remotius , tanto citius, quanto propinquius luerit. 

x. Sonus menfuratur a lineae fonorae activitate. 

9- Tubus Phoniciu five Contau eft Inftrumcntum five Orga- 
num, quo quis ad remota Iocafermocinationem i nltituere poteft. 
Eftque multiplex, utipoftea. 

io. Inftmmenta acufttca funt Inftrumenta , queis quifpiam 
cum alio lecreto , palamvc' congreditur. 

Poftuht* & Data. 

1. Dato in objedo Pbonocamptico pundoquol ibet , in quo rc- 
flexiofiat, reflexam lineam determinare. 

2 . Ex quolibet objedipundo, ad quodlibet pundum reflexio 
conftitui poteft. 

3- Data Tuba proportionat* longitudinis ad datam diftantiam 
per eam fermocinari cum aliis quis poteft. 

4 . Data intenfione vocis , ad quantam diftantiam ea fefe per 
tubamextenderepollit, cognofccrc. 





PHONURGIiE LIBER L Sect. l 

SECTIO I. 

CAPUT I 

Qua reflexi fini Piatura & proprietas defiribitur. 

PROLUSIO I- 

SONVS LVCIS SIMIA EST. 


Quid fit 
Tonus? 



ONUS nihil aliud eft , quam qualitas fenfibilis , quae 
audim percipi poteft , neque eft motus, ut quidam 
opinantur , corporum fe collidentium : confequi- 
tur tamen motum corporum (e collidentium lo- 
nus, non quidem immediate led mediante fratftio- 
ne aeris intermedii ; unde corpora, qux plus habuerint aeris &c le- 
voris, maximam Conandi vim fortiuntur, quia aer magis in levibus 
&acrcis corporibus frangitur, quam in non aereis & eradis; unde 
Ad Conum non femper quoque ad Ionum necdfaria funt duo corpora (olida 
duor&cor- Cccollidcntia ; fed aeris &: aqux impulfus Cono producendo maxi- 
morum io- me aptus, ut fiftulx, & fremitus maris, tonttruaque luculenter edo- 
nonfan- ccnts fra&o igitur ex collifionc quorumcumque corporum aere, 
«ir'ri" e Ibnus fit, qui a puntfto collilionisnon Cecus ac colorum fpecies , in 
fpha-ram radians diffunditur : ficuti enim colores (pecies fuas , ceu 
vicarias objecti per radiationem emittunt undique , ita & Conus 
Aqua fub- CpcciemCuam. Porro medium Coni, quo ejus Cpccics ad auditum de- 
Arantur, non Cunt fubjeiftum Conomm, fedaer&aqua; Scdcaere 
quidem nullum dubium eft, de aqua experientia quoque nos cer- 
tiores reddit; fiquidem piCces certo Conitu congregari Coi itos, Pli- 
nius refert. Pifces quoque nominetenus vocari folitos comparuif- 
fe, idem Plinius refert ; quin & tonitrua vehementer formidant, 
quod non fieret nifi fub aquis audirent. Urinatores quoque fub 
aquis vehementiores(bnitusfc percipere alleverant, & tanto facilius 
quanto miniis ab aqux Cupcrficie abfuerint : quod manifeftum u- 
s n u gnum eft, fonum per aerem porofis corporibus , cujufmodiaqua, 
do radiuii- ligna , muri funt , ad potentiam auditivam penetrare. Aqua igitur 
flejUad fo- medium foni eft, etfi multo liquidius, faciliufquc foni per aerem, 
numjnae- quam per aquam traducantur; ficut enim fe habet lucis radius ad 
• medium 


Pifccs au 
diunt. 


i 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 7 

• 

medium denfius, in quo refringitur, hebetatiirque, ita radius fono- re&ina- 
rus in medio denfiori quoque refringitur. Hebetantur igitur , ob- l)UJ ' 
tundunturque fonorae fpccies aquae crallitudinc , ut fpecies vifibi- 
lesmcdiodenfiorc. Hinc tempore pluvio,&aerc vaporofo minus, 
quam eo defrecato audimus. In Aulis quoque Peripetafmatis ftra- curin a 0 - 
tis vox obtufa abforptaque difficilius percipitur , quam cum nu- {j 1 " peti ' 
dantur tapetibus muri. Hinc quoque ratio deducitur, cur in pleno fom* 

hominibus loco Mufica languefcat,quia abforpta intraveftes.hu- «msTir^" 
manorumque corporum concava vim perdit. Ita Aula , lana , vel 
paleis ftrata adeo obtundit fonum , ut vix percipiatur. De quibus 
pluribus in fequentibus. 

His prxmiflis, fonum lucis Simiam efle, id eft, in omnibus fere Sonusimi- 
lucem aemulari , modo oftendendum eft , quod , dum facio. No- ^ lu ' 
tandum primo, fonum virtutis fuaefphoeram, intra quam folus is 
percipiatur, efficere; extra vero eam neutiquam: fed haec fpheera fieri 
non poteft , nifi per redfas lineas a fubjedto fonoro permedium ve-, 
luti ex centro , undique diffufas , conftituatur. Radiatio igitur foni 
luminofam profluentiam proxime xmulatur, neque aiia 

differentia eft , nifi quod illa inftantaneo , haec fucceflivo motu 
per aerem propagemr , &: quod luminis radii , non per tubos circu- 
lares propagentur 5 fecus radiofa foni diffiifio. 

Certe eandem quodammodo rem efle lumen , & fonum , ipfc 
VmciLius videtur innuere, dum dicit: 

Tum clarior ignis auditur 
Sicuti O 1 lib. 6 . 

Vipujf Canes Latrare per 'Umbram . 

Siquidem nihil oculis occurrere poteft ; quod fub Analogica 
quadam ratione auribus fefefiftere non poifit. Sicuti igitur lumi- Parallela 
nis proprium eft, reprxfcntare differentes colores corporum , juxta ^oTumi-* 
differentes nunc radionim incidentium, nunc reflexorum directio- nisad r °* 
nes in fuperficics , & hinc ad oculos fruftas ; ita fbnorum proprium 
eft, repraefentare differentes Corporum qualitates ope moti aeris eo- 
rum fuperficics impingentis, ferientifque j ita ut haud incongrue 
poffimus dicere, colores nihil aliud efle , quam differentem immer- 
fionem & reflexionem radiorum in medio; quemadmodum foni 
nihil aliud funt , quam differentes acris motiones : Si enim quif- 
piam fubtiliflimas aeris motiones , dum aliquod Inftrumentum re- 

• fonat. 


1 


* PHONURGI# LIBER I. Sect. i. 

Tonat, cerneret, certe is nihil ahud, quam piifturam aliquam infigni 
colorum varietate adumbratam videret , qua oculis fefe diverfx To- 
nantium corporum qualitates,uti didhim cft.firterent. Prxterea, uti 
lumen abftradte conlideratuminvifibileeft, ita & Tonus: neque c- 
nim in hoc mundo quicquam, nifi Tuperficies coloratas reprxTen- 
tantes quantum poliunt, (olcm, exteraq; coqxira luminoTa, Ipcdta- 
re poflumus : lumen autem invifibilc dTe, Tatis fiiperquc oftendunt 
Tpccula concava, qux nullum radiorum veftigium relinquunt , nifi 
in puncto concurTus radiorum, adhibito opaco reflectente corpo- 
Nullum re : imb.ut ftriCtius loquamur,dico, nullum accidens per Te Tenfibile 
pcr'fticn- cfle, nifi per corpora a quibus fiiftinctur , five per quantitatem , quae 
libUc - iplis dat extenfionem, fine qua in pundtum, & nihilum abiret. Uti 

igitur lumen fine aere invilibile eft > ita & Tonus, qui dum acrem 
reddit Tenfibilem nobis, quamplurcs corporum qualitates, quas nifi 
ope Tonomm cognoTcere neTcimus, manifeftat : Etfi quis paulo pe- 
nitius naturam luminis introlpexcrit, is inveniet, id nihil aliud dic, 
quam quemdam veluti aeris motum, qui Tccum imaginem devehat 
primi motoris, corporis Tcilicet luminofi , ad eam oculis fidendam 
Tub nomine & apparentia coloris, vel luminis. Ita Tonus nihil aliud 
eft , quamcjufdem aeris motus , qui Tccum portat differentes cauTx 
Tua: qualitates, videlicet corporum eum moventium : unde hic no- 
bis imaginem Tub nomine & apparentia Ioni obiicit 5 Forma enim 
Tcnfibilis, verbi gratia, campance alicujus Tonantis, Tub eadem qua- 
fi ratione oculis Turdi alicujus Te Te fiftit, Tub qua auribus alicujus 
exci eadem accidit. Porro ficuti lumen fine corporis , a quo pro- 
fluit, adtuali influxu confervari non poteft, ita & Tonus fine mo- 
tione aeris. 

Lumen ci. Ridendi igitur funt, quotquot Ionum canali incluTum, multo 

neoculi” tempore conlervari polTe putant , ut fufius dicetur in Magtanoflra 
ac fonus Echoteciontca ; imo experientia docet melius nos , & majori cum 
hWwr. 1 " voluptate affici, dum hiftoriam quamdam five deTcriptionem vi- 
vam alicujus rei legimus 5 aut abinfigni Oratore variis verborum, 
fententiarumque figuris , veluti coloribus quibuTdam adumbra- 
tam audimus, quam fi oculis reseaTdcm aTpiccremus. 

Sicut prxterea objedtarum rerum Tpecies occulta quadam ra- 
tione afficiunt oculum & nervum opticum, ad producendam ope 
Tpirituum fimilcm imaginem, ita & Tonori corporis imago aerede- 

vedta 


i 


V w 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 9 

Vcfta afficit acrem implantatum acuftico,feu auriculari nervo ad 
imaginem Tonori corporis repnefentandam. Ex quibus, ni fallor, 
aperte oftenditur, ingens opticorum, acufticorumque corporum 
in agendo atque producendo ira hominibus tum vifum , tum au- 
ditum fimilitudo. 

Denique ficuti in medio denfiori refringitur vifus, ita&fonus; Rcfriinio 
uti poftea fuse oftendetur. Quid enim aliud eft Tonus in corpore lom. c>uo 
valde porofo, & molli receptus 5 nifi umbra quaedam Toni obftacu- 
lum, ne ulterius protendatur, obiiciens ? 

CONSECT ARIVM. 

Hinc fcquitur methodus quaedam determinandi , quanto {onus QuantA 
intra aquam ad cjufdcm corporis Tonum extra aquam fadhis Tit 
gravior , oc conlequcnter quanto aer aqua rarior Tit. Experientia g rivlor - 
enim ab infigni Mathematico non ita pridem compertum eft, 'h aquam. 
Tonum alicujus campanae duorum graduum verbi gratia : extra 
aquam, intra aquam quinque graduum fuifte, cujus quidem rei 
caufa alia non eft, nifi raritas & denfitas diverforum mediorum. 

Aqua enim Tonori corporis fpecici intra aquam plus refiftit, quam 
extra aquam j ex qua rcfiftentia nafeitur tarditas motus medii, 
quam tarditatem Tonus fequitur gravior : ficuti enim fefe habet 
medium ad medium, ita vibrationes in uno medio fadbe ad vibra- 
tiones tacftas in altero j & ficuti vibrationes ad vibrationes, ita Tonus 
ad Tonum. Si igitur, ut in propofito exemplo fuerit, ut j. ad 2. & 
motus aeris admotum aqua: in eadem fc proportione habebunt, 
unde aeris raritas ad denfitatem aqua: Te habebit , uti25.ad 8. 

Vides igitur Phonifmos photifmis prorfus efle operationibus phonif - 
fuis parallelos, excepto motu, qui in lucis diflufione inftantaneus, in "rmorimi- 
fono Tucceffivus eft. Sonus quoque non tantum fecundum lineas ‘ scl *’ 
reiftas propagabilis eft, fed & fecundum curvas, uti patet, dum tran- 
fit p>er canales ac tubos , feu per fimiles Toni duifhis , in quibus non 
tantum commode defertur, Tcd &plurimiun augetur, roboratur- 
que ; imo longius, quam in aperto acre propagatur, uti pofteaex- 
perimentis variis comprobabitur. 



B PR£- 


k 


DigitiZ' 


ioogle 


L 


10 


Echus ab- 
dita vis. 


PHONURGIiE LIBER L Sect. I. 

PROLUSIO II 

T)E OBIECTO PHONOCAMPTICO. 

O B jcCtum Phonocampticum non tantum muri, rupes, parie- 
tes, fimiliaq; corporadura & folida funt,fcd & terra, arbores, 
folia, ligna, terra fimplexquantumvis porofa, maxime aqua 
& humores quivisapti erunt voces & fonos refleCtcre. Quae res mi- 
rum in modum non femel perplexum me reddidit.Dum non fcmel 
in mediis campis inter Rom am & T usculum fitis, ubi nullus muras, 
nulla: arbores , fed virgulta tantum & inhofpita faxa agrorumque 
fulci dominabantur , Echum tamen non fine admiratione licuerit 
pcrfpicere, adeo res fape exigua mirum efleCtum caufare poteft. 
Virgulta autem & fulcos diCtorum agrorum Echum caufafle inde 
mihi conftitit , quod alio tempore condiCtum locum tranfiens, 
fulcis everfis, virgultifqueexcifis, Echum amplius audire non li- 
cuerit; Multa quoque maxima olimcclcbritatis noftristcm- 

poribus defierunt, vel muris everfis, vel Anacampticis objedtis mu- 
tatis altcratifque: Certe adfepulchrumC-Eciu.fi Metell.®, quod 
hodie Capo de dicitur, ad Callrapratoriana fitum, maxima ce- 

lebritatis Echum olim fuifle B o i s s a r d u s refert in T opographia 
< ]fom* , quam tamen fingulari Audio inquifitam modo reperire 
non licuit; verum verba Boissardi adduxi, ut, quid deejus relatio- 
ne fentiendum fit , Lector cognofccrcpoflit, ita autem in T opogra- 
phia Vrbis loquitur. 

Metellorum f pulchrum , inquit, forma rotunda ex quadratis 
fafla marmoribus candidis infiar ampltfim * turris intus concava, 
& fiiperiore parte aperta , cujus muri crafifunt circiter 2 4. pedum, 
ea mimum angulo adjacet , in cujus circuitu incifa funt marmorea 
boum capita cute carne nudata , ut in facrifictis feri fohtum erat, 

qua contineantur lemnifeis fafeiarumque involucris , conjungenti- 
bus fruttuum , florum ac foliorum congeriem, Pefiones vulgo appel- 
lant, & in intervallis patina repo fit* funt facrtficiorum ; Capita 
boum fere funt ducenta , ideo Capodt boui vocatur-, voliintque anti- 
quarii geminam Hecatomben failamejfe in funere celebri Cx-Ciux. 
Metell-e , cujus nomen in fronte fepulchrt legitur, in ingenti mar- 
morea T abulaverftss portam Arcis pratorian*. GfiCiufi Q^Ore- 
tici F. Metelli Crassi. *Ad radices collis,, in quo turris adificata 

ejl. 


i 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. u 

eft ,ft quis integrum verfum Heroicum pronunciet , Echo admiran- 
da eundem reddet verfum & articulatum ftepius. Ego Virgilta- 
num illud primum sEnetdos dijlinde repeti odies integrum audivi,, 
& poftea confuse aliquoties. Jfufquam gentium ejufmodt Echo 
auditur : qut igitur tanto dicitur excitata artificio , uttn funere^ 
hujus Ceciua plorantium ejulatus, exclamationes & planclus 
funebres ut immenfum multiplicarentur , dum Hecatombe illa cele- 
braretur duplex , & ludi funebres in honorem tMatron*. prsberen- 
tur. Hxc Boissardus. 

Egofane defiderio hujus curiofitatis incenfus, tam prodigiofam 
Echum hanc bis aut ter {ummo ftudio inquifivi, fed fruftra;eandem 
reperire nunquam licuit , uti nec ulli alteri hic Rom^e curioforum 
hominum; certe difpofitionem loci hujus Echus minime capacem 
effe facile viderit, quifecuturanoftraprogymnafmata phonica pe- 
nitius fuerit ferutatus; unde nefeio, quomodo Audior hax tam au- 
dacter pronunciaverit ; An forfan fitus ratio immutata ? an vici- 
num aedificium obvium fuerit dirutum ? cefte ftudio fummo haec 
inquirens nihil a centum annis, quo ipfe Echum audifle teftatus eft, 
adeo dirutum efle inveni; unde haec aliis curiofioribus amplius ex- 
cutienda relinquamus : Ego certe, ut dixi, aliquoties omnes circum- 
circa muros exploravi; fed nihil tale, quale dictus ille deferibit Bois- 
sardus, me reperire potuiffe, fateor. 

• Porro aquam objedtum Anacampticum effe pofle , experientia 
docet, cum omnes putei fere Echum efficiant diftindillimam , uti 
teftatur puteus in atrio Palatii Vaticani , qui voces hominum e- 
tiam fubmiffiffimas tam diftindte refert, ut homines intus latere ju- 
rares. Et quidem tanto perfedtius omnia refert , quanto fuerit libe- 
riori aeri expofitus puteus, coojiertus enim tedto , aut linteo nihil 
prxftat,cujus quidem rei caufa non eft alia, nili duplex reflexio, qua- 
rum una ex fornice refledtitdeorfum, altera ab aquafurfum , &fic 
confuse, nihil autem diftindtum eas referre neceffe eft ; (Cum aqua 
praeterea maxime polita ,& fpeculari fupcrficic fit , & ad refledten- 
dumaptiflima, non mirum eft, ad lacus, ftagna, flumina, maria, 
Echum lubentfus , quamalibiftabulari. Certe putei id prae reliquis 
declarant , qui aquis abundantes decuplo refonantiores funt, quam 
aquis nudati, prxfertimfi interiorfupcrficicsconcavaad fphccricam 
figuram accelTerit. Concludimus igitur , omne (olidum, vel liqui- 

B 2 dum 


»1 HUpA 


Cur Echo 
non lic in 
puteis tc- 
fto inftru- 
&is. 

Echo in 

PalarioVa- 

ticano. 


Putei cur 
ita refo- 
nantes. 


Aqua re- 
flexioni 
apeiHima. 

Unde 
bombus 
in fylvis. 


Duplex 
medium 
Phono- 
campti- 
cum. Phy 
ficum & 
Mathema- 
ticum. • 


Linea a- 

Itionis 

quid& 

quotu- 

plcx. 


Di refla 
maior cfV 
linea refle- 
xi in ri- 
gore. 


i\ PHONURGI^ LIBER L Sect. I. 

dum etiam objectum Anacampticum cfTe pofle : Et tanto quidem 
vegetius fonum repercutient, quanto fuerint politiora, non fccus ac 
melius lucem figurafquc oftendit fpeculum terfiflimum minus ter- 
fo politoque. Secundo aquam maxime reflexionis cfle capacem, 
ob fuperficiem prorfus fpecularem. Tertio omniareliqua objecta 
fcabrofa,& mollia, reflectere quidem, fed debilius & inordinate, uti 
in herbofis montium clivis, in fylvis magna arborum prxgran- 
dium conftipatione gaudentibus, in quibus nulla ordinata reflexio, 
fed ex varia & multipl ici arboris ad arborem reflexione vocis, non 
relinquitur, nifi vehemens quidam Phonifmus, five bombus con- 
fufus, tinnitufque fimilis iis, qui in puteis audiri folent. Verum 
liate omnia fufius in fequcntibusprofcquemur. 

PROLUSIO III- 

T>E cJKCEDIO THO NOCAMPTICO, 

five de linea aci tonis. 

D Uplex hoc loco medium confiderandum cft , Phyficum , & 
Mathematicum , Phyficum medium eft fpatium illud ac- 
reum, per quod voxpropagatur.diverfxquc qualitatis &con- 
ftitutionis eft. Mathematicum medium cft magnitudo, vel parvi- 
tas intervalli propagata: vocis durationem metientis , de utroque 
breviter hac prxlulionc tranabimus a medio Mathematico ini- 
tium facturi. 

§. I. 

T>e Linea attionis Fhonic*. 

Ineam actionis Phonicx vocamus eam , qux radiofx 
five Phonicx diflufionis actionem terminat, cftquedu- 
plex : fimplcx& mifta ; fimplex linea actionis five dirc&a 
illa cft , qux vocis propagationem terminat , & fphoerx activitatis 
Phonicx femidiameter dicitur. Mifta cft, qux ex incidente & re- 
flexa conftituitur , quam & c ideo directo-reflexam vocamus, hanc 
ctfi Blancanus xqualcmconftiaiat directx fivefimphci ; in rigore ’ 
tamen ncceflario minor efle debet. Certum enim cft, vocem in mu- • 
rum illilam , vcluti fractam ibidem , vigorifque aliquod detrimen- » 

tum 



DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 13 ‘ 

tum paflam , debilius redire dire<fta , quam nullo obftaculo 
impeditam vigore uniformiter difFormi propagari notum cft, & " ' 

Ifuse in Arte Lucis & Vmbr* demonftravimus. Quantoautcm hscc 
linea a< 5 tionis mifta fimplici minorfit.diflicultcrdetcrminari poted, 
certe differentiam tam exiguam arbitror, ut illa potius rationis,' 
quam fcnlus dici poflit 5 fine fcrupulo igitur Phyfice xqualisdircdx 
conditui poted ; & fic nos accepimus tum hic , tum in Arte Lucis 
& Vmbrx fit. 576. Cum repercuflione in vicino medio aliquan- 
tifper au<2a vox, facile, quod ilhfionc perditum erat, redatiret. 

Poted autem h®c linea Iccundumtrescafiisconfiderar^TV/Vw^r Primusci 
ed, vel enim linea reflexa xqualis ed lineae incidenti , &runcobda- fl “‘ 
culum Phonocampticum medium neceflario line® asionis occu- 
pabit: ut fi linea a&ionis in primo cadi, fit A C. &obdaculum 
Anacampticum in B. medio line® punfto fit , radius A B. ex B. 
reflexus in V. tantus erit, quantum A B. vel B C. dimidium to- 
tius AC. line® actionis Phonic®. 



Secundus. Si Vero linea Phonica reflexa major foerit incidente Secunda 
tum obdaculum Phonocampticum ultra medietatem condituctur, 
ut in S. eritque reflexa B R. tanta, quanta S B. refidua direfta 
totius A B. ut figura odendit. 


Tertius. 


14 


PHONURGIiE LIBER L Sect. L 


Tertius 

cafus. 


< Tertius . Si vero linea reflexa Phonica dimidio totius major, 
fuerit, tunc obftaculum Phonocamptkum neceflano citra medie- 
tatem linea: adionisconftituetur, ut in P. eneque reflexa P X. tan-* 
ta, quanta P B. reliquum totius linea; A B. directa;. Ex quibus 

quidemluculenterpatet,LincasIiveOrthophonaslivcLoxoplionas 

femper unacumreflcxisfimul, dneCtis xquari. 


§. IL 


Magna 
difficultas 
in deter- 
minando 
fpacio E- 
. chonico. 


Experien- 
tia omni 
inftrume- 
torum ge- 
nere fu iri- 

pta. 


Species fo' 
ni aeris 
undulatio- 
nedefini- 
untur. 


De Celeritate Soni, Qua medium tranfit , fvvt 
de JJ>acii Thonici quantitate u- 

N ihil adeo dubium perplexumque inveni, quam incertam du- 
biamquc intervalli Echonici determinationem ; Blancanus 
24. paflus geometricos minimum fpatium determinat , eft autem 
minimum ipaciuni illud , quod unam fy liabam diftinde poli pri- 
mam auribus clamantis liftit. Mersennus 69. pedes ponit; ego ex- 
adirtime omnium experientiam Tumens, femper diverfam inveni, 
ita , ut tandem defperans vix al iquid certi hac in materia determi- 
nari pofle putarim; Nam voce, tuba, felopo, experimenta adortus 
exuno Se eodem loco deprehendi , quo vehementior eft fonitus , 
tanto cum celerius refledi , ita ut vocem , qua; fy liabam diftinde 
reddebat, tuba: confunderet Tonus, felopi vero fonitus eam ita ab- 
forberet , ut vix diftindum quid audiri potuerit. Ut proinde vehe- 
menter mirer, quid optimo Mersenmo in mentem venerit, ut foni- 
tum quemcunque ex uno & eodem loco femper xque celerem cfle 
• afleruerit ; Si enim fpecies foni forent intentionales, haud dubie, ut 
. in vifibilibus fpeciebus apparet , de ifta xquiceleritate aliquid con- 
cludi polfet ; Sed cumfoni fpecies ut plurimum rcales fint , atque 
aeris undulationc veluti vehiculo quodam transferantur , certum 
eft, pro concitati aeris vehementia celerius femper, & celerius To- 
num vedum iri. Sicuti pila, quo fortiori impetu muro illiditur, 
tanto celeriori motu & confequentcr remotiori fpatio repercutiturj 
Pari prorfus pado vocis motum fe habcrc.non aliud nifi fenfata nos 
docet experientia. Quae adeo vera funt,ut vel ipfeMERSENNUs id fa- 
teatur infua Harmonia univcrjah Gallica lib- 3 - fol. 21 ubi ait ; 
fe in valle tMontmorcntia juxta aedes Ormtjfonias Echum obfer- 
valTe, qui cum nodu 14. fy liabas repeteret, interdiu non nifi 7. id eft 

mediam 


Digitized 


i 


£ 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 15 

mediam partem ex iis repetierit.cujus quidem rei caula alia noneft, ^ 0 n ^ u 
nili nocturni aeris fumma tranquilHtas& imperturbata confidentia* fertius, 
diurni vero innumeris motibus agitati difciifio&dilcontinuatio, 2,cperct 
unde & vox confcqucnter variis veluti obftaeulis impedita minus fe P‘« ur - 
celetem prseftat. Si enim hujufmodi non obftent , & motusfono- 
ruslirb determinato intervallo femper fit five sequi- , 

celer, non video, cur diurno tempore non tot fyllabas, quot noctur- 
no repetierit Echo ; Quod igitur feptem tantum lallabas interdiu 
repetierit, nodtu 14. lignum manifcftumeft, lentius de dic obdi- 
turi paulo ante rationem Tonum promoveri , ac proinde ultimas 
feptem fyllabas in medioperturbato variifquc motibus agitato flac- t 
eefcentes paulatim intermori ; Certe fi eodem loco felopum expio- ' 

fiflet, nullum dubiumefle debet, quinisdcdicetiamomnesfylla- ’> 
basrepetijflet, neque quicquam huic experimento fuffragaturvibra- 
tionum in InftrumcntoClironometrosequidiuturnitasautduorum 
globorum heterogeneorum ex alto in terram motus •'«xr^©- Haec 
enim experimenta, fi in majori fpacio contingant, plurimum fufpc- tichrono- 
da funt, plenaque fallaciae, uti alibi dcmonftrabimus, exiftunt.inse- " 
quali enira temporis fpacio in terram collidi fola experientia doce- nes chor- 
bit, in altitudine 500. pedum, fed de his alibi. 

Cum igitur in certa menfura determinanda negotium difficile, 
prxtcrea experimenta diverforum multum diferepantia compe- 
riam, & ego in hoc negotio otiofus effe nolui 5 fiquidem experien- 
tias ab aliis fadasad incudem revocans, omnisgencris experimenta 
ab Echo monofyllabacxorfus; voce, tuba, felopo , totius negotii 
periculum feci, invenique monofyllabam inter (pacium 20. pedum 
nihil prorfus mutationis admittere. Diftantiam igitur pro Echo 
monofyllabica inveni 110. circiter pedes, quxfuam,utdixi,latitudi- 
nem habebat 20. pedum, intraquod fpacium femper eandem fylia- 0»«“«" 
bam repetebat. Tuba vero intra fpacium 90. & 110. pedum , pri- ['o.^um 
mum fonum reddebat diftinde ; Sclopus vero intra hoc fpacium Rom> 
aliquantulum cum primo fono confundebatur 5 intra 400. vero 
pcdcs& 900. heptafyllabicum verbi gratja.: Jlrma Virumque cano, 
intra tempus, quo quis celerrime recitaret AVE MARIA ufque ad . 

verba BENEDICTA TU inclufivc.perfedc & diftin&e reddebat. 
Chronometro quoque vibrationum ufusfum, fed femper exiguo Varia cx - 
cumfucceflli; deinde diverfis temporibus mane meridie, vefpcri , Lipu. 

no&u. 


i6 PHONURGIiE LIBER I. Sect. L 


noftu, velpermc , vel per alios prius optime & curiose inftru&os , 
experimenta fieri curavi, & femperdivcrfamfoniccleritatem inve- 
Noftu & nimus , diverfamque intervallorum quantitatem 5 intempefto no- 
nusonmU dtis filentio Echo dominium fuum exercere videbatur ob caufas 
umo P'',: naulo ante di<£tas, minimam mane reperimusobrofeidam nebulo- 
tur mane (amque aeris conlt itutionem , meridie melius fingebat, utpote aere 
peSlf* fubtiliore , & adhuc melius vefpcri , ob aeris perfe&am decodio- 
ncm. 

Praeterea tempusfummoftudio&diligentiaobfervavi ; tempo- 
re pluvio aut nivofo Echo mirum in modum obtundi , ut vix vim 
Tempus fi a bere videatur; Poft imbres vehementes , utpote aere defaecato 
variat e- plurimum virium acquirere. Hic Roma, mirum didhi,fpirantc 2 fo- 
chum. maximum vigorem acquirit. <±dujlro flaccefcit 5 E uro tk. fub- 

folano mediocriter fe habet. Quando murus obtenditur ‘Boree, 
Paradoxu flante Borea-, mirum ditfhi, vox diretfla reflexa notabiliter tardior 
orneu. ^ _ Eodem vero tempore in meridianam fupcrficiem incidens di- 
redta vox celerior reflexa eft, in priori enim experimento vox dire- 
<5ta contraria vento , aegrius voce reflexa per medium fertur, vox re- 
flexa vero vento fecundo dilata celerius redit ad aures, utquodob- 
ftinatione medii prius perdiderat, jam celeritate recuperet. Idem 
de reliquis plagis dicendum , ut vel hi nc appareat, magnam efle ce- 
leritatis foni per medium delati diverfitatem. 

CONSECTARIVM I. 

Difficilis Ex hac infinita diverfitate & variatione mediorum luculen- 
nmodi. ter patet, omnem intervalli Echonici determinationem efle du- 
chonic* biam, fallacem, & prorsus incertam ; neque fibi unquam , quid- 
quidBLANC anus&Mersennus dicant, conftarc,nifi acufticis orga- 
nis ( de quibus poftea tradfabitur) Catoptrica induftria conftricta 
legibus geometricis fubigatur. Quarcunque igitur impofterum 
dicentur , non nifi hypothetice fumendafunt. 

CONSECTARIVM II. 


Fallacia 
inftrumcti 
Chrono- 
metrisquo 
quidc pu- 


Patet fecundo. Ufum Inftrumenti Chronometri five vibratio- 
num , uti & pullus in hoc negotio fuperfluum clfc ; cum fonus 
tam incomprehenfibili celeritate fubinde medium percurrat , ut 

dum 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 17 

dum filum currere incipit, jam vox finito pcridromo fc auribus fi- 
ftat, ac proinde aquam cribro haurit, qui tam velocium motuum 
quantitatem quocunque inftrumentoChronomctro fe certo dc- 
prehenfurum confidit. Nam ad minimum omni po (Tibili dili- 
gentia adhibita , nunc 10. modo 20. fubinde & 30. pedum fpacio 
aberrabit. Atque hxc eadem ratio eft, quare Echo Monofyllabi- 
ca intra 20. ut plurimum pedum intercapedinem duret 5 Eft enim 
j. 10. aut 15. pedum fpacium ad incrementum celeritatis motus vix 
fenfibile 5 Quod vero Mersennus ait, Echum Monofyllabicam 
tempore unius minuri fecundi, (paciumioo. paftuum Geometri- 
corum conficere, id nequaquam intelligendum eft geometrice, 
fed pliyfice & crafsa menfura, quantum videlicet datum eft di- 
gnofeere fenfibus. Atque hxc non dico, quod cii?iofum Ledto- 
rem , a tam laudabili obfervationum ftudio abfterrere velim, fed 
ut difficultatem negotii proponam, & quanta in experimentis rite 
Tervandis diligentia, vivacitate & dexteritate ingenii opus fit , ut 
tandem habeatur aliqualis menfura Echoni indagandx accom- 
modata 5 Cum igitur Blancanus deprehenderit fpacium Echoni 
monofyllabicx formanda: die 24. palfuum geometricorum, five 
quod idem eft 120. pedum geometricorum ; Mersennus vero 100. 
pedum geometricorum illud velit effe: Ego arbitror, medium fe- 
curius tenendum efle, fpacium hypotheticum 110. pedum, quod 
cum citatorum Authorum obfervationibus congmit prope ve- 
rum; Quod vero raro conveniant obfcrvationes,caufacftdivcrfi- 
tas medii vocum fonorumque inxqualitas ; Nam ut fupra dixi, 
funt alix vires Echoni aliis diei temporibus, alix hyeme funt, alix 
xftate, autumno vernoque tempore alix conftitutioncs , non du- 
bito quoque Echum monofyllabicam, quxhicfub RomanoCu- 
mate tempore unius minuti fecundi 110. pedum geometricorum 
fpacium conficit, aliis & aliis climatibus diverfum & tempus & 
fpacium infumerc; qualitatem quoque reflexi foni prodiverfitate 
objedtorum anacampticomm diverfam reperimus 5 funt Echo de- 
biles &Ianguidx, funt fortes, funt ftridulx&ftreperx, funtalix 
jucundx, amoenx , alix ludhiofx & plandlum xmulantes; funt 
prxterca tinnulx, limpidx.qux quidem diverfitasnon nificxdi- 
verTa repercutientium corporum conftitutione venit , qux prout 
magis aut minus porofa funt, minus autmagis fonorx, limpidx, 

C vege- 


eant fc de- 
termina- 
repofle 
quantita- 
tem fpa- 
cii phoni- 


Quefpacii 
qualitas E- 
choni red- 
dendae ve- 
ri limilis. 


4. anni 
tempora, 
uti Sc diei 
naturalis, 
quin & cli- 
mata di- 
vcrfa,di- 
verliniodc 
faciunt E- 
chum. 


Objefto- 
rum Pho- 
nocampti- 
eorum di- 
verfacon- 
flitutiOfE- 


is PHONURGIA LIBER L Sect. L 

vegetxque rcpcriuntur. Habent enim fingula corpora aliam Se 
aliam panium coagmentationem; qua fit,ut fingula quoque diver- 
fos diftindtofquc fonos fortiantur , corpora lxvia&porofauti cla- 
rum & tinnulum fonum , ita denfa & afpera obtufum & gravem 
fonum edunt ; Hinc fit, ut vox alicui corpori illapfa, ea qualitate & 
proprietate, qua ipfum imbutum cft, imbuta redeat. Nam quem- 
admodum lux in fupcrficiem illapfa, colore fuperficiei tingitur, 
ita vox tingitur vcluti fono corporis, in ejuod incidit. Atque haec 
eft ratio, cur reflexa vox jam clara, modo obtufa, nunc arrurna, 
nunc ludhiofa reddatur.* Verum examinatis omnibus iis, quae ad 
naturam Echus cognofccndam , quodammodo requiri videban- 
tur, mljil jam rcftat, nifi ut reflexionis naturam irrefragabilibus 
rationibus ftabiliamus. 


CAPUT II. : j 

DEMONSTRATIONES SQN1 ‘R.EFLEXl. 

PROPOSITIO I. 

OMNIS cANGVLVS THONOPTOTVS A-QFALIS 
tjl angulo phonocamptico , five quod idem ejl , anguine inciden- 
tia fini, aqualis ejl angulo reflexionis e jujderru. 

Cllxcunquc in tArtc Anacamptica Lucis & Vmbra 
de reflexione Lucis oftendimus , huc revocari pof- 
funt, funt enim foni operationes Lucis operationi- 
] bus in omnibus, fi pauca excipias, parallelae 5 Pri- 
mo igitur oftendendum eft Angulum phonoptotum aequalem 
cfle Angulo Phonocamptico , quod ita facimus. Sit obje<fhim 
Phonocampticum A B. Centrum phonicum C. Phonocampti- 
cum D. Dico fonum C. in E. illifum reflexum iri in D. Eft 
enim juxta hypothcfin I- Angulus Phonocampticus A E D. 
aequalis Angulo Phonoptoto B E C. Angulo fcihcet inciden- 
tia; , reflexionis angulus ; ergo : Si enim angulus A E D. non 
fit aequalis angulo B E C Sonus ergo reflexus ex E. repercu- 
tiatur in R. erit ergo AER. Angulus , Angulo A E D. vel 

aequalis. 



DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 





aequalis vel inaequalis. Si prius AER. Angulusacquabitur A E D. 
Angulo , a quo veluti pars continetur, fcd hoc abfurdum eft. Si 
pofterius, ideft.fi 

A E R. Angulus A E B 

Angulo A E D. 
vel B E C. non 
aequatur ,& nihilo- 
minus reflexio fiat 
in pundhun R; er- 
go natura jam fi- 
nem fuum non 
fub breviflimis li- 
neis attinget, quod 
eft contra Extorna III. & abfurdum in Phyfica. Erit igitur ne- 
ccflarib angulus phonoptotus B C E. aequalis angulo phono- 
camptico A E D. quod erat demonftrandum , naturam autem 
operationes fuas fub aequalitate angulorum incidentia; & reflexio- 
nis, feu fub breviflimis lineis inftituere, idemefle , in a Arte Ana- 
camptica parte 2. Tropofitufusc dcmonftratum eft , ad quam 
propofitionem Lcdtorem curiofum remittimus. 

PROPOSITIO II. IO 

« Air 

QVANDOCVNQVE VOX INCIDIT IJ^ OBJE- 
ctum aliquod Orthophonon, five perpendiculare , ea in /o 
, ipfam reverberabitur. ^ 

S it centrum phonicum, five vocis origoin A. Objedtum vero 
°r ***"" C D. fluat autem vox ex A in B. 0^,®. five ad an- 
gulos rectos, dico eam ex B. reverberatum iri in A. rem ita 
oflendo , fi per impolfibile non refledtatur ex B. in A. reflectatur 
ergo in V. erit igitur per W. hypothcfm angulus DBA. inci- 
dentix , xquaiis angulo C B V. reflexionis , Angulus videlicet 
acutus obtufo , quod eft abfurdum. Suppofuimus autem vocem 
ex A. in murum terri normaliter, & confequenterconftituerc an- 
gulum incidentia: A B D. rectum , reflexionis igitur angulus ne- 

C 2 ccflario 


rHONURGI^E LIBER L Sect. I. 



cellario quoque redtus efle dc- 
bet , juxta citatam Hypothefin 
JV. in fe ergo reflcdlet, fcilicet 
per lineam B A. per quam ab 
A. flexit in B. quod erat de- 
monftrandum 5 docet & hujus 
propofitionis veritatem , cum 
lux ipfa normaliter incidens, 
tum pila , dum in murum nor- 
maliter illiditur in fe ipfam re- 
percufla, aliaque innumera, dc 
quibus vide noftram cArtenu 
ddnacampticam Lucis. 



PROPOSITIO III- 

qvandocvnqve VOX INCIDIT OBJE- 

ftum aliquod Loxophonum frve oblique, 'voxnon in fetpfam,fed 
in oppofitakt partem repercutietur. 

Oflunt cfle hujus propofitionis quatuor cafus. Vel enim vox 
in murum verticaliter eredhim oblique incidit, tunc vel dex- 
trorfum, vel finiftrorfiimprofitu fonori reflcdlit 5 vel voxin- 
g q fraemifla inobjc- 

dum phonocam- 

pticum fuperius - 
oblique incidit, 
& fic refledtet fur- 
fum ; vel fi illade- 
fuper emifla obli- 
que in murum in- 
feriorem incidit, 
& oinc refledtetur 
deorfum. Singulos cafiis fcorfim demonftrabimus. Sit itaque in 
1) E. Centrum phonicum in C. five vox loxophona incidens 
in B. dico vocem ex B. in oppofitam panem videlicet in A. fub 

aequa- 



Poito fi vox confiftat in A. & Phonocampticum fuerit B C. 
turris in monte pofira 5 Dico vocem ex A. in B. & hinc in V. re- 
verberatum iri. Ratio prorfus eadem eft, quae in praecedentibus ; 
cum enim oblique incidat in B. neceffario voxfub aequalitate an- 
gulorum reverberabitur in V. idem contingeret, fi fonorum con- 
ftituereturin V. reflecteret enim vocem in A. ut ex figura patet, 
«tque ex dcmonftratis hifcc fcqucntcs canpnes formamus. 

CAPUT 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 21 

aequalitate angulorum reflexum iri ; Si enim non reflectetur in 
A. ergo vel in fe ipfam , hoc eft , in C. vel in I. aut alium quem- 
cunquc locum extra A B. reflectetur. At non in fe ipfam, cum 
per praecedentem perpendicularis tandem in fe ipfam reflectatur; 
Linea autem C B. cum ex fuppofitioneloxophona fit, id eft, obli- 
que in murum incidens; non in I. quia angulus I B D. ecqualis 
foret angulo C B E. pars toti, quod, cum abfurdumfit, non aliam 
in partem reflectet, nili in A. Sic enim anguli incidentia; E B C 
& A B D. reflexionis conftituentur aequales, naturaque fub bre- 
viflimis lineis finem fiium attinget. Quandocunque ergo linea 
fonora loxophonos in murum incidit, in oppofiram neceflariopar- 
tem fub squalitate angulorum incidet , quod erat demonftran- 
dum. Ex his patet, fionorum in A. conftitutum reflexurum fonum 
in C. finiftram, & in C. conftitutum in A. dextram. 


2Z 


PHONURGIAc. LIBER L Sect. I. 


CAPUT III. 

CANONES PHONOCAMPTICI- 

StVC-> 

ECHOMETRICL 

CANONI 

Phonocamptica Ars in omnibus leges Phono- 
fmS campcica; , five reflexionis lucis fervet, non tantum 
principales pofitionis differentias, quae funtfurfum, 
deorfum, flniftrorfum, dextrorfum, in rcflc&endo 
fervat, fed Se intermedias quafcunq; panes pro fitu objedti Anacam- 
ptici; Si fuperficiesEchica/ive Phonica fuerit ad objcftum anacam- 
pticum normalis Sc fimul horizonti parallela, Echo nafcetur, vel or- 
thophona.vcl loxophona pro diverfo fitu vocalisdextro.velfiniftro. 

Si vero fupcrficies phonica furfum, vel deorfum oblique incide- 
rit in fupcrficicm aliquam azimutalem objctfti Anacamptici naf- 
centur reflexiones anophonae.vel catophonae.five Echt furfum & 
deorfum reverberantes. 

Si denique fupcrficies phonica in planum aliquod phonocam- 
pticum , neque verticali, neque horizontali circulo parallelum, fed 
inclinatum oblique & latcraliter inciderit , reflexiones nafcentur 
laterales & loxophona: , inter horizontem & verticem interme- 
dia: , uti in e drte anacampttca Lucu demonftravimus. 

CANON II- 

Q Uandocunque ergo ob jedhim Phonocampticum fuerit pa- 
rallelum fimul & normale fonoro, tunc fuperficics reflexio- 
nis erit ad horizontem refta 5 Si vero fuerit parallelum lo- 
xophonum, iddl , objettum phonocampticum fuerit atqui-di- 
ftans a fonoro, at non normale, uti funt vel obliqui muri, vel 
turres in montibus rcfpeShi fonori in valle confhtuti 5 tunc fuper- 
ficies reflexionis erit a:qui-diftans uni ex azimutalibus five , quod 
idemeft, verticalium uni congruet. Sivero objedum phonocam- 
pticum neque parallelum neque normale fuerit fonoro , tunc fu- 
pcrficies Phonocamptica five reflexionis erit a:qui-diftans uni ex 
planis inchoantibus aut inclinatis. c A- 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONL 2 j 



CANON III. 


io horizontali , 
eodem plano 


Q Uandocunquc fonorum A. 
objedhim vero Phonocam 
horizon- . . .. 
tali , neccflarib 
fequetur reflexio 
furfum in V. fi 
fuerit inclinans 
fimul& inclina- 
tum, pro ratior 
inclinationisdi 
clinationifqj rt 
flectet non fur- 
fum , fed media 

via, ita ut tota planorum fciatcricorum do&rina, quam in e Arte 
magna Lucis QT Umbri, tradidimus, huic Echomctriae pulchre ac- 
commodari poflit. 



PROPOSITIO IV- 

QVANDOCVNQVE T>VO MVRI AD ANGELOS 
re fi os committuntur , clariflima Echo percipitur a fonoro ita di- 
fiante , ut axis coni phonici angulum re fium bifariam fecet. Conus 
enim ibidem varie reflexus , vocem reflexam mirifice con- 
forta t, ut in figura patet. 

Int duo muri G B. & D B, in B. normaliter commilli, 




t 





2+ PHONURGIA: LIBER I. Sect. l 

fitque conus Phonicus E F B O. axis E B. angulum redtum bifa- 
riam fccans , & quoniam E. rcflcdbens in pundtum F. inde ad an- 
gulos aequales refledtitur in O. & hinc iterum in E. contra ra- 
dius E. in O. incidens, hinc reflexus in F. inde iterum contrario 
motu refledtit in E. mirifice fonum confortat, mirum non cft, 
Echum multo, quam in fimplici muro refonantiorem effici , acre 
varia reflexione agitato ; accedit, quod omnes lineae inter E O. & 
E F. inclufx prope ab E. reflcdhnt 5 & confcquenter intenfio- 
rem Echum , vel ex hoc capite reddanr. Si vero coni phonici axis 
in cxtrinfcca murorum pane ita conftituatur , ut angulos obtufos 
cum didtis muris conficiat , tunc Echo efficitur ineptiffima , & nul- 
lius valoris, ut fit in murorum A B. & B D. oppofita pane, quan- 
do A B. axis coni phonici incurrit in B. latera vero coni in F. 
& O. ex his enim pundta in alias partes refledtentia nihil remit- 
tunt ad fonorum A. 

PROPOSITIO V- 

QVANDOCVNQVE OBfECTVM THONOCAM- 
pticum concavum circulare c/l; in centro phonico , quod 0* centrum 
circuli ejl , conjlitutw ; Echum percipiet confonantipmanu, 

S it objcdhim Phonocampticum A B. concavum circulare fo- 
norum, five centrum phonicum C. quod 8 c centrum circuli A 
B.fit linea C V.or^f»*®- dico confonantiflimamff hum percipi. 

Quoniam enim o- 
mnes fonorae linea: ex 
centro C. prodeun- 
tes ad circul i periphe- 
riamvredtoe funt, ne- 
ceflarib juxta propofi- 
rionem fecundam in 
fc rcffcdtentur j cura 
praeterea omnes fint 
aquales juxta ij. De- 
finitionem Euchdit 
eodem tempore in C. 
percipientur 5 cum ergo omnes in fc refledtant, & eodem tempore 

refle- 



r 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 25 

rcfledent , Echum vehementer intendent , quod erat probandum. 

•Quemadmodum autem Echo in concav is circularibus magnam 
vim acquirit, ita in convexis circularibus eandem prorfus perdit, re- 
flexis lineis in alias & alias panes diflipatis. 

COROLLARIVM. 

Hinc patet. Quanto quis a centro concavi circularis fuerit re- 
motior, tanto Echum reddi imperfediorem, quanto veroacentrp 
muro concavo fuerit vicinior , tanto fonum reddi confufiorcm. 
Mediocritas itaque diftantix tenenda cft. i. 

PROPOSITIO VI. 

QJJANTO VOCALE , SIVE SONORVM FVER/T 

vicinius objefto phonocamptico, tanto reflexa vox percipietur remo- 
tius: £5” quanto vocale fuerit remottus ab objefto phonocam - . > 
ptico, tanto reflexa vox percipietur vicinior. 

C UM in praluflone 3. oftcnfum fit, lineam adivitacis diredo- 
reflexam femper tantam efle, quanta eft linea asionis , five 
femidiameter fphoerse adivitatis , ncccflario (equitur tanto 
reflexam lineam efle longiorem, quanto direda brevior, & tanto 
breviorem hanc, quanto illa longior. Sit objedum phonocampti- 
cum H B I. Sitque linea adionis diredo-reflexa S B F. arqualis 
V R. line$ adionis di- y— — 
redx : Dico tanto re- V- 
flexam vocem remo- 
tius ab objedo perce- 
ptum iri, quantodire- 
rccta eidem fuerit vi- 
cinior. Quoniam c- 
nim F B. & B S. dire- 
cto- reflexa linea, ae- 
qualis efl: V R. lineae" 
adionis direda: , vox » 

■in F. neccflario vocem reflexam reddet in S. iterum conrtituto 
vocali , five fonoro in G. dico reflexam vocem in D. perceptum iri. 
•b D" Nani - 



Digi 


2(5 PHONURGIiE LIBER I. Shct. L 

Nam GB. & BD. fimul jundhe aequant V R. lineam adtionisdi- 
re<5tam : ergo &c. Porro vocali conftitutoin C. dico, reflexam 
vocem perceptum iri in E. Nam C B. & B E. fimul fumptae, aequant 
lineam adhonis V R. quanto igiturvocale objedto phonocampnco 
fuerit vicinius, tanto reflexa vox ab objedto contingit remotius , & 
contra, quod erat demonftrandum. 


PROPOSITIO VII- 

Sl TLVRA OBJECTA TH0N0CAMPT1CA ITA 

fuerint ordine difiofita, ut unum femperah altero remotius fit, tf ad 
ea tardius 0 rtophonos pertingere pofiit,nafcetur Echo polyphona, 
idejl , pluries fuccefitvevox proje£la reddetur. 

S int objefta phonocamptica ABC. ita ordine difpofita, ut 
unum altero femper remotius fit. Sitque vocale in D. & ad 
fingula objeda normale , quo clamante dico, vocem tertio re- 
petitum iri. Ciimenim cx fuppofitionc objedta E F G. ad vocale 

fint normalia 6c or- 



thophona lina; D E. 
DF. DG.exEFG. 
punftis neceflario 
refledfent in fe ipfas 
in D. Cum vero li- 
nea DE. fit brevior, 
inde celerius quo- 
que refledtetur in D. 
D F vero cum fit 
longior, quamD E. 
plusquoquetemporisinredeundoin D. infumit, &confequenter 
poft reflexam vocem E. percipietur vox reflexa F. & cum D G. 
adhuc DF. longior fit, adhuc tardius perveniet ad aures D. nai- 
ectur igitur ex diverfis temporibus inaequalibus ob linearum divcr- 
farum longitudinem, Echo triphona DE. D F. DG. Siergoob- 
jedta phonocamptica ita fuerint ordine difpofita &c. quod erat 

oftendendum. , ■ r j 

Ubi notandum,duplicem hoc loco durationem vocis coniidera- 
ripofle, primo ipfum vocis fonum, qui tam diu durat , quamdiu 
profertur, eftque in prima fui produdtionc vegetus Sc fortis; Secun- 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 27 

do ipfam vocis propagationem per lineam afttonis, quxhujus con- 
ditionis eft , ut durante prima voce, & ipfa duret, longius autem 
proveda , filenteque prima, ea adhuc propagata durer, donec obfta- 
culo alicui impulfa reflexaque Echo generetur per lineam fcilicetdu 
redo-reflexam 5 Unde experientia docet , multotemporepoft prU 
mam vocem, reflexam tandem vocem nos audire j Eft igitur tota 
duratio vocis a produdione prima ufque ad terminum ejuscom- 
menfurata fpacio illi per quod it.rcditque vox; Si igimr diftantia 
minor fuerit, citius quoque redibit vox reflexa.fi major, tardius; 
Unde confequcnter in minori diftantia pauciores fyllabas repetere 
poteft, in majori plures, & quamvis omnes voces primae fyllabx re- 
fledantur , omnes tamen non audiuntur , quia prima vox fortior re- 
flexas debiliores ita obtundit, ut ipfa durante audiri nequeant, ipfa 
ceflantc tandem citius, aut tardius pro quantitate diftantia; exau- 
diantur. 


Ta 


ra 


ftt 


PA 


CONSECTARI V M. 

Hinc patet , cur fubinde ultimx tantum fyllabx alicujus voca- 
buli audiantur, nunquam prior; quia videlicet reflexa vox redit du- 
rante adhuc prima , qua ceflantc tandem rehqux fyllabx percipiun- 
tur. Sit murus A B. diftantia 
minor C D. ex quo quis voce A 
forti proclamet vocem PA- 
RATIS , certum eft, primam 
fy liabam P A , primum muro 
illidi, deinde fecundam RA, 
tertio TIS , retrogrado pror- U 
fus ordine, contrario vero or- 
dine reflcdi.itautPA.priiis fc 
auribus fiftat, deinde ordine 
duxfcquentes fyllabx , RA, 3 
TIS; Si igitur diftantia fuerit 
monofyllabico proferendo apta , tum proferendo diiffcim vocem 
PARATIS, non nifi fyllaba TIS, percipietur, prima enim fyllaba 
PA, pertingendo ad D. reflexionis pundhim ibi reflexa perveniet in 
C & RA in e, & TIS in f, confiifx igitur ibi fyllabx nihil red- 
dent. Et interim dum PA, reflexa vox ex e pervenit in C. RA, 
venit ex D. in f. & ex f. in e. interim duitt re<fta ultima fyllaba 

D 2 TIS, per- 


na 


V <L 


Di 


28 PHONURGI/E LIBER L Sect. L 

TIS, perveniet in D. denuo igitur ibidem fit confufio, ita ut Echo 
audiri non poflit, donec ccflantibus duabus fyllabis PA, RA, ulti- 
ma fyllaba TIS, tandem fine confufionefola percipietur in C. Visa 
igitur natura foni fecundum lineas fimplices, nihil reflat , nifi ut 
decompofitis quoque dicamus. 

§. L 

T)e Thontfmu. 

Honifmus, ut ex definitione patet, efl diffufio vocis cy- 
lindrica, five conica , five radiatio vocis in modum co- 
ni , aut cylindri ; Notandum autem, fonum non fim- 
plici linearum projeCtura, feu aCtinobolia contingere, 
alias enim nihil prorfus audiri poflet , & in hoc differt a luce 5 fed in 


projcCtione & reflexione fuaagit per modum cylindri, aut coni fo- 
nori : Sonus igitur non pure' Mathematicam latitudinem habet, 
fed prorfus fenfibilem& corpoream, ita ut in reflexione non una li- 
nea, fed continuata linearum multitudo fonum efficiat : Sit verbi 
gratia: fonorum A. reflexionis terminus B. objeCtum, five murus 
reflcCtcns C D. incipiat motio foni in A. dico, non unicam tan- 
tum lineam A O. ex O. faCta reflexione in B. ibidem effeCturum 
fonum, fed totius cylindrici coni A F E. reflexum iri in B. per cy- 
lindrum E F B. verum rem paulo exaCtius dcmonftrcmus. 

PROPO- 




DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. ;» 


PROPOSITIO VIII. 

WONISMVS CTL1NDRICVS %EFLECTITVR IN 

oppofttam partem projeci urd cylindrica. 

S it Tympanum aliquod in A. cujus fonus inciderit in fuperfi- 
cicm D C. dico , phonifmum Juturum cylindraceum , id eft, 
reflexionem non linearem, fed cyilindraccam futuram ; Con- 
cipiantur enim cx A. lingulis Tympani punctas linea: lonorx m 
fupcrficiem E F. duci , qux haud dubie phonifmum conllituenc 
fub forma cylindri , dico, hunc eundem fub forma cylindri in B. 
reflexum iris Cumcnim in cylindro A F E phonico lineat fonorx 
omnes inter fc fint parallela: , fingulx per 2 . hujus , &pcr 6. esirtis 
noflrt anacamptic* propolit. refledent in B. bafin cylindri 

phonocamptici. Patet ergo propoficum. Sed ha:ccx praecedentibus 
veriflima funt. Notandum ergo, triangulum illud F H E. a nobis 
vocari triangulum confulionis foni , quamdiuenim auris intra il- 
lud conllituta fuerit , tamdiu reflexa vox erit impcrccptibilis , fcd& 
reflexa cum direcbi confundetur, extra vero illud in toto illo fpacio 
B H F. tanto percipitur diflindius, quanto B. auris fuerit vici- 
nior. 

Notandum fecundo, hoc triangulum tanto in H. fore acutius, 
quanto linea A O. magis ad redam X O. acccflcnt. 

_ PROPOSITIO IX- 

PH0N1SMVS ORTHOPHONVS IN SE 

ipfum rejleOtt. 

S I vero fuerit Phonifmus ad objedum phonocampticum re- 
dus, nafcctur columna, five cylindrus fonoms redus; fit X. 
fononiC D. paries, ad fonorum parallelus & normalis, dico, li- 
neas fbnoras cylindri in fc reflexum iri , nam ciim fonorum cx hy- 
pothcfi ad parietem C D. normale fit, omnes confequcnter linex 
fonorx erunt parallclx, ergo & omnes juxta propofitionem 2 . inlc 
refledent , patet ago propofitum. 


PROPO- 



30 


PHONURGIAL LIBER L Sect. L 

PROPOSITIO X- 

IN PhfONlSMO CONICO AXIS TANTVM SVB 

angulorum /qualitate refcditur.phonijmusverb reflexus erit coma 
truncatu/, fi cuti in photifmu aftinobilifmo optico ,axu pyrami- 

di/ luminaris (ivc vifualis vim habet principalem tum illumi- 
nandi , tum res dijlmfte reprafentandt ; eodem paclo 
res fe habet tnphonifmo conico. 

S it phonifmus conicus ABC. dircCtus,fivephonoptotus;ob- 
jeCtum phonocampticum C H B. dico non nifi axem A H. 
fub aequalitate angulorum reflcCti in D. medium punCtum 
bafis coni , cum enim ha: duae lineae axes conorum conftituant , e- 



runt termini liomm axium nccefTario centra bafium coni tam dire- 
Cti , quam reflexi 5 conllituunt ergo A H B. angulum incidentia: 
aequalem D H C. angulo reflexionis, ergo haec fola repercutietur 
in D. reliquae omnes in alias & alias partes (ub aequalitate angu- 
lorum repercutientur, ubi AB. reflectetur in F; A K. inG;AL. 
in D; A M. in N5 A C. denique in L Si enim non indiCta puncta 
rcflcCtant.rcfleCtanturergo in D. omnesjerit ergo angulus icflcxio- 
nis lingularum inaequalis angulo incidentia:. Quodeft abfurdum 

& contra hypothelin , non ergo nili folus axis fub aequalitate angu- 
lorum rcflcCtitur in D. nulla alia ;& confequenter Phonilmus re- 
flexus non erit conus, fcd is nefeio quid coni truncati & inverli affe- 
ctabit. PROPO- 



y Gero 

f 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 31 


PROPOSITIO XI- 

THON 1 SMVSCO NICVS AD PARIETEM RECTVS 
reflexione fu a pariet conum phonicum truncatum inverjumj. 

S Itphonifmus conicus A. ad parietem B D C. normalis, dicq 
reflexum phonifmum conum truncatum inverfum formatu- 
rum; quoniam enim linearum ex A. in murum incidentium 
(per 2. hujus) nulla 
nili axis five media 
in fe reverberatur, 
ergo omnes in alias 
& alias A. pun<fto 
refledtent.cum vero 
puncfta illa ex peri- 
pheria circuli , bafe 
fcilicctconiphoni- 
ci, five phonifmi conici fub aequalitate angulorum refledtanrur, re- 
flexarum linearum terminus V X. neceflario erit circulus, cujus 
centrum A. erit centrum phonicum, five centrum fonori,aut quod 
idem eft, apex phonifmi conici dirc&i, fuperficies vero truncata cir- 
cularis communis erit bafi coni phonici ABC. trancatus vero 
conus inverfus ad dire&um erit V X B C. quem in D. pundto 
axis, paries BC. eidem normalis fecat. Phonifmus igitur coni- 
cus, (fc. quod erat. 

COROLLARIVM. 

Ex hac propofitione fequitur , fi in circulo V X. diverforum au- 
res ponerentur , omnes eundem fonum , five Echum eandem audi- 
turos ; erit autem bafis hujus truncati coni V X. tanto amplior, 
quanto obje&o phonocamptico B C. fuerit vicinior & tanto con- 
tractior, quanto A. punctum phonicum a muro fuerit remotius, 
ut in pralujione 3. §. 3. diCtum eft. 



§. II. T)e 




Coogle 


31 'PHONURGIA- LIBER I. Sect. L 1 

§. IL 

r\ ' 1 

De Poljphonifmit ,five prodigiofo fonorum augmento. 

Q Uemadmodum igitur intra concava corpora coardtata lux 
maximum fui augmentum acquirit, ita&fonus; quod idem 
^cuitica fpccula in photifmorum confluxu operantur, hoc inpho- 
Quidfic nifmorum confluxu organa. Otica fivcacuftica, ita , ut polypho- 
nifmusfic nifmus nihil aliud fit , quam multorum phonifmorum , feu cono- 
polvpho. rum vocalium in unum pundtum confluxus. Sicuti polyphotifmus 
nihil aliud eft , quam multorum photifmorum in unum pundhim 
concurfus. Quoniam vero hic polyphonifmus proprie concavis 
corporibus , qua polygonis, qua cyclicis convenit , mearum par- 
tium efle ratusfum.tam fubtile & illuftre argumentum paulo fufius 
( prarfertim cum nemo, quod fciam, fit, qui illud attigerit ) de- 
clarare. 

Suppono igitur primo, vocem in patenti campo nulli reflexioni 
efle fubjedtam.fed fphcerice in omnem partium fitum radiare, mox 
tamen acobftaculum aliquod occurrerit eidem normale, tum pri- 
mum phonifmum fundare ; Si vero vox media fuerit inter duo 
obftacula, five parietes, eam hoc fitu duos fundare phonifmos,&fic 
de caeteris. Hoc igitur fuppofito nihil reflat, nifi ut quot, qualefque 
in corporibus phonifmos vox producat , videamus. Sit igitur. 

PROPOSITIO XII- 

CENTRO PHON1CE IN AXE PRISMATISTBT Q0- 
ni Jfopleuri concavi conjittuto , vox emijfa triplici phonifmo 
au£ta in centrum fitum redibit. 

S it prifma trilatcnim concavum ABC. Centrum phonicurri 
fit conftitutum in D. axe prifmatis, dico vocem emilfam tri- 
plici audiam phonifmo ad centrum fuum redire , quoniam c- 
nim radii, five axes phonifmorum DE. D F. D G. ad latera prif- 
matis per propof. 2 . funt normales? neceflario revertentur in fetri- 
ploaudfcc, quoniam etiam omnes radii vicini permodum norma- 
lium accipiuntur : & lidem juxta hypothejin 3 . circa idem ccn- 
i 1 . £ trum 


i 



DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 

trum D. excurrent, ibidem va- 
riis reflexarum linearam occurfi- 
bus mirifice intendetur vox 5 vi- 
cinae ergo perpendicularibus in 
D. recurrent, reliquae juxta pro- 
pofittonem 4. variis fccundariis^ 
reflexionibus in latera tinnitum 
five confufum bombum red- 
dent. Centro itaque phonico 
in axcprifmatis trilateri concavi 
conftituto vox emifla triplici 
phonifmo audba ad fuum cen- 
trum redibit, ^«o^cratdcmon- 
ftrandum. 


PROPOSITIO XIII- 


CENTRO THONICO IN sAXE PRISMATIS QVA- 
drilatcri concavi conftituto, vox enufa quadruplici phonifmo 
aucla ad idem centrum redibit. 



It A B CD.prifma quadrilateram concavum, centrum phoni- 


1^) cum in E.dico, vocem emif- 
fam quadruplici phonifmo 
aucfbm in E redituram. Quo- 
niam enim radii five axes pho- 
nifmoram E B. E C. E D. E A. 
funt ad lareranormales per 2. hu- 
jus jn fe reflc&etur voxjcumprq- 
terea fint xquales eodem quo- 
que tempore confonabunt in E. 
cum vero vicini radii per mo- 
dum normalium accipiantur, & 

11. circa E. ad latitudinem au- 
rium reflc&entur: quaraorg//»r 
phonifmis,quos 4. prifmatis la- 
tera fundant, vox audta redibit 
in centrum E. quod erat oftendendum. 


E 


Quomodo 


3+ , PHONURGIiE LIBER I Sect. I. 

Quomodo vero reliqua; linea; tandem per varias reflexiones in 
centrum E. revertantur, dicendum cft. Et de normalibus quidem 
jam di<£tum eft 5 de obliquis quoque dicamus : Sint igitur, ut in fi- 
gura fequenti patet , E C. & B E. loxophonae line* , dico eas in E. 
reverfuras 5 Nam ECinC. reflexa , fiib squalitate angulorum 



E C I. & V C D. reflc&ctur in D. hinc fub eadem angulorum ae- 
qualitate VDC.&SDO. rcfle&eturin O. & tandem ex O.fub 
aequalitate angulomm SOD. & X O E. in E. centrum; paripa- 
ao E B. reflexa cx B. in G. & hinc in F. tandem in E. E F. quo- 
que ex F. contraria via in G. & hinc in B. & denique in E. reflcdlc- 
tur; ita E O. exO. inD. &ex D. in C. & denique in E. contra- 
ria fimiliter priori via revertetur. Iterum linea E F. ut in 3. figura 
patet ex F. reflexa in G. hinc in V. &lunc in I. &hincin N.runc 
in O. &ex O. in F. & tandem in E. femper fub aequalitate angu- 
lomm rcfleact, itautpoft7- reflexiones tandem in E. revertatur ; 
Si vero fluxus vocis contraria via inftituatur ex E. in P. poft toti- 
dem reflexiones tandem m E. revertetur. Idem dicendum de reli- 
quis lineis, inter O& F. intermediis. 

CONSECTARIVM I. 

Exhifce patet, cur in puteis quadratis tanta fitintenfio vocis, & 
tam vehemens bombus , lineae enim varie rcflcxar&ad idem prin- 
cipium revertentes , mirifice fonum intendere folent , patet etiam 
mira naturae in augenda voce in corporibus concavis induilria. 



PROPO- 

dbauipj^} i 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONI. 35 


PROPOSITIO XIV. 

CENTRO THON 1 CO CONST 1 TVTO INJXE PRIS- 
matu pentagoni aqui-latri , •vox emiffa , quinque phonifmis 
autta revertetur illuc unde profluxerat. 

S Itprifmapentagonum sequi-laterum ABCD E, & vox ex L. 
axis pundto fcu centro phonico cmiifa quaquaverfum propa- 
getur: dico quinque phonifmis LBC.LCD.LDE.LEA. 
& L A B. audtom redituram in L. pruno enim pcrPropofltioncnu 
2. axis conorum phonicorum L G. 

L I. L K. L F. L H. cumadla- 
tera normales fint, ncceflario in L. 
revertentur, reliqui vero vicini ra- /°/ 
dii varia reflexione agitati tandem ^ ^ 
etiam in L. refledtentur; Nam vox 
ex L in O. pundhim incidens il- 
linc refledtemr in P. ex P. in V. 
ex V. in S. ex S. in L & hinc tan- 
dem in L. remeabit , vides igitur 
nullam efle lineam phonicam in- 
ter pundta H A. vel H B. interceptam, quae non tantum poft va- 
rias reflexiones in L. remeet; Idem dicendum eft de reliquis pho- 
nicis lineis in quodcunque latus incidentibus. Aure itaque in axe 
prifmatis pentagoni sequi-Iateri conftituta c. quod erat demon- 

ftrandum. 



PROPOSITIO XV- 

CENTRO PHONICO COTfSTITVTO e AXE 

hexagoni prifmatis aqui- lateri, vox emiffa fix phonifmis 
aucia revertetur ad feipfanu. 

S it prifma hexagonum concavum ifopleurum ABC. D E F. 
& centrum in axe O, in quo emiffa vox 6. phonifmis audta 
revertetur in locum unde profluxit, videlicet in O. Quoniam 
enim omnes linea: feu axes conorum ad dimidium laterum ABC 
D E F. funt normales, per propof. 2. in fe ipfas refledtentur, videli- 
cet in O. reliqua: vero vicinae variis reflexionibus ultrocitroquc va- 

E 3 gabun- 


PHONURGIA LIBER I. Sect. L 


M, - m 


gabundac tandem etiam in O. per praecedentem > rcflcdfcunt > boni- 
bus itaque vehcmcntiflimus percipietur ; Nam V G. ex O. vox 
prolapfain m. hinc reflectetur in K; ex K. in N, Se tandem in O. 

In P. vero prolapfa illinc re- 
fleCtetur in I; ex I in Q&cx 
(^tandem etiam in O. Idem 
dicendum cft de fingulis aliis 
phonicis lineis inter M ASc 
AG. interceptis. Jurcitaft 
ccnjhtuta ($'c. quod & e, 
Nota, quod fi quis in puiy 
Clis G H I K L M. ad raj 

dios normales poneret fuper- 
ficics , d\co Ecbonctu reflexis 
fuis lineis deferipturam perfe- 
ctum hexagonum. Vox enim ex A. incidens in G. ex G. in H. 
ex H in I. Se ex I ir> K. Sc-ex K in L. Seex L. in M. Se Irine iq 
A. denique neceflario fub argual itate angulorum refleCtetur. Itaiq 
praecedente pentagono vox in H. ex B. refleCtetur in C. Ce ex C* ( 
in D Se ex D. in E. Se ex E in A. Sc R denique refleCtetur. Si 
punCtis videlicet A B C D E. ad radios figurae normales fuperficies 
erigerentur. Idem diccndumdc omnibus aliis Polygonis. , 


•*7\ > 

1 \ ;• 

f/ V\ 

q/ V 

j/ 

Em 


/* 


\ \ Vc 


**'. V / 




COROLLARIVM I. 

Ex diCtis denique clariflimc patet, quod, quo prifinata concava 
habuerint plura latera, tanto fonum magis augmentatum iri , auCtis 
enim phonifinis, augetur fonus,fcd phonifmi augentur juxta incre- 
mentum laterum &c. praeterea quanto plura fuerint latera tanto 
anguli incidentix Se reflexionis erunt reCto viciniores , Se confe- 
quenter phonifmi juxta hypothefm J. maps circa centrum unien- 
tur j Verum uno paradigmate rem cxplicafle fufficiat. Sitdodeca- 
gonumprifma,urfequens figura oftendit, cujus centrum O. sltque 
A C B O. ex duodecim phonifinis unus , dico fonum ex O. cmif- 
{um,prxterquam quod 12. phonifmis augeatur, etiam augmenra- 
tum iri ex lineis , magis ad normalem accedentibus , cujusmodL 
funt omnes illae inter A Sc B. medix lineae; O A. vero, Sc O B. Ift 
nex extrem* uniuscujufquc phomlhu tanta a centro in primx 

. _ reflexio- 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONL 37 

reflexione fuidiftabunt, quanta eft lateris polygoni latitudo , poft 
multiplicem tamen reflexionem tandem omnes in centro concur- 
rent, ut in praecedentibus vifum eft. > J 

COROLLARIVM II. 

Patet quoque, fi Tonorum confifteret verbi gratia: in A. & in An- 
gulis angulis normales Tupcrficies eflent erectae, futurum , ut Tonus 
reflexione dodecagonum de- 
feriberet. Si veto alternae fii- 
perficies AHKMOF. tolle- 
rentur, vox ex E. incidens in 
B. refleiftereturin I. Schine in 
L. & hinc in N. & hinc in G. 

& tandem in E. reverberare- 
tur, atq; circulari Tua reflexio- 
ne efficeret hexagonum 5 ex F. 
vero in B K N F. reflexade- 
feriberet quadratum , ut figu- 
raclareoftendit. 

Iterum F. in H. & hinc in M. & iterum in F. reflexa, triplici 
reflexione deferibet triangulum aequilaterum.Vides igitur, quomo- 
do vox in unico dodecagono omnes reflexione fu 4 Tonora afpe- 
dhiumaftrologicorum lineas deferibat. Multa alia reflexionum ar- 
cana miracula fub hujufmodi figuris latent , quiToli ipfi patebunt, 
qui noftra hic tradita, penitius merit perferutatus. 

CONSECTARI VM II. 

Hinc Tequitur , cum multiplicatio polygonorum in infinitum 
crefcat, multiplicationem quoque phonifmorum fecundum omnes 
differentias in infinitum crefcerej uniotamen Tonorum in axe cor- 
poris concavi potiffimiim contingit j Nam in hoc omnes lineas 
Tonore, a lineis mediis laterum polygonorum verticalibus reflexae 
uniuntur. Bombus vero feti tinnitus maxime nafcetur in angulis 
concavis folidorum concavorum ; Unde nullo plane negotio ra- 
tio aflignatur tanti in puteis refonantii. 

-t PROPO- 



3igil 


PHONURGIjE LIBER I. Sect. f. 


PROPOSITIO XVI 

CENTRO THONICO CONSTITUTO IN a AXE CT- 
lindri concavi , vox emtjfa ex omntbus punttis peripheri « 
in fi ipfam reficttelur. 



S it cylindrus concavus X Y. vox in N. centro conftitutoj 
dico eam ex omnibus pundtis peripheria:, A B C D E F G. 
A B G H I K L M. &quibufcunque aliis infinitis in N. re- 
flexum iri. Quoniam enim omnes linea: ex centro ad circumferen- 
tiam dudtxad illam funt redtae, rcdtac 
Y. autem juxta propofi a. in fe refledtun- 
tur ; refledtentur ergo omnes lineae ex 
peripheria in N. ubi & omnes unien- 
tur , patet ergo propofitio. Cum prx- 
terea vox non in unius tantum circuli 
puncta incidat , fed in tot pundta, quot 
confidcrari poliunt in lineis longitu- 
dinis cylindri 5 hxautem 1 i nex omnes 
ad axem parallela: funt, omnia harum 
linearum longitudinis puncta alicubi 
in axem reverberabuntur. Unde miri- 
fica & prorfus miraculofa multiplica- 
tio foni , qualem in profundioribus 
puteis experimur, nullo negotio pate- 
fit 5 Sit puteus A B C D. axis O P. 
Centrum phonicum N. ex quo vox 
cmifla cadat in E , ex E. ergo refledte- 
tur in G. & ex G. in F. femper axem 
interfccando in pundtis M V. fimili- 
ter vox incidens in H. reverberabitur 
in I5 &cx I. in K. axem fecandoin 
R S, & flmiles reflexiones contingunt in omnibus pundtis linea- 
rum altitudinis putei, cujufmodi funt A C & BD. in antecedenti 
fchemate. 





PROPO- 


DE NATURA ET PROPRIETATE SONL 39 

PROPOSITIO XVII. 

TTRAM1DVM QVOTCVNQVE LAT ER rr M 
uti & conorum concavorum axe conjlituta aure, vox emi fit 
nunquam revertetur in feipfam , nifi in punttis L 
& M. non vero in altjspunftis. 


A 


D fonorum vox extra puntta L M. non redit intra corpora 
conica concava, ut pro- 



inde inepta hujufmodi 
fono multiplicando fint corpo- 
ra. Cum enim vox in 

fingula latera impingat , ipfa 
furfum reflcdfct. Sit Pyramis 
ABC. centmm phonicum 
K. ex quo vox illapfa in G. 
refle&ct in E. & ex H. in F. 
cx N. in O. & hinc iterum 
in L. ex quo patet reflexio- 
nem femper furfum eniti , nec 
in fe ipfam remeare nifi in 
duobus pun&is L & M. uti di- 
<ftum eft. 


PROPOSITIO XVIII- 

CENTRO PHONICO CONSTJTVTO IN CENTRO 

quinque corporum "Regularium concavorum , vox rejlexa tot 
phonifmu autta redibit in fe, quot corpus 
habuerit latera. 

S int corpora regularia 5. tetraedrum, cubus ocflacdmm , dode- 
cacdrum,vicofaedrum,& fic dicuntur, quod latera aiqualiaha- 
bcant, & quod folo circulo inicriptibilia (Int , horum enim 
fingula plana, a centro aequi-diftant. Unde vel ex ipfa definitione 
(ingulorum patet, quomodo vox in iis propagabilis fit 5 In centro 
enim tetraedri centro phonico conftituto vox 4. phonifmis aucfta 
redibit infe,in odtaedros. in dodccaedro 12. in vicofacdro denique 

20. pho- 


Dk 



40 PHONURGIiE LIBER L Sect. L 

20. phonifmis au<fta ad fc redibit, quorum omnium demonftratio 
pendet ex praecedentibus , cftque ita facilis, ut explicatione non in- 
digeat. 

PROPOSITIO XIX- 

SPHAERA CONCAVA SONO PROPAGANDO 
omnium aptifima ejl. 

C Um enim omnes lineae ex omnibus punttis fuperficiei circu- 
laris ad centrum dudae inter fc aequales fint, omnefque ad 
fphoericamfuperficiemre< 5 tae, ncccflarib infc reflexa: in cen- 
tro omnes unientur fonorum fpccies , ibi igitur vehementiflimus 
fonus fiet. Sphoera ergo concava fono propagando omnium cor- 
porum ficuti capaciflima eft,ita fono multiplicando aptiflima. quod 
erat demonftrandum. 


uwo rtunoii 


SECTIO II. 




ARCHITECTURA TCHONICA. 41 


SECTIO II. 

ARCHITECTURA ECHONICA 


Idtft 

DE ECHONIBVS ARTIFICIO SE CONSTI- 

tuendis, necnon miris fabricarum Ecbonicarum effecUbut. 

.semiflis omnibus iis, quae ad Theoriam Echonum 
pertinere quovis modo videbantur , jam lingula 
per problemata in praxim redigemus , ut fpccu- 
lationum nolt rarum u(us omnibus melius & lu- 
culentius patefiat. Sit itaque^ 

CAPUT PROBLEMATICUM I 

PROBLEMA I 

SI OBJECTA PHONOCAMPT ICA EX DETERM1- 

nato loco ita dtjponantur, ut ad 'vocale non Parallela tantum, fed 
(5 Pformaka fint , w ex fingulu refelletur in fe ipfam. 

S int objedta Phonocamptica B C D O E I. vocis determina- 
tus locus A. fupra puteum, dico lineas fonoras in didta ob- 
je&a incidentes rccurfuras in A. Quoniam enim ex hypothe- 





42 PHONURGIAt LIBER I Sect. 1L 

utitur, radius autem OfKyrf»©- in (e ipfum refleCtatur juxta propof. 2 . 
omnes in A. citius, aut tardius juxta diftantix vocalis, ab objeCtis 
Phonocampticis proportionem reverberabuntur. 

CONSECTARIVM. 

Ex quo patet luculenter , cur fubinde flantibus in montibus, 
vox ex imo vallis reverberetur ad nos ; quia videlicet radius fo^ 
norus ad rupem C. normalis revertitur in A. ita flans in valle F. 
percipiet vocem A. in O. reflexam, & contra ex D. quoque fun- 
do putei vox reflexa multiplicato fono remeabit in A. 

PROBLEMA II. 

DATIS DVOTVS TVNCT1S SIVE STATIONI- 

b ut tum objecit fitum , tum angulos determinare, fub 
quibus vox Loxophona it & redit. 

S INT duo punCta data A B. quorum hoc centrum produ- 
ctionis Ioni , alterum A. terminus fit vocis reflexa; ; petitur, 
quomodo conftituendum fit objectum anacampticum, ut A. 
vocem B. reflexam percipere poflit : ducantur ex B. & A. dux 
linea: quomodolibet , dummodo alicubi concurrant, v. g. in C. 

fiatque triangulum 
ABC. quo pera- 
Cto dividatur trian- 
gulus A C B. bi- 
fariam , ad extre- 
mum enim C. di- 
videntis linex pun- 
Ctum linea norma- 
lis duCta , aifigna- 
bit muri, aut cujul- 
cunquc corporis re- 
flcCtcntis fitum, in hunc enim murum vox B. incidens, nccefla- 
rio refleCtetur in A. rem ita demonftro, cum enim juxta propo- 
fitionem i. Echo fiat fub xqualitate angulorum incidentix ik re- 
flexionis , hic autem C. S. cathetus fit dividens triangulum phu- 

nocam- 



i 


ARCHITECTURA ECHONICA. 4 j 

nocampticum bifariam , lineaque L C M. objedum refledens 
referat , ad cathetum C S. normalis crcda , ncceflario L C A. 
& M C B. angulos incidentix & reflexionis dabit xquales 5 Sed 
& anguli juxta cathetum xquales funt , ex B. igitur vox in obje- 
dum L C M. jam determinatum incidens fub xqualitate an- 
gulorum refledetur in A. Datis igitur duobus pundis,feu ftatio- 
nibus quibuslibet aflumptis tum objedi (itum, tum angulos, fub 
quibus vox Loxophona it Sc redit , determinavimus , quod erat 
faciendum. 

PROBLEMA III. 

VATIS QVIBV SUBET TVNCTIS SEV STATIO- 
nibm quomodohbet dtflofitis, dummodo legitimam Ecbonts produ- 
cenda diflanttam habeant , ita objecta anacamptica diflsonc- 
re, ut vox reflexa (otis illis, qui didas flat tones aut 
lineas dtretio-reflexas occupant, 
innotefleat. 

S INT ftationes datx A B C D E F G. fitque prima vox A. pe- 
titur juxta pundadata ita objeda Anacamptica difponcrc, 
ut vox reflexa nulli alceri , nifi dida (lationum punda occu- 
pantibus innotefeat. Dida punda lineis redis conjungantur , 
quibus peradis fingulos angulos per prxccdcntem bifariam feces. 
Dico ad extrema li- C 

ncarum angulos bi- 
fariam fecantium 
punda normales e- 
redas a (lignaturas 
fitum objcdomm 
requifitum, vocem- 
que reflexam a folis 
datas ftationes aut 
lineas diredo-reflexas occupantibus perceptum iri. Quoniam 
enim linex angulos bifariam fccantcs nihil aliud funt, nifi cathe- 
ti fupcrficiei reflexionis ea ubique catheticos angulos per propofd, 
faciet xquales. Si igitur in extremis pundis erigantur normales, 
fundabunt illi infingulis duos angulos redos cum catheto, aqui- 

F 2 bus 



4+ PHONURGI^E LIBER I. Sect. il 

bus fi priores angulos catheticos fubtraxeris erunt per definitionem 
6 . Eucl. reliqui anguli diredto-reflexi, id cft angulus incidenti*, 
reflexionis angulo a-qualis. Vox igitur ex A. in murum B. inci- 
dens inde reflexa abit in C. & hinc in D. & ex D. in E. & ex E. 
in F. & ex F. in G. & ex G. denique in H. vox igitur in lingulis 
objedtis illila fub aequalitate angulorum in data pundta refledtet. 
Datis igitur & c- quod (f c. 

CONSECTARI V M. 


Patet igitur aure conftituta in quocunque datorum pundto- 
rum pundto Echum perceptum iri, & diverfis 7. hominibus in 7. 
pundtis flantibus lingulis Echum ex A. prolapfam manifcftatum 
iri, imo neque in pundtis tantum datis, fcd in quacunque parte li- 
nearum pundta conjungentium, quas diredto- reflexas vocamus 
patefiet. 

PROBLEMA IV 

DATIS TVKCT 1 S QVO MODO LIBET DI STO Si- 
tis, tn ijs ita objefla phonocamptica dijfonere, ut vox partim inter- 
ne partim externerejiexa , femper tamen aure , in quibus - 
cunque hnets dircclo- reflexi j conjhtutd Echo 
percipiatur. 



S INT pundta dataquomodolibcr difpofita A BC D E F G H. 
redtis AB. BC. CD. DE, EF. FG. G H. conjundta, dividan- 
tur linguli anguli bifariam, cathetis BV, C.V,DV, EV, FV, 
v r GV, HV, ad quos 

in pundtis B C D 
E F G H. norma- 
les erigantur, fupra 
quas objedta Pho- 
£ nocamptica difpo- 
nantur. Dico obje- 
dta fuper normales 
ita difpofita, vocem 
partim interne par- 
im externe reflexura : voccmquc reflexam , ubicunque in lineis 

dire- 


ARCHITECTURA ECHONICA. 


direfto- reflexis auris fuerit conditura redditum iri. Cum enim 
anguli tam cathetici.quam diredto-reflexi ex fuppofitione fint x- 
quales. Ergo per propof.t. vox neceflario ex B. reflexa interne illi- 
detur in C. ubi externe reflexa feretur in D. interne in E. deinde 
iterum in F.& hinc interne in G. ubidenuo externe in H. & de- 
nique externe in A. femper fub atqualitate angulorum refledtec. 
Datu igitur puntlis &c. quod erat fac : & c. 

Dicimus autem externe refledti , quando objedhim aliquod 
Phonocimpticum fuperficiem reflexionis cum catheto fuo habet 
extra datorum pundtorum diftridtum, five quando catheti reflexio- 
nis extra porriguntur, interne vero refledhint, quando catheti re- 
flexionis, intus vergunt j in propofito exemplo objedta Phono- 
camptica externe reflectentia funt C, & H. corumque catheti ex- 
tra vagantes CV. & HV. reliqua objedta habentia cathetos intus 
vergentes, uti fuit BV. DV. EV. FV. interne refledfentia funt. 


PROBLEMA V 

ECHVM POLTT HONAM COJfSTR VER E . SIVE 
que poft editam primam eandem vocem, altdsquc pro- 
pofitiones aliquoties repetat. 

I N memoriam hoc loco revocanda ea , quae in tertia prelufione 
de intervallo Echonis tradidimus. Nam cumcerta & Mathema- 
tica diftantia in hoc negotio lubrico dari non poflit , omnium 
optime faciet, qui dictam diftantiam ad fenfum, five mechanice ex- 
ploraverit ; Ita autem faciet : feligat libi murum folidum , politum, 
reflexioni vocis aptiflimum, deinde normaliter ab illo accedat.rece- 
cedatque donec unam fyllabam perfedte reddiderit , fpaciumque 
diligenter menfura aliqua nota exploret, deinde tempore opportu- 
no&tranquillo redto tramite retrocedat donec bifyllabum vocabu- 
lum perfedte reddiderit, fpaciumque diligenter menfuretj poftea re- 
trocedat in tantum donec trifyllabum Echo reddiderit, &fic fem- 
per magis magifque a muro recedendo donec decafyllabum, five 
verfum quempiam perfedte reddiderit, in omnibus polifyllabis per- 
fedte obfervando diftantiam. 

Et experientia inveniet fpacium queis Echo una fyllaba augetur, 
fion efle aequale, fed femper minus & minus : pari padto 5 ut poly- 

phona 


Monofyllaba - 

100. 

Biffyllab. - - 

190. 

Trifyl. - - 

270. 

Tetrafyl. - - 

350. 

Pentafyl. - - 

430. 

Hedafyl. - - 

515. 

Heptafyl. - - 

600 . 


46 PHONURGIiE LIBER I. Sect. II. 

phona fit frAo&fy liabam aliquoties repetat, fpacia qucisdiftinttc 
hcptafyllaba crcfcunt , non funt aequalia fed minora &c minora 
fanpcr. 

. Cujus quidem rei ratio Exempli gratia. 

alia non eft nifi languor vo- 
cis, qux .quanto remotius 
fpacium percurrit , tanto 

femper magis magifq; flac- Tetrafyl. - - 350. . pedurru. 

cefcit, donec penitus exani- 
metur ; ciim ergo vox fem- 
per magis & magis debilite- 
tur, certum eft fpacia aqualia efle nequaquam pofle, fed remotiora 
femper ftridtiora ( ut in profpc&iva columnamm fit ) ut fint.ne- 
ccflecft. qua tamen proportione decrefcant , difficile eft cognofccre, 
cum vclocitasmotus ad fpacium exadram & certam propofitionem 
admittere vix poftit ; fecuriiis igitur aget, fi ad fenfum uti polyfylla- 
ba fpacia ita &c polyphona Ethontt fpacia exploraverit; Itaautem 
res mechanica ope plurium indagari poterit. Sit murus A B. a quo 
in tantiirn recedat Echomctra,<\oncc\Wu<\ : cslrma virumejue cano, 
perfecte reddiderit, quod fiet in pundto C. ubi primus Echometra 
immotusfignum ultima: reflexa: fyllab xicano ) dabit alteri focio, 

tantum in linea C L. recedenti A I L. , 

donec dato primo in C. perada B C 

reflexionis figno , Echo incipiat fecundo. Hicqtie perada reflexio- 
nis figno dabit tertio in eadem linea tantum recedenti, donec finita 
reflexione fecundi inchoat 3. & fic in infinitum. Spacia enim hac 
dii igenti menfura explorata dabunt loca, quibus credi muri, repe- 
tant integras propolitioncs aliquoties. 

Sed ha obfervationcscum difficiles fint meliusfcccrit Echometra 
fimurosaquali intercapedine Screflcdcnti vociproportionato fpa- 
cio diditos felegerit, hi enim ut plurimum voces aliquoties perfede 
repetunt , quemadmodum experientia me docuit , in diverfarum 
turritarum urbium moenibus; Primum in muris Vrbu<t/ivenio- 
nerjfis , in quibus vox odies diftinde repetitur etiamfi obftacula 
phonocamptica fint aquali fpacio d iflita. Sim il i ter in T^omans. Ur- 
bie moeniis, ubi pro multitudine turrium vox nunc bis nunc qua- 
ter, nunc qui nquies fexies aut fcpt ics refledit , fed janj ad problema 
initio propofitum, propius accedamus. Sit 


ARCHITECTURA ECHONICA. +7 

Sit igitur protcnfus murus quifpiam 7. turribus; ut in figura 
prxfenti patet , tanto abinviccm fpacio , quanto vocale X. diftat 



a prima turri A. dilfitis, fintque fingulae turrium fuperficies ad vo- 
cale X. parallelae & normales; dico vocem X. in (ingulos muros 
A B C D E F G. incidentem in fe reverfam Echum heptaphonunu 
formaturam. Nam cum ex fuppofitionc vox in fe refledhtur ex 
omnibusmurisad fonorum normalibus; ac deinde ob remotiores 
fcmpcr& remotiores turres vox tardius&tardius recurrat , necefla- 
rioultimaturristardius reddet vocem, quam penultima,& pcnul- 
tima, quam antepenultima, &ficdecaeteris. Auris igttur in X con- 



ftituta, Echum heptaphomm pacipkt.Heptaphonam igitur Echum 
conftruximus , quod erat faciendum. PRO- 


4* PHONURGIiE LIBER L Sect. il 

PROBLEMA VI 

DATIS TVNCTIS QV1BVSL1BET 1M C1RCVLO 

dijfwfitu, Echoncm circularem conjlrucre 0* polyphonam . >. 

S int puncta phonocamptica in circulo ABCDEFGHIKL M. 
quomodolibet difpofita, ad quae cx A. centro phonico ducan- 
tur line* AB. AC. AD. &c. dico, ex G. pundo femidiame- 


tri circuli lineas AB. AC. AD. AE. AF. AH. AI. AK.AL. AM. 
ductas allignaturas objedtorum phonocampticorum fitum , & fo- 
norasex A. dudas fore ad objeda ABCD. & c. normales. Vox 
ergo ex A. in objedtum plionocampticum fupra lineam B. fitum, 
vocem rcfkCtct in A. & line* CDEFGHIKLM. cum ad 
lineas fonoras ex A. delcriptas fint normales, objedta phonocam- 
ptica fuper eas fundata vocem reflectent fimiliterin A. cumprate- 
rea linea cx A. produdta, femper longiores & longiores fint, fe- 
quitur quoque, vocem tardius & tardius in A. reflexum iri, nafce- 
tur igitur Echo polyphona , fuccdlive voces toties repetens , quot 
puncta in circulo fuerint difpofita, qua fi ambobus femi-circulis a- 
qualcm ab A. habuerint diftantiam , aquali tempore in Echum 
reverberabunt, camque duplo fortiorem reddent. 



G 


A 


CON- 


ARCHITECTURA ECHONICA. 49 

CONSECTARI VM. 

Ex his patet , quanta facilitate quis Echum polyphonam in cir- 
culo conftrucre pollit , ubi vides quoque admirabilem quandam 
proprietatem hujus figura motus fonori languorem exprimentem, 
nam fpacia anacamptica G H. H L I K. K L. uti dictum eft ae- 
qualia non funt, fed continuo decremento, tanto femper magis 
deficiunt, quanto ad quantitatem linea; adionis quam A. refert, 
propius accdferint, ita ut ficuti fe habent fpacia G H. ad H I. Se 
I K. ad K L. ita fe habeant quoad diftantiam objeda phono- 
camptica, ut voces repetant, rcfpondetqucpraxlariflimc omnibus 
experimentis a nobis fadis. 

PROBLEMA VII 

CHOKVM ALICVjVS ECCELESlsE COT^STRVE- 
rcco artificio ut tres Cantores tantum pra flent quantum centum 

C Hori tholus ita difponatur , ut intus fphoericam fupcrficiem 
habeat. Organum vero CantoreTquc circa centrum hujus 
tholi difponantur, & habebis intentum, quoniam enim 
omnes vocales lineas ad tholum normales fint ad locum unde re- 
fluxerunt redibunt, vehementiflimequefonum intendent. Porro 
fi a Choro tanta diftantia fumatur, qua; Echont trifyllaba: repeten- 
da; fufficiat, atque eo in loco fuperfiaes fphocrica in muro fiat, ex 
eo loco templi , ubi ut plurimum homines devotioni indulgere 
{olent, tanquamex centro deferipta: Voces non tantum vehemen» 
tiflime hoc in loco intendentur , fed & diverfum Chorum a primo 
conftituent 5 fi enim Cantiones per trium notarum clauftilas ita 
adornent , ut poft datas claufulas femper tantum paufetur , quan- 
tum temporis didas claufulas valent, homines in dido loco exi- 
ftentes , omnino fibi perfuadebunt duos Choros cfie, Scamagna 
Cantomm turba conftitutam claufulam. 



l-i f : _ :+ : h >-* 



41 - Zi Cllr. . IZT— . 



Primo itaque Choro primam claufulam cantante, illo interim 

G pau- 


50 


PHONURGIiE LIBER L Sect. II. 


paufante, alter tholus cantatam repetet 5 Hocnegotmm m%ni fuc- 
ce(Tu in vaftiifimo templo Sancti Petri inftitui pdTet , fi Muficus 
dfet qu. notitiam tam abditarum rerum haberet. Templum quo- 
que Sancti ]acob, IncurMun, hk Romb tam huic negotio ap- 
tum eft , ut Architedhis huc rcfpexiflc videatur. 

CONSECTARI V M. 

Ex his & praecedentibus fatis conftat quomodo artificio fkSchi 
conditui poflint. Certe non m templis tantum fed & in campis 
Sebi juxta praecedentia ita conftitui poRunt , ut accommodatae 
claufulae harmonicae non femel tantum, fed& bis, ter quarcj& 
quoties voluens repetantur, omnefq* putent djverf.s ChonsM"' 

butisficri,quod uno Choro concinitur Pro duobus enim Choris 

repraefentandis poft praecedentem claufulam prolatam, paufx duo- 
rum tempomm, pro tribus trium , pro quatuor denique Choris 
quatuor temporum paufae ponendae (unt ut fcquitur. 


Mufica per Echo. 



Pro 1. Choro. 2. Chor. 


Vides in hoc paradigmate claufulam primam A. femel refedte- 
re, fecundam claufulam B. ob lineas fonoras Jong^bis rep«i. 
claufulam C. tertio repeti , quia lineae fonorae ad huc 
runtur, fic claufula D. quater repetitur ob linearum ionorarum 

‘TT;r« £* conte», Hic diveribs 

Choros reprafentans. Si vem fpacium tam longum effet, ut in eo 
vox evanefeeret longioribus fpaciis , confultius tu ae , t j mpai , 
aliaque inftrumenta vehementis foni attribuerim, cum enim on 
g, 'us quam voces ferantur reflexae , eorum foni fuavius fe fiftent 
auribus, quam in propinquo. 


• K m* 

-—i-} 


«An-; 


PRO- 




Digitized by C 



ARHITECTURA ECHONICA. 


Ji 


E R O T E M A 

VTRVM ECHO HETEROPHONA CONSTET VI 

pofit , qtu diverfa verba a primis refundat ? 

V idetur hoc negotium nefeio quam ainx« r ;«. prima fronte in- 
volvere : quomodo enim inquies vox a fe ipfa differri poflit, 
non video 5 cum Sebo nihil aliud fit quam fluxus quidam 
prima: vocis continuatus reflexufque neque ulla ratione aliud pro- 
ferre poflit refledtendo , nifi quod primo prolatum eft , videtur er- 
go prorfus implicare Echum dari alterius reprxfcntativam. Re- 
fpondeo Echum multipliciter confidcrari vel five dirc- 

dlam , vel feu obliquam : iterum vel aut unam, 
•ucl mtfw five plures fyllabas reflcdfentem. Dico igitur Echurru 
aliud non repradentarc valere , uti &c quam quod 

prolatum eft , verum efle 5 dari tamen aliquas Echus aio , 

quas aptas effe pofTe dicimus aliud quam prolatum eft reprxfen- 
tare. Nonnulli tamen Echum quoque ita difponi pof- 

fe putant, ut diredta vox aliud , aliud reflexa ferat , ita quidam 
Grxca verba dum proferunt , Echum in Latino refpondere fa- 
ciunt ut in fcquentibus verbis patet. 

OV 0m J -rirta. xoXvriroiotf boitlS* 

ndvra ircXctvt Itifl* 

OVeioi Atatr i. 

Hoc vel fimili modo ex quavis lingua voces fimiliter definentes, 
ita tamen ut in diverfis linguis diverfam fignificationcm haberent, 
feligi poflent 5 Verum fimilia ut coadta funt , & exigui ingenii , ita 
non facile in praxin nifi longo ftudio, & exiguo cum ffudhi dedu- 
cuntur, melius forfan hxc in una & eadem lingua effici polfent, 
cujus rei aliquot exempla ponemus j Vide fgfram 2. pracedent. 
fol. 47. 



G 2 Sit 


i 


52 PHONURGIJE LIBER L Sect. II. 

Sit verbi gratia: Echo inftituenda quadrifyllaba , objedta B C 
D E F. ita difpofita fint , ut fingula unam fyllabam tardius refle- 


ctant. Sitque trifyllabum fequens vox CLAMORE 

CLAMORE. Sonorum autem fivevo- AMORE 

cale fit in A. Cum igitur objedta ita MORE 

difpofita fupponantur , ut fingula fylla- ORE 

bam tardius refledtant , certum cft fin- RE. 


gula objedta diverfa verba fignificantia refledtere , ita objedtum 
B. CLAMORE 5 AMORE objedtum C. MORE objedtum 
D. ORE objedtum E. RE denique objedtum F. reddet : T oly- 
phona igitur Echok mper alia &alia vocabula repetet, ut fi quis 
clamet; Tibi vero gratias agam, quo clamore* refpondcbit Echo, 
gratias agam CLAMORE, AMORE, MORE , ORE, RE. 

Sic vocabulum CONSTABIS in diverfis objedtis femper di- 
verfa & diverfa refledtet, ut hic patet, innumera hujufmodi in- 


veniri poterunt, fucceflive alia & alia CONSTABIS 

a priori voce reflectentia , ita ut E- STABIS 

cho non jam primam , (ed alias & alias ABIS 

femper voces reddat ; hifcc igitur duo- BIS 

bus modis Echo ortophona & quidem IS. 


in varijs objedtis diverfas a priori voces reddere poteft , non aliter. 

Quxritur/f//#r, utrum loxopbona Echo ita conllrui poflit , ut 
adqua-fitaalia quavis lingua rcfpondere pollit? 

PROBLEMA VIII- 

ECHVM HETEROPHOT^OMi COJfSTRVERE 

cujus rejlexa vox femper alia (5 alta in quavis 
lingua refondeat. 

R Equirithxc Echo operam duorum , ita autem inftituatur: 
primo fpacium determinetur quarrolyllabo aut pentafvlla- 
bo perfere pronunciando aptum, id cft, quod 4. aut j. fylla— 
bamm vocabulum perfedte exprimat , hoc peracto objedtum di- 
{ponatur hacinduftria, ut cujufpiam prima ftationis confidentis 
vox in objedtum incidens refledtatur ad aures in fecunda ftatio- 
ne confiftentis ; fcd ut primus fecundum non videre fed audire pof- 
fit 5 unde objedlum e regione concursus duorum murorum vel 

pro- 



ARCHITECTURA ECHONICA. 53 

promontorij alicujus difponcndum , ut in prifcnti fchcmate pa- 
tet, in quo E F. muri in D. commifli , C. tupes fivcobftaculum 
refledens , fivc artificiale fivc naturale fit, perinde eft. Sit au- 
tem centrum phonicum reciprocum in pundis A & B. tanto 
Ipacio ab objedo C D. diditum, ut quatuor aut quinque quem- 


admodum dixi fyllabas perfede referat. Hoc pado mox ac prior 
in A. proclamare inceperit vocem , illa loxophonc in C. inci- 
dens non refledetur in A. fed 111 B. quam mox ubi audiverit in 

B. confiftens, relpondet alias voces qualibet lingua editas, qui in 

C. illifi mox fc auribus in A. confiftentis ingerent : Aliud igi- 

tur is ac primo prolatum erat , percipiet 5 ut fi prior clamando m- 
terroget ; QUOD TIBI NOMEN , & alter in B. conftitutus rc- 
fpondeat CON ST ANTINUS. in A. confiftens immediate ad verba 
interrogationis refponfum per non fua, fed alterius verba reflexa 
percipiet; Certe hoc artificium , prifertim fi cum induftria inftitua- 
tur,tam arcanum eft, ut cum hic Rom£ in Predio noftro periculum 
hujus fcciflcm , nemo fere fuerit, qui rationem comprehendent, 
omnes mirati vcluti ftujrore attoniti , dum ad omnia quaifita 
Echum refpondere alijs verfais audirent : ad tegendum tamen ar- 
tificium duo iint oportet , qui atquali , quantum fieri poteft, voce 
praediti fint, ita enim magis latebit illufio, Echum ergo conftruxi- 
mus Enfif.,,, & c . COROL- 



54 PHONURGLE LIBER I. Sect. II. 

COROLLARIVM I. 

Ex didtis patet , duos in pundtis A & B. quodlibct hac indu- 
ftria fignificare f.bi pofTe , imo duos choros altcrms vocibus mira 
quadam ratione concertare , aliaque peragi ingenioli artificis re- 
linquenda arbitrio. 

COROLLARIVM II. 

Patet quoque, quod, quemadmodum fu* funt Optic* fallaci* 
visus, ita& Acufticx 5 Nam in A. conftitutus manifeftc putabit, 
vocem ex D. provenire , atque adeo efTe vocem a Te emiflam ; 
eritque artificium tanto arcanius, quanto voces fimihores, quan- 
toque alteruter de altero miniis feiverit. Verum de his copiolior in 
fequentibus erit dicendi materia. 

CAPUT II. 

TRIGONOMETRIA PHONOCAMPTICA 

Srvc-j 

DE LlNEARVM TH0N1CARVM 

Dimcnfiont_). 


PROBLEMA I. 

DATA DISTANTIA S^ORMALl A MVRO 
cum angulo reflexionis , vel incidenti* omnium Jundorum 
loxophonorum d normali pundo B. dtjfan- 
tiam reperircs. 

4 rr muras F D B. diftantia normalis cum nota men- 
| fura 25. paffuum , line* loxophonx AD, &c DE, di- 
“ co alterutro angulo C A G. vel G A I. (ive.qusxl 
aasmg idcmcft.reflexionis D A B. vel E D F. madenti*, & 
angulo phonici catheti C D A. noto.notas fieri lincas. DB. AD. 
AC CD. E D; Angulus C A D, quia angulo A D B. incidenti* 
*qualis cft,per inftrumcntum dioptricum notus fit 76 . grad. qui 
fubtradb i 90. relinquunt .4- grad. pro G L angulo catheti pho- 
mci C D A. ut igitur lineam D B. habeas five punftum loxo- 



ARCHITECTURA ECHONICA. S5 

phonon D A. fiat ut finus anguli phonoptoti 76.gr ad. ad finum 
anguli catheti phonici 5 14 -grad. ita fpacium 25. pafi ad aliud 
prodibit operatione 
peracta D B. linea 
diftantix pundli re- 
flexionis a pundto B. 

Si vero linex loxo- 
ptotx A D. quanti- 
tatem defideres , fiat 
ut finus anguli A D 
B. phonoptoti ad fi- 
num totum ; ita nota 
menfura 25. pajf. ad 
aliud prodibit A D. 
linea loxoptota quxfita cui cum linea E D. reflexa xqualis fit, 
ejus quantitas ex fe innotefeit. 

Si vero defideres fcire in quod pundtum linex A X. vox D. re- 
flectatur, ita age. Dupla diftantiam B D. ex pundto A. in lineam 
A X. & habebis pundtum E. in quod vox A. ex D. reflexa perci- 
pietur, quxfitum , cum enim cathetus C D. triangulum reflexio- 
nis E D A. bifariam fecet, erunt anguli E D C. & C D A. xqua- 
les, xquales ergo & finus cos fubtendentes videlicet A C. & C E. 
horum enim termini A &: E. determinant fpacium inter A. cen- 
trum phonicum & pundtum E. in quod reflexio definit : ‘Data 
itaquzj &c. 

COROLLARIVM. 



d/inc patet primo , Loxophonas lineas diredte reflexas inter duas 
parallelas conftitutas Icmpcrcfle xquales. Secundo orthophonum 
radium A B. vel C D. ad objedtum phonocampticum F D B. 
femper eflcxqualcm catheto phonico C D. inter parallelas E A, 
& F B. conftitutas. Tertio fpacium B D. qualecunque & quan- 
tumcunque illud fuerit duplicatum femper metiri diftantiam A E. 
in cujus termino E. vox a D. reflexa delinat. 


56 


PHONURGIAi LIBER L Sect. II. 

PROBLEMA II 

VATA VIST ANTIA CENTRI THONICl A TVN- 

do reflexioni s terminant ii notam facere Irneam ortophonanu,. 

S it diftantia A C. vel C E. nota, & centrum reflexionis E. vel 
A. nota fiet A B. vel C D. orthopliona , fi fiat ut finus anguli 
G A I. catheti phonici ad finum anguli incidentis A D B. in 
C G. arcu noti 5 ita nota menfura D B. ad aliud: operatione enim 
peradta, prodit A B. five C D. fi vero lineas loxophonas A D. & 
D E. nolle velis, fiat ut finus anguli catheti phonici ad finum to- 
tum, ita D B. ad aliud. Operatione enim pe radia prodibunt A D. 
D E. linea: loxophonx quxlitx. Ratio patet ex ij. prop. nfilutio - 
nts triangulorum apud Clavium quem confulc ; proli i.j.j. Gcoi 
metria. 

PROBLEMA III- 

JfOT A LINEA LOXOPHONA ORTHOPHONAM 

& diflantiam centri phonici dpundo normali flve^> 
centro reflexionu reperire^t, 

S it linea loxophona A D. nota, primo orthophonam C D. in- 
vcftigabis hoc pa&o,fiat ut finus totus ad finum anguli A D B. 
phonoptoti ita nota menfura A D. ad aliud, & operatione pe- 
radia, prodibit A B. vel. C D quxfita. Iterum ad reperiendam li- 
nes D B. quantitatem , fiat ut finus totus ad finum anguli catheti 
phonici G A I. ita nota menfura A D. ad aliud, & fodti operatio- 
ne, prodibit B D. quxfita. 

PROBLEMA IV 

^fOTA LINEA ORTHOPLIONA, LINEAS LOXO- 
phonas & diflantiam centri phonici d centro reflexionu repe- 
rire per tangentes & fecantes. 

S it A B. linea orthophona nota ; & feire cupias lineam Ioxo- 
phonam A D. fiat ut finus totus A I. ad A G. fecantcm angu- 
li catheti phonici i+.grad. ita nota A B. 2$. pajf. ad aliud , & 
prodibic A D. loxophonx quantitas quxfita •, Iterum ad invefti- 


ARCHITECTURA ECHONICA. 57 

gandam BD. fiat , ut finus totus A I. ad I G. tangentem anguli 
14. pad. ita nota menfura 25. paff. ad aliud , & prodibit quantitas 
B D. qusfita. Si vero nota fuerit B D. notas fient A B. & AD. 
hoc padto; fiat ut tangens G I. ad finum totum, ita nota menfura 
B D. ad aliud & habebitur linea orthophona A B. Iterum pro li- 
nea loxophona A D. fiat ut tangens G L anguli 14. grad. ad fe- 
cantem A G. ita nota B D. ad aliud prodibit A D. quantitas 
qu®fit® 

III. Data quantitate loxophona , orthophonam CD. 0* 
BD. hoc pailo inquires. 

Fiat ut fecans A G. ad A L ita nota, A D. ad aliud, & habebi- 
tur C D. vel A B. orthophona quadita. Iterum ut A G. fecans ad 
G I. fecantem, ita A D. ad aliud, & prodibit B D. quantitas quas- 
fita. Hoc peracto, omnes line® ad phonicum negocium fpeftan- 
tes, inveftigabuntur. 

PROBLEMA V- 

DATIS IN TRIANGULO THOR 1 CO DVOBVS 
lateribus, tertium referire per extraHtonenu 
radicis quadrat*. • 

S It primo datum in triangulo phonico A D B. datum latus 
A B. orthophonum 25. pajf. & AC line® diftanti® centri 
phonici a catheto phonica 8. pa/f. tertium latus A D. reperies 
hoc patio. Ducantur data latera in fe , & ex aggregato duorum la- 
terum fimul jun&orum extrahatur radix quadrati habebisque per 
jf.. hb. i.tlem. Eucltd. lineam A D. quxfitam. 

Sint fecundo nota latera B D. & A D. tertium A B. repereris,' 
fi quadratum line® D B. fubduxeris ex quadrato totius A D. Qua- 
drati enim reliqui radix dabit lineam A B. qu®fitam. Sint tertio 
duo latera data A B. & A D. tertium B D. reperies hoc patio. Sub- 
trahe quadratum A B. a quadrato A D. & reliqui quadrati radix 
dabit lineam B D qu®litam. 

COROLLARIVM. 

Exhifce breviter ditiis patet, quomodo line® phonic® in omni- 
bus aliis cafibus Echometricis menfurari foleant. Cum enim in 

H toto 


j* PHONURGI^ LIBER L Sect. III. 

toto phonocamptico femper angulus incidentia: fit aequalis refle- 
xionis angulo 5 quolibet latere cum angulo in triangulo phonico 
noto, reliqua in vedigabuntur, methodo prorfus eadem, quam prx- 
fcripfimus: five igitur reflexio fiat in corporibus regularibus, five 
irregularibus , femper eadem dimenfionis ratio fervandaeft, qux 
ideo breviter hoc loco indicare volui, ne ani nodrx phonocam- 
pticac quicquam dccffe videretur. 

SECTIO III. 

TUBORUM TUBARUMQUE 

ACUSTICARUM FABRICA- 

T % JET zAT 1 O. 

! CUSTICA indrumenta ea vocamus, quibus, uti 
opticis indrumentis, remota nobis objC«fb&: fenfui 
vifivo prorfus impervia, vcluti vicina & propinqua 
oculis fidimus, ( dequibus fuse in <sArtc magna Lu- 

r-jj-m- — > eu & Vmbr* Ub. «//. egimus) ita acudicis in- 

drumentis fonos remotos , & fenfui acudico impervios intra Or- 
gana ad naturx exemplar fabricata mira indudria & lolcrtia 
coarCtatos auribus reprxfentamus 5 continetque Primo Aulamm 
Conclavium, & Ponicuum fabricam eo ingenio difpofitam, ut in iis 
cerro & determinato pundto omnem etiam quantumvis fubmil- 
fam verborum prolationem Principes audire poflint ; Secundo, acu- 
Aicorum indrumentorum in ufum furdadrorum fabricam , una 
cum Cryftologia Acujhca five de occulta mutuorum conceptuum 
per fonos communicatione, aliifque novis & abditiffimis inven- 
tionibus ; Verum antequam rem aggrediamur Tuborum Tuba- 
rumque proprietates , & experimenta ipfa , quibus in operis Archi- 
tc&ura utemur , promittenda duximus. 

CAPUT- 



Digitized 



TUBOR. TUBARUMq; ACUSTICARUM FABRICA- 59 

CAPUT 1 . 

DE VOBIS, EORVMQVE PRQTR1ET4T 1BVS-. 

JUbam, unum cx maxime antiquis inftrumentis efle Ia- 
erae littera; teftantur multis in locis 3 nam Moysem 
io.Nuw.duAs cx argento , mandato Dei fecilTe legi- 

mus, Josue quoque ea ufum, Liber JudL memorat. 

Ante Arcam quoque foederis tubae ufum fuifle Liberi. Reg. often- 
dit. Sed de his in Tradatu de inftrumentis *fflu(icis Veterum 
egimus. Moderno tempore tubae varias claiTes fortiuntur 5 qua:- 
dam omnes fonorum differentias praedant fola Tubi- tuba ordinati*, 
cinis cum linguae plectro, tum infufflatione vehe- 
menti, cujufmodi praefens figura oftendit. Aliae quae 
& ductiles dicuntur, ita conftrutftx funt , ut una in- 
tra alteram ftritfte moveri poflit, atque in hujufmo- 
di tubis fonorum diverfitas , non tam flatu & lin- 
gua quikm prolongationc &decurtationc,fivc quod 
idem eft, inferioris gyri cductione , vel introdudtio- 
nc emergit : Sed prioris qualitatis proprietates prius 
examinemus, deinde pofterioris. 

Habet inter cactcras abditas qualitates & hanc 
Tuba omnium Tubicinum experientia confirma- 
tam , quod afcenfus fonorum tonatim in ea fieri 
nulla ratione poffit, id eft, primum tonum v. g. im- 
poflibile eft , ut excipiat tonus RE & MI. fed fe- 
cundus tonus femper erit infallibiliter Octava , & 
tertius Quinta , quartus Quarta , & confequcntcr 
quemadmodum tabula fequens oftendit. 



f 6 6 8 49 


to n it 


16 




iiilltfl 


» * t 4 

OSava Quinta Quarta, 


S < 
J.maj. 


7 8 9 10 11 11 ij 

3. mln.quantoiyuajton, min- maj. ton.min, 

H 2 In 


eo THONURGLE LIBER I Sect. III. 

In praecedenti tabula vides numeros , quanto ab unitate magis 
rccellerint , tanto parere confonantias imperfectiores, fequitur 
hunc naturalem numerorum progreflum tuba. Nam primus v.^. 
tonus C folfa ut, incipiens quali unifonum dat 5 Secundo vero 
tono , qui per numerum 2.(fccundum)fignificatur , non tonum, fed 
eam confonantiam refonat, quam duo numeri 1. ad 2. proportio- 
ne fua exprimunt, videlicet OCtavam. Tertio tono non ditonum, 
fed eam confonantiam , quam 3. numerus ad 2. obtinet , videlicet 
diapente , fivc Quintam , & 3. ad 1. fivc ad primum , unam Duode- 
cimam. ParipaCto quarto tono ad 3 diateifaron , & ad primum 
difdiapafon } ita quintus tonus ad 4. dabit tertiam-majorem, & fex- 
tus ad 5. tertiam-minorem 5 ubi reprobato numero 7. tanquam 
harmoniae inutili , faltu aliam partem petit 5 deinde paulatim per 
Mira Tu- tonos & femitoniaufque ad 29. gradum, live tctradiapafon pertin- 
b * ci p ™- git , ita ut tuba omnes fere gradus habeat , quosClavicymbali Aba- 
P " " cus in 4. OCtavis. Verum genefis vocum per tubam efficienda- 
rum ita in prarfentifchcmateclarc proponitur, ut praeter ocularem 
infpeCtioncm vix aliud requiratur , difficultas fola reflat in caufa 
tantorum faltuum affignanda. 

Dico igitur primo, ex ratione forma: & conftitutionis tubae fequi, 
ut aer ad fecundum fonum ncccllarib duplo velocius moveatur, 
quam in primo fono , Se quia nullus alius numerus inter 1. & 2. in- 
tercedit , nccclTarib organum ex infito fibi ad confcqucndum de- 
bitum finem a natura per hofce numeros intentum appetitu, OCta- 
vam refonabit , ad tertium vero fonum nccelTarib Quinta fequi- 
tur, cum inter 2. Se 3. nullus alius harmonicus numerus intcrijci pof- 
fit, Se confequentcr aeris concitatio ad tertium tonum ita fe habe- 
bit ad concitationem acris in fecundo tono , ut 2. ad 3. id cft, in 
fubfcfqui-altcra proportione. Non abfimili ratione aer flatu con- 
. citatus ad quartum tonum dabit diatcllaron , cum confequentia 
quadam naturali concitatio acris in utroque tono faCta, ita fe ha- 
beat, ut 3. ad 4. quam proportionem diateflaron conllituit, vides 
igitur quantopere natura abhorreat a dilTonantijs,uttuba difrumpi 
malit, quam illas admittere. 

Hinc 7. numerum veluti inimicum harmoniae refugiens, OCta- 
vam faltu quodam fibi amicam repetit. Vides quoque , quod quan- 
to tuba altius afccnderit , tanto femper a perfectioribus confonan- 

tijs 


TUBOR. TUBARUMqj ACUSTICARUM FABRICA <si 

tijs magis recedat, & ad perfectiores magis accedat, donec randem 
per meros tonos & femitonia incedat : Tuba itaque fola ordinem 
naturx in numeris & fonis fequitur , cujus quidem rei ratio alia non 
cft.nifi ea,quamdixi,fcilicet tum intenfio flatusTubicinis.tum con- 
citatio aeris proportionata ad numeros naturali ordine fc confc- 
quentes. 

Ex quibus quoque patet, in fcxhifcc numeris omnium harmo- 
niam rerum conliftcre , ut iiioloco fufiusdicetur. Quod vero tu- 
ba inacutiflimis vocibus per tonos incedat, hoc ideo ht, quod ni- 
mia flatus intenfio non poflit nifi per minima intervalla augeri. Si 
enim femper per Odtavas , Quintas , Quartas continuo augeretur, 
tuba naturales fonorum terminos neccflario excederet, quod ciim 
contra naturam iit, tuba paulatim ex maximis intervallis ad mino- 
ra& minora fonos promovet, propagarqucjdonec in rennino ana- 
tura prxfixo conquiefcat , qui eit gradus 29. fecundum quofdam 32. 
Vide de hifce fuiius agentem Mersennum tn libro de Harmonia 
umverfali. 

CONSECTARI VM. 

Hinc fec/uitur, idem prxftare tubam in fonorum genefi addi- 
tione, quod chorda in fua divifione j Nam quemadmodum chor- 
da divifa per medium unam dimidij partem ad integram fonarc 
facit diapafon 5 ita tuba ad primum tonum addendo fecundum, 
dum aerem duplo concitatiorem conftituit.fimilitcr Octavam eli- 
ciet ; iterum quemadmodum per fecundam bifledtionem nafeitur 
diapente ; ita per additionem 3. vibrationum in tuba emanat dia- 
pafon cum diapente, vel diapente fimiliter. Non fccus de reliquis 
difeurrendum , qux omnia hic breviter enucleare placuit , ut re- 
rum omnium confcnfus harmonicus penitus innotefccrct. Tubx 
dudtiles eadem cum tubis militaribus habent, hoc excepto , quod 
edudtione intrufionc , ii ve rctroadtionc hypolalpingis omnes or- 
dine toni exprimi poflint , quod in priori fieri non polle diximus , 
idemque prxftat prolongatio & decurtatio hvpofilpingis, quod in 
fiftulis orificiorum claufula vel apertura. Qux cum omnia clara 

fint, i js nequaquam diutius immorabimur. 


CAPUT 



6i PHONURGI& LIBER 1 Sect. III. 

CAPUT II. 

EXTEX1MENTA eACVSTlCA. 

EXPERIMENTUM I 

CANALES SIVE STPHONES MIRIFICE 

propagant fonum. 

fUemadmodum lux receptaculis politis inclufa ma- 
ximum intenfionis incrementum fumit , ita & fonus 
per canales propagatus ; Arbitror enim, fi toti fphoerae 
fonorae cylindrus daretur unius milliaris capacitate 
fphoerx secjualis; fonum, qui in liberoaere lineam adtionis non ha- 
bet nifi 24 . pajfm , in cylindrico illo canali lineam adtionis ulrra 
mille pajfw propagaturum. Suffragatur opinioni mex ipfa expe- 
rientia i Ajuntcnim Romanorum Aquaeductuum PrarfcdH , intra 
Aquxdu* Aquaeductus longiffimo fpacio vocem loquentium etiam ad quin- 
tius fpe. gentos pedes tanquam prarfentem , poti ff imum fi canalis fuerit 
rafinmag infigniterpolitus percipi 5 experientia quoque docet , duccntomm 
m.m fpa- pedum canalem in alterutro extremo voces etiam fubmiflas redde- 
pagant. re , neque mirum id cuipiam videri debet ; cum vox canalibus in- 
clufa, dum evadere nequit, propagatione in longitudine fadta re- 
cuperare nitatur, quod in Medio Ubero diffufa difpcrfionc , difli- 
pationequcfpeciemm perdiderat j inhifccenim anguftijs identi- 
dem reflexa multiplicataque ingens uti incrementum , ita remo- 
tiffimos quoque fua: propagationis terminosacquirit. Verum hoc 
loco omittere nequeo , infignem quatftionem , necdum adhuc a 
quoquam, quod fciam, dccifam , cftquc ea , qua: fequitur. 

CAPUT III. 

QJLlyEST IO CURIOSA. 

VTRVM VOX CANALIBVS ARCTE 1N- 

■clufa, ibidem aliquo temporis Jpacto permaneat. 

Uerunt nonnulli, inter quos )oan. Baptista Porta, & 
Cornelius Agrippa, qui hoc non opinati funt tan- 
; tum.fed&alijstanquam infallibilem veritatem per- 

_ ! fuaderc conati funt ; In longiifimum canalem terfum 

poluumque vocem inlufurratam, antequam fpecics fonorse exeant 

ab 


Impollura 
Poni 6c 
Cornei. 
Agrippi. 



A 


TUBOR. TUBARUMq; ACUSTICARUM FABRICA. 63 

ab altero extremo ariftiflime occlufum, intra didhim canalem ita 
perfeverare, ut aliquot poft diebus alterutro extremo aperto, mox 
veluti a captivitate quadam voces folutae auribus fe fiftant aufcul- 
tanti ; Fuitquc hoc commentum adeo plaufibile, ut multos non 
patrocinatores tantum, fed& acerrimos defenfores fui obtinuerit } 
Wecherus, Alexius, alijque rem tanquam ccrtirtimam, verifli- 
mamque Scomnisdubitationis expertem, multis etiam utilitatem 
tam infignis experimenti declarantibus figmentis adjundtis pro 
aris & focis tueri conati funt. Ita fit , dum Magiftra rerum expe- 
rientia inconfulra, cujuslibet phantafticis mentis agitationibus te- 
mere & prarcipitanter fubfcribimus , hoc pa&o intollerabiles er- 
rores in cathedris fuccenturiati propagantur 5 fi prius hujus rei ex- 
perimentum fumpfillent, aut naturam foni probe habuiflent per- 
fpedtam , in tam turpe placitum nunquam incidiflent. Dico igi- 
tur, aquam citius cribro hauftum iri, quam vox canalibus inclu- 
datur : atque iWu.». rei hoc concludo argumento. 

Vel enim vox per canalem fertur per fpecies rcalcs.vel intentio- 
nales ? neutrum dici poteft. Non prius, nam fpecies reales foni nihil 
aliud funt, quam continua &fucccfliva aeris vocem vehentis agi- 
tatio, quae dum inclufa exitum ab utroque extremo obftru< 5 him rc- 
perit, neque refledti quoque portit ob aerem retro relictum cedere 
nefeium , neceflario igitur in momento omnis aeris certabit agita- 
tio, caque certante motus fimul fonorus. Atque adeo idem faceret, 
qui fonum intra canalem includere tentarct, ac is, qui cribro aquam 
fe haurire polle crederet. Sit verbi gratia : canalis 400. pedunu 
A B. tanta: videlicet longitudinis, quanta Echo trify liabas forman- 
da: fufficit 5 Infufurrante itaque, qui Rationem A. occupat vocem 
verbi gratia: Cantate, alter inflatione B. ad prolatae vocis fignum 
datas extremum B. quarttocyus claudat, debebit autem obturatio 
fieri fpeciebus foni intra canalem adhuc commorantibus, hinc lon- Explic». 
giflimum requirunt canalem , dicunt igitur hoc padto conclufam mcmTfji- 
vocem permanere porte multo tempore, & aperto tandem canali fu 
veluti captivam fe auribus fiflcre.non fccus ac in Medio libero, tum 
diredta, tum reflexa vox , fine ulla ab efficiente dependentia manere RcfutJtio _ 
poteft. O ftolidum machinamentum non vident hi impoftores 
manifeftam opinionis fuae contradictionem, fequerctur enim inde 
luculenter vocem efle & non efle. Vox enim eft & manet , quam- 

diu 


64 PHONURGIAe LIBER L Sect. III. 

diu manet motus aeris, quo ceflante & ipfa ccflat, dependet enim 
omnis fonus , ut in hb. i. *%CufurgU noftr* didum cft , cflendalitcr 
a motu acris tanquam vehiculo ; claufo itaque utroque extremo 
A B. tubi, vel aer fonorus adhuc movebitur, vel quiefcct , certe 
quod moveri non pollit, fic oftendo; Sit vox propagata in C D. 
calufo jam utroque extremo 5 dico, (imul omnem motum celatu- 
rum, cum nec aer anterior C A. nccpofterior D B. cedere ulla 
ratione libi polfint , neque reflexio quoque fieri ulla ratione poteft, 

A. C D. B. 

Cantate | | 

cum in omni reflexione aer primo commotus ipfa reflexione re- 
troagatur, hic autem aer B D. retroagi non pollit ob acris AC. 
anterioris cedere nescii conftiparioncm. In momento itaque fi- 
mul ac utriimque extremum fuerit claufum, totus aer quielcit,& 
cum eo unii vocis propagatio. Sed dicent, manere immotas ibi fpe- 
cies fonoras. Dato igitur non conccflb, fpecies ibi permanere, dico 
tamen, quod apertooftio B. fpecies quieta: exire nulla ratione pof- 
fint, nullo videlicet, quod eas impellat, exiftente, cum fonus efien- 
V tialiter, ut didum eft , a motu dependeat, eoque ceflante & ipfe dc- 
ftruatur : neque par ratio cft , quod in Medio libero vox permaneat 
fine dependentia ab efficiente, cum in dido Medio minime quief- 
cat,fed continuo in motu fit aer fonorus, uti Echus natura fatis de- 
‘ clarat. Species igitur fonori reales, non poflunt concludi intra 
canalem permanenter, quod primo erat probandum. 

Neque fpecies intentionales concludi poflunt; cum enim enti- 
Speciwin- tatem habeant vicinam fpirituali& incorporeae, nulla quoque ob- 
\l"ZT ftacula tanta cfle polfunt,qux ipfas impediant -,&c experientia quoti- 
ciaudi nc- diaiia docet, fonum etiam crafliflimis muris pervium cflcjRidicu- 
queun ‘‘ lum igitur cft , ne dicam ftolidum, fonum clauftris velle compefcc- 
rc,cum is canali inclufus tam facile clauftrunr tranfeat.quam facile 
feneftram, aut mumrn. Vides igitur ex hoc noftro dilcurfu, quam 
contra rationem quamque abfona hu)ufmodi impoftorum lint ra- 
tiocinia. Aboleatur igitur fabulofum,quod cathedras hucufquc 
obtinuit;dc fonocanalibns includendo commentum. Veritatis 
autem inveltigatores non unicuique rei , nili rationis trutina prius 

optime 


TUBOR. TUBARUMq; ACUSTICARUM FABRICA 

optime ponderatae fidem liabcrc difeant: fed his ita expolitis , jam 
ad propofitum noftrum revertamur Sititaquc_j 

EXPERIMENTUM II. 

VOX TER TRABES OBLONGAS zMIRIFICE 

propagatur. 

E Se & hoc admirabile , ctfi vulgare prope experimentum pro- 
pagationis foni in trabibus oblongis, atque hoc pado peragi- 
tur, fit trabs A B. ducentorum pedum, dico in alterutro A 
vel B. nullum tam exiguum ftrepitum fieri polle, qui non in ^ 
alterutro extremo veluti praeiens percipiatur. Cujus rei caula 
quxritur j vocem enim Ipacio 200. pedum imperceptibilem, 
interjeda trabe jam percipi paradoxum multis videtur, fed 
qui ea, quae de natura foni in primo cJftCufurgia noflrt hbro di- 
ximus, probe intellexerit, hic quoque nullam difficultatem re- 
periet. Ad effectum tamen hujus experimenti exactius de- 
clarandum duo notanda funt; primo caufa efficiens foni, 
quem nihil aliud elle diximus, quam tremorem quemdam 
colliforum corporum ; fecundo objedum foni materiale, qui 
cft aer. Ciim igitur trabs 1 ignea fit vehementer porofa , aptif- 
fima quoque ad foni propagationem erit & tremoris maxime 
fufccptiva, unde ftridorem vel exigua (tidtione digiti in uno 
extremo B. excitato auris in A. conftituta facile percipiet, cum 
trabs permotum unius corporis fonori tota ad ftridorem ex- 
citatum ccnfeatur tremere, & confequcntcrlpccicsfonoras, 
partim aeri interno, partim externo ambienti tremulo com- 
municet , continuatum vero tremorem aeris vocis vehiculi 
in extremo A. auris ut percipiat nccelTeeft 5 Cujus rei verita- 
tem experimenta ipfa teftantur , fi enim fiat continua trabis 
alicubi diffolutio , aut fi eam falcia ftringas, aut in altero ex- 
tremo tabulam applices, nihil prorfos jam percipies, cum tre- g 
morfonorus jam difeontinuus ad acrem pertingere minime 
poffit , non fecus ac campana vel funiculo ligata , ob tremoris de- 
fitionem fono debito privatur. 



I COROL- 


v 

M 

2 Quarnam 
4 caufa Iit > 
i curtncx- 
tremo tra- 
jjj bisalicu- 
j jus oblon- 
gar ftridor 
excitatus» 
in altero 
extremo 
tam facile 
percipia* 
tur. 


' 




66 


PHONURGLE LIBER L Sect. III. 

COROLLARIVM. 

Atque hinc patet cur experimentum minus fuccedat, fi tota 
trabs terrae incumbat, aut muro inclufa fit ; a terra enim & muro 
ambiente , ne tremat , impeditur, experimentum itaque optime 
fuccedet in trabe duobus fulcris leviter impofita,& adhuc melius, fi 
in libero aere pendula efle pofTet. Utrum autem fimilcm in trabi- 
bus ineis metallicisque fucceflumfortiatur, necdum compertum 
eft;Egonon dubito, in omni corpore fonoro etiam vitreo idem 
contingere, quanto enim funt magis tremula, polita, tcrfa,porofa- 
que corpora , tanto meliorem effedum fortientur ; aim tota hujus 
experimenti ratio ut diximus a tremore corporis longi dependear, 
fonusenim melius fecundum corpus longum quam latum propa- 
gari , chordx reflantur , hinc muri cralfiores , quia commode tre- 
mere non pofTunt, didocffedu carent. 

EXPERIMENTUM III 

VOX TER TVBOS C1RCVLARES ELIUS TRO- 
pagatur, vehementiufque intenditur , quam per rettos. 

E Xperientia quotidiana docet , fonum vehementius in tubo 
contorto quam redo intendi , monftrant id imprimis tubae, 
monftrat cornu Alexandri t Magni, quo integrum exerci- 
tum cogere folebat, in circulum contortum, ut in Hiftoria fano- 
rum prodigioforutn didum cft. Quaeritur autem hujus rei caufa. 
Dfotandum igitur , quod ficut multiplicatio luminis &: caloris fit 
multiplici lucis reflexione, ut in *Arte magna Lucu 0* Umbra 
docuimus, ita vehementia fbni fit multiplici foni in concavo cir- 
culari reflexione 5 Nam tubo redo fbni tantummodo coardati 
& in unum colledi propagatio fit , in circulari vero non tantum 
colligitur , fcd & ex infinita quadam linearum fonorarum refle- 
xione plurimum augetur & intenditur. 

Sit tubus A V. in arcum condudus , dico in eo magis intendi 
fonum, quam in redo tubo; quoniam enim prxterfoni collcdio- 
nem multiplex cjufdem reflexio fit, inde vehemens quoque inten- 
fionafeitur; ita vides radium fonorum ex A in B. ex B. in C. & 
hinc in D. cx D. in E. &fic in alia & aliapunda refledi multi 




TUBOR. TUBARUMq; ACUSTICARUM FABRICA. 67 

pliciterquc intendi ; ita oppofitus radius X. in Y. Se hinc in Z. & 
Z. in «■ & hinc in fi. reflexus aliam reflexionis feriem habet, cum 


vero infinita: linea: fonorae os tubi A X. ingrediantur , fingula: 
fuas in reflectendo leges fervabunt , unde cum infinita fit linearum 
fonorarum coacervatio , ex earum reflexione neceflario polypho- 
nifmus nafccmr, tanto intenfior, quanto fonus verfus V. fuerit 
conftipatior; & econtra intonans mbum A X V. per orificium 
V. tanto remotius audiemr, quanto fonus ex reflexionum multi- 
tudine vehementior. Quod in reCto tubo minime contingit, in 
hoc enim foni tantum ut dictum eft colleCti & coarctati fine tanta 
reflexione fit propagatio. 


COROLLARIVMi 


tfmc patet, quod Tubus Conicus plus voCem intendit, quam 
Tubus cylindraceus , ille enim reflcCtcndis fpeciebus fonorishoc 
aptior eft 5 Unde fi utrumque tam Conicum quam Cylindraccum canalis 
in circulum contorqueas , Conicus in circulum contortus plus p°™“ s cn . 
poterit , quam Cylindraceus in circulum contortus ; nam Coni- di ' »•««» 
co circulari ex amplo in anguftum coeunte, fpccics fonora: coar- i!n‘jr!.- y ' 
dtatse conftipatxque vehementer intendentur, non fecus ac ventus ccus * 
locis anguftis coiiftrictus majorem vim obtinet. In Cy lindracco 

I 2 Vero 


6i PHONURCI& LIBER I. Sect. III. 

vero circulari aequalis ubique foni eft conftipatio. Hinc cornu 
Alexandri A/^wi kaconftrudtum erat,utcxangufto in amplum 
dilataretur. Verum de hoc vide fcquentia. 

EXPERIMENTUM IV 

SONVS SECVNDVM SVPERF/C1ES C1RCVLARES 
propagatus , ingentem vim acquirit. 

E Xpcricntia multoties me docuit in diverfis fabricis , fonum 
fecundum circulares fupcrficies propagatum intenfiilimum 
e(Tc. Eft Heidelbergie in Cjermanta turris quaedam prae- 
grandis rotunda , eo artificio conftrutfta , ut duo diametralitcr 
oppofiti quodlibct etiam fubmiftiflimis vocibus loquantur ; Au- 
dio fimilem Aulam efle in Palatio Ducis Mantuani ; In arcubus 
quoque magnorum pontium idem expertus fum. In cupula quo- 
que S. Petri hic Roma experimentum hujus rei infigni fucceftii 
fumpfi 5 Eft in interiori cupula coronis tanta: amplitudinis , ut 
currus commode incedere ibidem line periculo pollit. In hujus 
ambientis coronidis oppofitis diametri locis fpacio centum fere 
, pedum Geometricorum duo oppoliti fibi mutuo loquentur voci- 
bus etiam fubmillillimis, non obftante hominum Muficorumq} 
obftrepentium tumultu. In reliquis vero muri punctis nihil per- 
cipitur , idem in omnibus circularibus fabricis fieri nullum du- 
bium eft , cujus rei caufam ut aperiamus , feiendum eft fonum 
prx luce hoc habere particulare , ut juxta aeris motum propage- 
tur, fi itaque aeris motus fit in re&um , fonus quoque propaga- 
bitur in re&um , fi in circulare, fonus quoque fecundum circu- 
lare propagabitur, & fic de exteris fupcrficiebus dicendum. Prae- 
Sonus per terea cum in circulari fuperficie fonusfphoericediffufusmcditetur 
dreubres* fugam , nec muris impedientibus locum fugiendi inveniat , juxta 
delitus , fupcrficicm circularem conftridtus in diametrali tandem oppofi- 

cltmaxi- . * . • i- i i 

meperce- tione occurrens aeri vocali ex altera muri parte eodem temporis 
p " b,lis - momento illuc pertingenti , vehementer intenditur j atque ex hu- 
jufmodi conjunctione fpecicrumque confluxu magna illa dclatx 
vocis intenfio nafeitur , & hinc fit, ut non alibi nifi in oppofitis 
locis contingat hic Phonifmus. Verum hanc rem penitius dc- 
monftrandam duximus. 


Sit 


TUBOR. TUBARUMq; ACUSTICARUM FABRICA. 


6 9 



Sit Coronis A B. Circularis, &in eo duo diametrafireroppo- 
fita loca A C. dico confidentem in A. quxlibct verba quan- 
tumvis fubmifse fubmur- 
murantem , a confidente 
in C. oppofito tantum lo- 
co & nullo alio , perce- 
ptum iri. Ciim enim vox 
circu lariter j u xta dida pro- . 
pagetur, inditfufioncverb ^ 

-fua in oppofitas a parte A. 
partes feramr motu arqua- 
li, xquali nqccdario tem- 
pore utrumque (emicircu- 

lutn ABC.&CDA. 

conficiet in A & C. ergo eodem momento pertinget ', & cum 
phonifmorum ibidem fiat unio , necedario vox vehementer in- 
tenfa, qua: prius imperccptibilis erat, in dido pundo mox fenfui fc 
fidere incipiet. In nullo igitur pundo circuitus prxterquam in 
B & C. vocem perceptibilem, ita probo. Condituatur Auris in B. 
& in A. confidens vocem fubmurmuret , dico in B. nihil perce- 
ptum 


k 


Google 



70 PHONURGI.fi: LIBER L Sect. III. 

ptumiri i Cum enim A C. ambitus , parti A D B C. pars inae- 
qualis fit, illudque breviflimum , hxc longi (fima , fiet ut vox cx 
A. in C. delata nimis cito avolet , vox vero cx A per D, & B in 
C delata, nimis tarde veniat; hinc fit, ut vocum phonifmorum- 
que ibidem unio peragi nequeat , & confcquenter nihil ibidem 
perceptibile; cum igitur omnes arcus hoc pado accepti inaequa- 
les fint, & inaequali tempore a voce peragantur, in nullo quoque 
vocis intcnfio contingere poteft, praeterquam in oppofitis pundis 
A C B. ubi aequalitati linearum aequi - diuturnus motus perfede 
corrcfpondebit. 

COROLLARIVM I. 

Hinc fcquitur primo Fornicem fphoericam cujufmodi tholus 
alicuius choriaut cupulae efle pollet, huic negotio aptiffimam. Sit 
hcmifphoerium fphccricum A B C D. five coronis, lint duo d.a- 
metralitcr oppofita loca A B. dico voces in A. etiam fubmifsc 
prolatas r in B. perceptum iri ; cum enim omnes linea: ex A. m 
C femicirculi fint , juxta prxccdcntia vox per innumeros lemi- 
circulos delata tandem in C. omnibus femicircuhs tanquam m 
polo umtis vehementer intendetur. 

COLLO R ARIVM II. 


Hinc fcquitur fecundo , hanc intcnfionem phonifmorum in op- 
pofitis alicuius hemicycli tholi, fivecupulx hemifphcencx plamf- 
L politiffimxque pundis duplo majorem futurum , cum om- 
nes linex fonorx in toto hxmifphceno xquali tempore in C. con- 
veniant. 

COLLORARIVM Hi 

Hinc tertio patet, in fphoerx alicujus, cujus diameter 90. pedum 
Geometricorum , oppofitis polis , hoc phonifmorum augmentum 
prorfus prodigiofum fore, cum totius fphanex fupcrficiei linex 
lemicircularcs xquali prorfus tempore in oppofito polo con- 
fluant. 


muxp 


EXPERI- 


TUBOR. TUBARUMq; ACUSTICARUM FABRICA. 71 

EXPERIMENTUM V- 

VOX IN COHLEIS, SIVE TZJBO CONICO SECVN- 
dum lineam helicem five ffuralcm contorto, uti omnium corpo- 
rum aptpmo, ita maximas quoque vires obtinet. 

O Bfervationc fane dignilfimum & hoc experimentum cft, 
fonum intra Tubum conicum fpiraliter contortum, cujuf- 
modi cochlexfunt , prx omnibus aliis hucufque dufhs cor- 
poribus mirum in modum augeri, neque unquam id credidiflem, 
nili experientia mcfxpe fxpiiis hujus certiorem fecilTet : nihil in 
hoc genere mirabilius vidi Antro Dionysii Tyranni in formam 
interioris auricula: conftru&o, Syracusis in Sicilia adhuc fupcrfti- 
l£ , cujus deferiptionem vide in Hijloria prodigioforum fonorunu. 
Certe naturam fapientiflimam prx omnibus figuris in archite- 
ctanda aure hunc cochleatum tubum elegifle hb. i.tstCufurgia cap. 
deoAnatomia aurtum omnis generis animalium oftendimus , & 
quanto quxdam animalia perfcCtioris fuerint auditus, tanto perfe- 
riorem cochleam patcntiorcmque iis attribuit, ut in auribus por- 
corum, leporum, murium, canum , afinorum , potilfimiim elucet} 
In quorum aurium fabrica natura tubos pcrfcCtillimc helices con- 
ftituit j quadecaufa, quove naturxconfilior declarandum operx 
pretium duximus. Cur igitur prx omnibus aliis cochlcatus tubus 
maxime fonum intendat, hanc caufam afiigno , quod.quxcunquc 
de tubis conicis, & cylindricis five rectis, five tortis diifta funt,huic 
cochlcato cono pcrlectillime competant. Nam non tantum per- 
fere fpecics fonoras colligit , atque multipliciter refleCtit, fed& in 
omnem partem reflectit retro, ante, reflexione ut plurimum or- 
thophona , & cum helicis meatus tantum fubtili diaphragmate 
diftinguatur , impingendo in latera , non tantum refledtendo aug- 
mentat Ionum, fed& penetrando in altero phonifmos mirifice in- 
tendit. Verum ut hac melius intclligantur. 

Sit tubus conicus in helicem cochlcatam contortus A M QC. 
dico in eo vocem prx reliquis omnibus corporibus concavis 
maxime intendi 5 Sit vocale in A. ex quo vox propagetur in- 
tra concavitatem tubi , & quoniam irregulari curvitate penetra- 
lia tubi difpofita funt, fit, ut perpetuo Ilei lata quxdam reflexio naf- 
catur , qux , quanto plus intro penetrabit, tanto femper acutius & 

acutius 


72 


PHONURGliE LIBER I. Sect. III. 

acutius reflcftct, donec tandem in reflexioneorthophonaintenfif- 
fimum fonurn efficiat, ita vides A. vocem incidentem in E. inde 
reflefti in F. & hinc in G. & H. & I. & K. & L. quae linea, cum 

orthophonafit, infe 
reflexa fonurn vehe- 
menter intendet; pa- 
ri padto A. linea vo- 
calis incidens in M. 
inde refledetur in N 
O P Q^& reliqua 
puncta flcllarim, do- 
nec in R S. ortho- 
phona intenfiffimu 
fonurn iterum pa- 
riat ; Cum vero ex 
pundto A. infinitae 
lineae duci poffint, 
lingulae in diverfa 
interioris fupcrficiei 
pundta illifa, inde femper acutius & acutius refledtent, donec in ali- 
qua orthophona quiefeant. Verum cum phonicum pundtum A. 
A athematicum non fit, fcd Phyficum latitudine fuafenfibili prae- 
dirum, ex V& X. procedentes fonorum lineae, fimiles reflexio- 
nis leges fervabunt ; hinc fit , ut infinitx linea; femper acutius &: 
acutius reflexae, ubique aliquem orthophonifmum relinquant ex 
quibus tandem vehemens illa Ioni intenfio nafeitur, quam in hu- 
jufmodi tubis miramur, & in nullo alio tubo fit; Cum praeterea tu- 
bus femper decrefcat ex amplo in anguftum praeter orthophonif- 
mos inter gurguftia illa tubi conftitutiofoni intenfionem mirum 
in modum augebit, qui circa orificium C. tandem erit intcnfilli- 
mus; propagatus vero ea lege fonus, qua inms remeavit , extra, 
phonifmis infinitis auftus propagabitur. Vides igitur ex hifce lu- 
culenter caufam, cur in hujufrnodi tubis , tanta fiat vocis intenfio. 
Verum de hifce in fcquenti diftin&ione de mftmmentis acufticis 
fiifior dabitur dicendi materia. 





COROL- 



DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM. 73 

COR OLLARI V M. 

Ex his patet , cur natura Tagax animalia, qua: magna vi acuftica 
pollent, organo cochleato inftruxcrit ;eft enim hoc tum reflecten- 
dis Tpcciebus Tonoris, tum iiTdem augendis multiplicandiTque ap- 
ti (limum. 

s £1 ac Ja & m m m ‘f / & » «? m m 

SECTIO IV. 

DE FABRICIS IN USUM RECREATIO- 

nemque Principum,queisfecret6Confilia fuafibi in- 
vicem communicare poffint , conftituendis. 

CAPUT I. 

T>E ECHjEIS SIVE TH 0 NISM 1 S THEATRI 
Corinthiaci a Vitruvio deferiptis. 

PROLUSIO I 

Quomodo fon arent & qua ratione incitarentur Ech&a 
vafa in T heatro Corinthio. 

^ AGNA hoc loco de incitandis vafis controverfia eft, 
j dum multi capere non poflunt , quomodo hac har- 
l monica vaTa Tonitum ediderint. Quidam putant, 

1 vaTa malleolos habuilTe filis aut funiculis terreis af- 
fixos,qui ad eorum auradtum campanisallifi Tonue- 
rint , non Tecus uti in modernis Campanariis organis fieri lolct , ita 
C*sar Casari anus in Commentariis fuu /«Vitruvium. Nonnul- 
li Tola aeris ex voce comardorum agitati illifione, & impetu vaTa 
Tonui Ile arbitrantur. Verumtamen hoc fubfiftere non poteil, cum 
nulla vox tanta fit , qua: ad campanam aliquam incitandam fufK- 
ciat 5 & patet in noftris campanis , quas , fi fola agitatione acris To- 
nare pollent , dicerem profecto eas perpetuum Tonitum effecturas, 
cum aeri perpetuo expolita: 1'int , & in alto ut plurimum loco ubi 

K ventus 




74 PHONURGI^ LIBER L Sect. IV. 


ventus multum dominatur, neque tamen experientia ulla docuit, 
ventum etiam quantumvis impetuofum hujufmodi Ionum un- 
memum q uam caufafTe. Imo ut aliquam hujus rei experientiam liimercm, 
campanas vitreas conflari curavi, cafquc Vttrwvtana methodo lo- 
chxorum. as concav i s fituata ftudiose difpofui; voces fecundum omnes in- 
tcnfionis gradus adhibui , neque tamen quicquam foni perceptum 
fuit, fed tinnitus tantum, qualis in puteis & locis concavis fentiri 
folct. Volunt tamen plcriquc concavas illas cellas &c vafa tantum 
fuifle adhibita ad magnam refonantiam theatro conciliandam. 
Quod non nego; led quid tam ingeniosa in vafis juxta conlonan- 
tias harmonicas proportionandis induftria fine eorundem attadhi 
immediato contulerint, non video. Ad quem finem tam ftudiola 
& fubtilisfecundiim triplex Mulleas genus diatonicum , chroma- > 
ticum cnarmonicum valorum diftributio ordinata fuerit, difpicc- 
re minime valeo, cum fine lymphoma adtuali hasc omnia inutilia 
fuerint & nullius ufus. Vel' igitur dicendum eil tantum ad voces 
comxdorum augendas fuilfc inftitutas , vel alium aliquem ufium 
« ^Pliabuilfe, fed verifimile non elLEchxa cum tanto harmonico arti- 
ficio ob folam majorem vocis refonantiam compadtafuilfe; neque 
etiam dici poteft, ut paulo ante probatum fuit, vocefola fiveilli- 
■" fione aeris in eafatta, in harmonicam fymphoniam fuilfc incitata. 

Unde 



DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM. 75 

UndeBoNAVENTURA Cavallerius in Opufculo de Speculo V florio, 
putat cellas liafce V itruvianas, uti & Echaea parti m parabolic* par- 
um hypcrbolicae figurae fuille.in quibus vox ingrefia allifaque in- 
finita quadam radiorum multiplicatione augebatur ; & ut hoc pro- 
bet, multo aliam adducit hujus theatri fabricam, quam a Vitruvio 
deferiptam legimus, a loco enim vocis ufque ad cellas fornices pa- vafa m 
rabolicos fingit, in quibus vcluti a centro parabolicorum forni- 
cum vox diffiifa& in infinitum multiplicata mirificum effedum uremur, 
pradlabat.tum in intenfione vocis, tum in concitandis Echaeis : Ve- 
rum cum, ut dixi, hoc padfo is novum theatmm fingat, de quo nihil 
apud Vitruvium fimiic legatur, Architcdis non ufque adeo latif- 
fecifle videtur, ciimabftrahcndoatextu Vitruvii unufquifque no- 
vas fabricas Echaeas facile comminifci poflit- Quaeritur igitur, 
quomodo haec theatra tantam haberent refonantiam, & quomodo 
difpofita fuerint vafa ad tam luculentum efFedum , quem Hiftori- 
ci refemnr, edendum ? Notandum igitur , duplicem harmonicum 
fonum confiderari porte in hujufmodi Echaeis; primus fiebat per 
tinnitum quemdam, five bombum harmonicum , dum voces ex- 
tern® cellulas fubeuntes & varia agitatione illifae tandem multi- 
plicato fono &c vcluti impetu quodam fado, in Echaea vafa eum 
tinnitum, quem vaforum tremor exhibebat, reddiderunt; alter e(Tc 
poterat per malleolos funiculis attradatos , atque in Echaea illifas 
conftitutus; prioris ufus videtur fuifle.ut vox comaedorum in con- 
cavitates illas recepta ibidemque multiplicata majorem refonan- 
tiam acquireret , uti duftum eft, & omnes mccum confentiunt in 
Vitruvium commentatores ; qui quidem nihil aliud erat , quam 
tinnitus quidam fymphoniacus , ex tremore Echaorum varie 
harmonica proportione dillributorum caufatus 5 alter ufus fuifle 
potuit in proludiis aut intermediis. Nam ut Auditores excitarent, 

& expeditionem rcium lccuturarum acuerent, antequam perfon® 
theatmm ingrederentur , Ech®a fonita fu ille; fed fonare non po- 
terant, nili filis ferreis, malleis fuis inftm&is per omnes cellas de- 
dudis. Hoc enim filo per omnes cellas lingulari indruftria tra- 
dudo unufquilpiam huic negocio fpccialitcr deputatus , omnia 
vafa in harmoniam pcrfedillimam incitavit ; Quae vafa in cellis 
vehementem fonitum excitabant, longe lateque perceptibilem, & 
tanto majoris admirationis , quanto machinatio mulurgiaca erat 

K 2 occul- 


k 


76 PHONURGIjE LIBER I. Sect. IV. 

occultior 5 Atque hunc ufum fuifte praecipuum ipfe Vitruvius m- 
frnuat hifce verbis : Excitavit aufiam claritatem tf conccnt u con- 
venientem fibt confonanttam. Concentus igitur fuit vaforum juxta 
confonantias muficas concinnatorum , at fimilcm vehementem 
concentum folius vocis illifione fieri non poffe , fupra didfum eft, 
difta itaque ratione per funiculos occultos in harmoniam excitata 
fonucrc, quod & fubolfecit Caisar Caisarianus fupracitatus. Et 
nifi hac ratione contigerit, non video, quis ullus alius modus effe 
potuerit , quo in confonantiam incitata fuerint. Hoc enim eodem 
artificio Punio tefte.tonitrua aliaque murmura exhibebant. Quod 
vero Vitruvius de didtis funiculis & malleolis nihil aperte dicat} 
hoc ideo fa&um eft , quod fimile theatrum ipfe nunquam viderit, 
fcd a Graecis relatione tantum acceperit : Unde Aristoxenum, quem 
hujufmodi theatri Authorem extitifte verilimile eft , frequenter al- 
legat, mufica ejufdem praecepta fcquitur ipfe dubius } neque aliud 
hujufmodi theatrum in Graecia aut Rom* fuilfc praeter illud Corin- 
thia um,cx quo Periclem, teftc eodem Vitruvio, Echaeaablata ad 
aedes Fortune. Rom^ fufpcndilfe legimus; Et certe videtur ipfe Vi- 
truvius aliquam circa hujus theatri conftrudtionem objectionem 
habuifTe a peritioribus fui temporis Archite&is, quam ipfe propo- 
nere & una folverc hifce verbis contendit. 

Dicet forfan aliquis, multa theatra Rom* quotannis facta effe , 
nec ullam rationem harum rerum in his fuilfc : (ed erravit in eo , 
quod omnia publica lignea theatra tabulationes habeant complu- 
res, quas neceffe eft fonarc. Hoc vero licet animadvertere etiam 
Cytharaedis , qui fuperiori tono cum volunt canere , advertunt fc 
ad fccnae valvas , & ita recipiunt ab carum auxilio confonantiam 
vocis. Cum autem ex folidis rebus theatra conftituuntur , id eft, 
cx ftrudtura Caementorum, lapide, marmore,quae fonare non pof- 
funt, tunc ex his hac ratione funt explicanda; Sin autem quaeri- 
tur, in quo theatro ea fint fadta Rom* ? non poflumus oftendere, fed 
in Italiae Regionibus & pluribus Graecorum Civitatibus. Etiamq; 
Authorem habemus L. Mummium , qui diruto theatro Cortn- 
M thiorum ejus aenea Romam deportavit , de manubiis ad aedem 
Luna dedicavit. Multi etiam folertes Architc&i propter inopiam 
fi<£filibus doliis ita fonantibus elc&is hac ratiocinatione compo- 
fitis perfecerunt utiliflunos effectus. 

Et 


DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM. 77 

Et in tantum quidem placuit inventio hujus theatri Vitruvio, 
ut ejus causa totius Muficx thcoricx fundamenta prxmifcrit, 
quamvis & ipfc in multis dubius difficultates occurrentes non 
praeviderit; Si enim perfectam Muficx fcientiam habuiffet, nun- 
quam in minoris theatri Echxisdefcribcndis ufus fuiffctEnarmo- 
nico genere 5 cum hoc ad concentum exhibendum propter varia: 
mifturx fonos in xreisvafis intravenientes inutile fit, ut fepttmo 
libro nttu/urgi* nojlr* fuse probavimus : neque fieri potuerit , ut 
aenea illa vafa tam exaifte fufa fuerint, ut diefes &: diefes in minu- 
tiffima intervalla diftincte exhiberent ; Diaronicum igitur genus 
huic negotio aptillimum adhibere debebat confultiiis; cum enim 
Diateflaron & Diapente adhibeat in Enarmonico genere , quid a- 
liud nifidiatonicumdefcribit? 

Unde patet , quam multa etiam in maximorum Authorum mo- 
numentis lateant erronea , qux fi intime difcutcrentur , vel in ipfis 
folibus deformes maculx detegerentur. Unde colligo, verifimi- 
lc cfle, VirRuviUM hujufmodi theatri fabricam ex aliquo manuferi- 
pto Aristoxeni fimplicitcr deferiptam porteris exhibuiffe ; Cum 
multa in di<rta trium generum deferiptione occurrant, qux cum 
regulis muficis convenire nonpoffunt. 

Sed audio nonnullos obmurmurantes , multa habuifle Grxcos 
admiranda, quorum ratio pofteros fugerit, & e talibus unum fuifle 
Theatrum V ttrauianum, in quo & Echxa tali induftria <Sc arte 
quadam incomprehcnfibili ita fuerint adaptata , ut fola voce exci- 
tata fuerint. Verum cum hujufmodi res omni experientix re- 
pugnet , de ea quoque nullus fapiens difeeptare debet , nifi forte 
nobis perfuaferint aliquam occultam intelligcntiamad vocis foni- 
tum ea concitalFc , quod ridiculum, ne dicam, ftultum cflet affe- 
rcrc. Eft enim proprium hujufmodi rerum Grxcanicarum admi- 
ratoribus , fomnia fibi fingere , & quxlibct ad placita fua ftabi- 
Iienda , etiam a ratione & experientia diflona excogitare ; Non ta- 
men negaverim , uti & fupradictum eft , tinnitum aliquem fym- 
phoniacum ex recitatione comxdorum fuiffc perceptum , quem- 
admodum & experientia fupra nos docuit. Sed eum nequaquam 
fufficientcm fuilfe ad intentum ab antiquis finem obtinendum. 
Nonnulli advertentes in Hyppodromi Romam adhuc fupcrftitis vc- 
ftigiis , nefeio qux teftacea vafa vifceribus murorum inferta , in 

eam 


7« PHONURGIiE LIBER L Sect. IV. 

cam devenere lentendam : Hujufmodi vafanonaha de causa ibi- 
dem difpofita fuiffe, nifi ad refonanciam theatri augmentandam. 
Verum vehementer hallucinantur , cum didus Hyppodronms nec 
formam theatri , multo minus ob currentium equorum , homi- 
numque tumultuantium ftrepitum , refonancia indiguerit. Dico 
itaque, teftacea illa vafa ad pondus murorum fublcvandum, quem- 
admodum & hodierno die in fornicibus tophaceis pondere fub- 
levandis adhuc fieri videmus , inferta fuifle 5 Atque hxc funt , quae 
de theatro Vitruvii dicenda nobis occurrerunt, fed jam calamum 
ad alia convertamus. 

CAPUT II. 

T)E MIRIFICA ECHO VILLAE SIMO- 

netu cftlcdiolant. 

U NO circiter milliari Mediolano extra portam , qux F/ortu - 
lanorum dicitur , didita eft Villa illa celeberrima , vulgo 
Simonerta, aComitibus hujus nominis, qui cam poflident, 
ita nuncupata. In hac Villa fabricam olim erexit Ferdinandus 
Gonzaga , Gubernator JsCcdtolancnfis , non tam Architeftonica 
Symmetria, quam Echo mirifica cumprimis nobilem ; in hujus 
fabricae fuprema contignatione fcncftra quaedam patet , ut paulo 
poft explicabitur , in qua vocem prolatam vigefies quater, & pro 
intenfione vocis lonitusque amplius, imo in infinitum quafi mul- 
tiplicari ajunt. Hoc cum a compluribus fide dignis Patribus ac- 
ccpillem, magnum me caufam tam multiplicis reflexionis inda- 
gandi invafit defiderium. Totius igitur fabricae fitusque loci, 
quam cxa&iflime delineandi curam dedi P. Mattheo Storr So- 
cietatis nofira Sacerdoti, Viro fide digniflimo, & non minus va- 
ria eruditione, quam germano candore cumprimis infigni , qui 
& totius fabricx ftructuram minutim dimenfus , cam unacum 
fchcenograhia ejufdem , aliisque circumftantiis Echum concer- 
nentibus propediem ad me mifit. Ut itaque conflet , quxnam 
fit tam portentofx Echus caufa, fabricx dimenfionem primo fe- 
cundum partes explicatam ob oculos Lcttoris ponamus. 


Totius 


DE FABRICIS IN UNUM PRINCIPUM. 79 




fa parTmuTTBSiclan nisu 


SinondlS 


/ibr l PTOPf Medi A 
1 Rcmn minii ait 
HmcrjgtiJ . 




Totius fabricae altitudo, ut cx figura prarfcnti patet, duas habet 
contignationes ambulacro diremptas. Inferior periftyliis (iiperbit 
ambulacro (ubltructis. K. Arca ftrata Iapidibus. Superior contig- 
natio tres partes obtinet confideratione cumprimis dignas , prima ^o*en*, 
eft interior & principalis Palatii pars FLXM. deinde duo late- propiMe- 
ralia & parallela aedificia XMVN. & GFHL. quorum di- deferi- "* 
menliones hx funt ; latitudo F X. five L M. eft 62. pajfuumj p 110 ' 

C !M.cdtolantnfium &c quatuor unciamm ; & ut exadtius in hoc ne- 
gotio procedamus , in figura quanam panem partus, five ulnae Me- 
diolantnfis apponendam & litteris C Z. indicandam duximus. 
Altitudo F L. vel X M. i< 5 . pajfuum eft & +. unc. longitudo M 
N. vel H L. 33 - pajfuum &c 3. unc. Latitudo ambulacri H L. g. 
pajf. 6 . unc. Fcncftra, ex qua Echo follicitatur, unica eft in medio 
ex fupremo loco parietis XVMli. fignata lineris R S. Atque 
haec quoad dimenfionem fufficiant. Itaque feneftra illa R S. lo- 
cus unicus & folus eft ad audiendam Echo , nam alibi non refonat. 
Multorum vero tcftimonio acccpi.vocem inde emiflam vigefies 
quater, imo trigefies& amplius pro majori vel minori vocis con- 
tentione redditam. Imo exiftimo.non crte reflexionis vocis cer- 
tum & determinatum numerum , fed in infinitum eam multipli- 
cari 


L 




so PHONURGI^E LIBER I. Sect. IV. 

cari pofle, idcmquc accidere, quod in chordx vibrationibus, qua- 
rum idtus in principio (at luculenter apparent , in fine tamen ob 
(ummam celeritatem difparent , fonusque paulatim emoritur. In 
fpeculorum quoque reflexione idem apparet. Quaeritur igitur 
hujus Echus caufa • Refpondeo, cautam effe duorum aedificiorum 
parallelum (iib proportionata diftantia litum obtinentium pofi- 
tionem. Praeterea cum dicti parietes {ummam aequalitatem & 
planitiem omnis (cabritiei expertem habeant , vox facillimo ne- 
gotio reflcCtitur. Verum rem ita demonftro. 

Sint in figura hic polita muri A C. & BD. paralleli & pla- 
niflimi diftantiam vocis bifyllabae reddendae proportionatam ha- 
bentes} dico ex fencilra E. vocem emiflam fepillime nccefla- 
rio reddi} phonifmus enim juxta prcpofitioncm i. Echomctri a ex 

E in I. propagatus ibidem 
K per eandem viam reveni- 

tur in E. ex E iterum in 
I. & ex I. denuo in E. & 
fic alternis repcrcuffionibus 
infinitis , donec vox nimia 
pcrcuflione debilitata tan- 
dem deficiat. Non fccus 
ac pila, qua: inter duos pa- 
rietes arCtos alternarim ve- 
hementer impafta.poft qui- 
nas aut fenas repercufliones 
tandem impetu ceffante de- 
ficit. Atque hujus rei nullam aliam caufam, nifiquam diximus, 
efle, cenuin eft, quia cum juxta propofittomm i. Echomctrit an- 
gulus incidentix fit xqual is reflexionis angulo , Echo nulla ratio- 
ne fieri poteft, nifi per phonifmum illum normalem I E. Cylin- 
draceum , inter duos parallelos parietes fundatum. Si enim alix 
muri partes v. g. A & C. vocem reflc&erent anguli E A I. & 
ICE. neccflario elfent redii , fed juxta 15. Iib. 1. funt acuti vo- 
cemquc in alias partes v. g. pier K & N. propagarent. Ex I. 
itaque & nullo alio loco reflexio vocis tam multiplex contingit, 
tamctfi concavitates fubftruCtionum uti & Area K. & paries in- 
termedius ad vocem reflexam augmentandam & ad clariorem 

fonum 



81 


•DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM. 


Conum multum faciant ; ficuti de Theatro Vitruviano diximus. 

Atque hxceft ratio, cur multi putei quoque & cifternx cantam 
reflexionem vocis efficiant. Sit 
A B C D. puteus, aqua D E B. 
foramen operculi putei aut ci- 
fterux fit I. laqueare cifternx ^ 

C A. dico vocem per I. intro- 
miftam pluries reddi eam ob 
caufam.qubdplionifmus in pla- 
niftimamaqux fupcrficiem E B. 
incidens , ex eadem repercutia- 
tur in laqueare cifternx , & tunc 
denuo in fupcrficiem aqux , & 
hoctotics, donec tandem debili- 
tata deficiat j Res ulteriori demonftrationc non eget , cum ex fc 
pateat. Patet itaque caufa tam multiplicis Echo in Villa Simo- 
netta. 

COROLLARIV M I. 



Exhisconftat, quod fi quis fimilcm fabricam, id eft, duos parie- 
tes 63. circiter pajjuum diftantia remotos conftmeret , is fimilcm 
fit habiturus, cum ad diftindtc reddendam vocem nihil a- 
liud requiratur, nifi proportionatadiftantia, quam dabit 63. pajjiium. 
Si quis vero cifternam feu puteum faceret totidem palfuum altum, 
is Echum quoque fimilem inveniret. 

COROLLARIVM II. 


Patet itaque non fubftru&ioncs , non aream , non intermedium 
palatium multis inftructuni feneftris , non ambulacra , hanc pro- 
digiofam Echum caufare, fcd, ut dixi , murotum planiffimomm & 
nulla fcabritie impeditorum fimm parallelum. Neque fcncftra ne- 
ceftario in R S. fituari debet , fi enim in alia patietis parte feneftra 
fieret , eandem Echum te habere certum eft , &: forfan in medio 
parietis punefto I. fcncftra multo majorem cftoftum fortietur, led 
hxc Architectis confideranda relinquamus. Atque h*c lunr, qux 
de Echo Vtll* Simonetu paucis deferibere voluimus. 


L 


CAPUT 


82 


PHONURGIAt LIBER I. Sect. VI. 


CAPUT III. 

T>E AVRE TtlONTSll STRACVSJS SVPERST1TE . 

F AmofifTima fabrica hodierno die Syracusis in Sicilia adhuc 
fpedtanda proponitur, quem Alii Carctryp Dionysii 7 y&nnij 
Alii Auriculam, Alii aliis nominibus intituIant,eo ingenio Ar- 
chiteCFata, ut e regione odii quifpiam confidens quicquid locutus 
fuerit perfecto & mu 1 1 1 pl i cato fon i tu reddatur. De hac cum multa 
partim ex Authoribus, partim relatione aliorum inaudiffem, ejus 
ferutinium Anno 1638. cum Syracusas tranfirem, aggrefTus, caufas 
ejus tandem detexi. Hanc lingulari cura deferibit Mirabelca in 
/chnographia fua Syracufana. Ita autem fe habet fabrica; locus cd 
extra muros Vrbis Syracufana, qui Carccr Dionysii paflim dicitur, 
& qui bene confidcrat artificium &indudriam, qua fuit a Tyran- 
no architectatus, videbit aliam caufam hujus fabrica: non fuide, 
nifiut captivi, qui inclufi ibidem tenebantur, ne quidem fpirare 
poflent, quin acudode carceris audirentur. Fuit autem a Tyranno 
in forma auris ad naturae exemplar, fingulari ingenio & indudria 
condruda. 

Excifa ed ex vivo faxo, quae cochleato dudtu F F. inangudum 
canalem definens cubiculo A. cuftodis carceris fpcluncae fupra po- 
fita: infinuabatur : fiebat itaque, ut omnis vel minimus drepitus aut 
fubmurmuratio cochlearum opus ingreda in cubiculum dcrivarc- 
mrcudodis, ubi quaelibet fubmifsc prolata, ac Ii praefentia findent 
percipiebantur; hodie muro obmrato voces immurmuratae in pul- 
cherrimam ac mirificam Echo degenerant , unde & vulgo dicitur 
La (jrotta dclla favclla. Voces enim non ficut jfeliquaefcA/ reddit 
aequales fed fubmidam vocem in clamorem extollit , exfereationis 
EchoSy. fonus tonitru exhibet, pcrcuflio pallii manu fadta, tormenti explo- 
racuUna. f lo v j c j cr j poffo. Imo n0 n vocem tantum intendit , fed aliquoties 
repetit. Hinc canon Muficus a duobus hic cantatus , mox in qua- 
tuor vocum concentum evadit , dum refiexa vox primi , fecundi 
vocem pulchre excipit , res prorfus auditu dignidima. Docuit me 
fane haec tam mirifica Architectura multa circa occultorum fono- 
rum machinationem, recondi tioremque doctrinam omnem ca- 
ptum 


i 


DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM- «} 

ptum excedentia , qua: cum in prxcedcntibus explicarim hic lon- 
gior iis recenfendisefle nolui. Verum ne quicquam curiofo Ledlo- 
ri fubticuiire videremur, hic figuram hujus fabricx apponendam 
duxi , ut vel ex figura ipfa mirifici foni caufam colligat. 

ICHNOGRAPHIA SPECUS SyRACUSANtE DlONYSII TYRANNI 
ex vivo Taxo delincatx. 

Scala ulnarum, quarum una continet odo palmos Siculos. 



Quarta pars palmi Siculi. 

Hanc Ichnographiam P P. noftri Syracufani fummo (ludio ex 
rupe defumptam Romam miferunt. A. Planta five lchnographta 
fpecus. B. interius receptaculum fignificat, quod ad 4. ulnas & 4. 
palmos aflurgit 5 orificio verfus tetftum rdlringentc (e fimul cum 
pariete ad ulnam r. & palmos 7. C. introims in fpecum five porta. 
D. finis fpecus cujus altitudinis terminus aflurgit ad ulnas 15. F. ca- 
nalis latitudinis 3. palmorum in lpfo fpecus laqueari (eu faxo lia- 
periori fumma diligentia excavatus, hic canalis a pavimento^. 2. 
ulnarum 15. altitudine , & eodem prorfus modo, quo hic delinca- 
tum vides gyrum fuum F F F. perficit. Nota hoc loco primanu 
figuram denotare plantam, five Ichnographiam pavimenti fpecus, 
cui fecunda figura prxeise quoad gyrum muiofquc parallelos cor- 
refpondet ; non tamen altitudine , cum in principio minorem, 

L 2 quam 



*4 PHONURGIjE LIBER L Sect. IV. 
quam in fine, uti dictum cft, altitudinem obtineat. E. denotat 
fcncftram habitationis Dionysii ad quam canalis F F F. termina- 
tur. Vides itaque canalem F F F. in faxo excavatum una cum 
cochleato antri ductu tantam vim habuiffc , ut vocem etiam 
quantumvis fubmiffam perfecte in camera E. ftiterit. 

Domus Dionysii Tyranni. 


Habitacula Mancipiorum, 

Notet Ledtor, difficile prorfus cfle , exadtam hujus centri poly- 
pboni delineationem exhibere ; cum meatus valde tortuofus fit; 
ut proinde non parum miratus fim, quainduftria in cochlcatam 
hanc formam elaborari potuerit; verbo, totum opus j4rchime- 
dtum lapit ingenium. Nam uti paulo ante rccenfuimus.ftupendos 
prarfbt effedtus. Unde mox Romam redux, expi cogitare, num pro 
ingenii mei tenuitate funilequid conftruerc poflem. Quid vero 

vitarum 


DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM. xj 

v Harum rerum perpetua ruminatione profecerim, Lector ex fequen- 
tibus uberius percipiet. 

Hic fubjungam aliud mirificum aalificium Papi^ adhuc fuper- 
Ites, eo artificio conftructum , ut in oftio exiftens Echum percipiat 
ad miraculum prodigiofam , nam tricies interroganti, rclpondcre 
videtur; tam diftindbi.tam exadta lingulamm fy llabarum pronun- 
ciationc , ut multi non natura; opus , fed daemonis illuc compacti 
illufionem cfle fimplicius fibi perfuaferint. Quos inter &c Hiero- 
nymus Cardanus fuit , c]tiod equidem in homine ingeniofo & 
natura: arcanorum minime inconfulto , mirum eft. Sed audia- 
mus verba di<fti Cardani in libri s dc fubtilitatehb. iS. dc Mirabili- 
bus impreflis Norimberg/e. in fine libri fic ait: 

T ertium V igilia genus purum eft ac fyncerum , in quo tamen 
multis modis mira videre contingit: velut cum Echo refonat tam 
maxime multiplex , contingit , ut quandoque fepties voces reddat, 
jfoclu id mirum in modum admirabile ejl, 0$ mfi vulgata res ef- 
fit , quemcunque pojfet perterrefacere , adeo voces pcrjjncuas ac tar- 
de quandoque reddit. Caufa ejl aer , qui d planis repercutitur 
cavifquc : non enim nifi antra aut muri refonant , refinant autenu 
exvetuftis , Oft magis procul, quam prope: Ehdi vocem /«Echo ne- 
cejfe eft ac plano intermedio referri. cJiCultiplex eft perfipe , nos tri- 
plicem audivimus. 

Nec filum multiplicis vocis , aut fepties reddita exempla anti- 
qui cognoverunt : V eriim tn Papia .Ticinum , oli m Bafiltca mag- 
na , vocant Salam Itali , qua juxta arcem civitatis ex ofho toties 
remittit voces , ut numerare nequeas , quandoque decima-tertia 
vox auditur : aderant tefles multi , 05 inter cateros medie* artis 
Trofiffor egregius Melchior Malheuser. (fermanus nofter dtfii- 
pulus. Credidijfes ab aliquo refionderi, aut deludi : Emoriuntur 
fienfim voces ac definunt :Vnde mirum m modum Ah ime , quod fo- 
nat latine heu, refertur: velut monentis ac deficientis vox. Qua- 
drata hac eft ades, 05 feneftris patulis pluribus , in fuperiore d la- 
teribus illuminatur. Caterum frons ofi paries ex adverfo pofitus 
integri funt, mfi quod in fronte oftium adefi , longitudo pedes circi- 
ter centum , latitudo 2 5. firme refonat , 0$ multiplex vox, fi juxta 
parietem alterum ex adverfo oftii fteteris. V ideturque ex fubh- 
mi tunc oftii parte reddi. Itaque ex utroque latere OS" maxime ex- 
tra 


EchoTid- 

ncnlis. 



k 


y VjC 


86 PHONURGI^E LIBER L Sect. IV. 

tra o litum ipfum fi antibus vox rtfonat, in medio nequaquam. Un- 
de nemo dubitare poteft, vel dsmonem effe ,aut fycophantiam. Nam 
vix Echo credi poteft , adeo clare, adeo expedite, adeo fitpc ,ac or- 
dine certo voces omnes exaudiuntur. Altitudo dimidio, ut reor, la- 
titudine major 5 excelfa enim hac cft Bafilica. Ita defcribere pla- 
cuit, ut fciant homines , ubi talia experiri conveniat ; aut fi libeat 
exemplum aliud infiaurare. cAccepi ab Afiantibus olim ante o- 
fiium , fornicem porticus e regione pofitum fuijfe, cujus etiam mag- 
na pars fupcreft. t^fidultoquc melius fohtas reddi voces ftanttbus 
extra ofttum fub fornice , multoque locupletius, ac majore foeno- 
re • ut qua tricies quandoque refonarent ; certum efi , uti celerius 
profertur , majcrique ac concitatiore voce fit a clarius ac frequen- 
tius reddi. 

Verum, cum non ita pridem ad me tum qualitatis hujus Echus, 
tum conftitutionis fabricat integram dederit informationem Li- 
nus Soc. nofir * Sacerdos Muficx haud imperitus, deferiptionem 
tranfmiftam hoc loco oportune inferendam duxi , ut fic curiofo 
Lectori tam famofx & celebris Echonis ratio penitius innotefcc- 
rct5 Res ita in fc habet. Nidificium cft in urbe E temo, vulgo Pa- 
via in altiilima urbis parte juxta Caftrum five Palatium Ducale, 
vulgo Salone, five nArfcnalc didtum, olim publicis ludis fcrvic- 
bat; modo bellicx fuppellciftilis reconditorium cft, figura ejus cft 
quadrangula , altitudo ejus 3j. Brachiorum Romanorum, ufquc 
ad laqueare 5 longitudo 124. Brachiorum Romanorum, latitudo 
eorundem 24. duas portas habet, unam in fronte verfus Boreanu 
porrectam fex Brachiorum Romanorum altitudinis , latitudinis 
modo 4. olim 5. In parte fronti oppofita videlicet meridionali 3-fe- 
ncftrx cernuntur, quarum media reliquis lateralibus major 5 in- 
fra quas porta panditur xqux magnitudinis ad portam Borcalem, 
per quam in Porticum a CardaNO indicatam aditus fit , modo 
Officinx fervit, deferiptionem totius Fabricx , quantum quidem 
ad noftrum inftitutum facit, breviter expofuimus, quare nihil re- 
dumiu nili ut Schus tam multiplicis rationem exponamus. Apertis 
nenfis cx- portis Boreali & Meridionali, quarum hxca mxnibus urbis 30. 
pll °‘ Ia ' fere pafiibus didita cft, Echo undecies , Meridionali vero claufa 
octies , & utraque claufa fexies tantum in medio conftituto re- 
fpondet , cujus quidem alia ratio cifc non poteft , nifi murorum 

extra 


87 


DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM. 

extra portas obdacula , fpecies apertis portis pro rata diftantix 
proportione undecies refledtentia ; claufis vero portis, cum mino- 
rem didantiam habeat, pauciores quoque reflexiones ut habeat, 
neccfle eft 5 obfervatum tamen cd , hanc Echum maximam luam 
vim habere in bilTyllabis refledtendis , quemadmodum & de Echo 
c^Mediolxnenfi dictum eft ; Vox naturalis maxime apta ed ad for- 
mandam hoc in loco Echum , arcificiofa vero per tubam aut tym- 
panum , vehementia foni eandem confundit. Cujus rei rationem 
in procedentibus foscodendimus, feribitur tamai, fi tuba aut ti- 
bia vulgo Cornetto infonentur haec intervalla, permo- 

nofyllaba, Echum formare concentum quendam in modum fu- 
ga: cndccaphonae , res auditu mira. Habet praeterea hxc Echo jux- 
ta diverfum fitum clamantium di verfas proprietates; Aliter enim 
apparet in medio condituris clamantibus a latere vel fronte , ali- 
ter contra ad portas condituris a clamantibus in medio , cujus qui- 
dem rei ratio alia non ed , nifi (itus murorum oppofitorum , in quo 
vel per artificiofam vel cafualem didantiam reflexae fonorum Ipe- 
cies multipliciter repercufla: varias auribus ludificationes exhibent. 
Quarum omnium caufam ille folusnefcire poterit, qui proceden- 
tia nodra dcpolyphonifmis ratiocinia aut non legerit, aut fi lege- 
rit, non intellexerit. Quod vero hodierno die non ea reflexa: vo- 
cis miracula, ut olim tempore Cardani & Blanc ani, prodet, hu- 
jus rei ratio cd, quod jam locus ide variis bellicis apparatibus reple- 
tus multiplicem vocis reflexionem impediat. Et manifedum hu- 
jus rei argumentum illud cd, quod a conditutis ex parte occidenta- 
li, ubi hujufmodi impedimenta collocata cernuntur, Echo non per- 
cipiatur ; utpotc (pcciebus diflipatis abforptitque. Atque hxc funt, 
qua; de famofa hac Ttctnenfis 'Urbii Echo dicenda putavi. 

CAPUT IV. 

2 )£ c&SCAmvANA <nAVLA, ET ALIA IN CELE- 

brt T alat 10 Caprarol* 'Ducit Far nefit fuperfitte , vocenu 
mirifice intendente. 

I Nhifcc duabus Aulis nihil aliud videre cd, nifi canalem fimilem Alia Echui 
illi, quem in Crypta Syracufana defcripfimus ; in utraque didfus J^mirT- 
canalispcr medium tholi in oppofitos angulos ducitur, in gypfea culj - 

incru- 


81 


FHONURGI& LIBER L Sect. IV. 

incrudatura femicirculi forma , ad latitudinem fete palmi impref- 
fus, in uno Equidem extremo, cum quifpiam fubmurmuraverit, 
fpccies fonori canalem ingredi, ibi denique propagata:, cum eva- 
dere non poflint, nccellarib ex oppofita parte confidentis auribus 
fe fiftent ; artificium facile cd , & ab Architcrtis in quolibet con- 
camerato ardificio facile induci poteft. Sed rem paucis ojlcndamiu. 
Fiat per fornicem alicujus cubiculi per formam, qua circulares 


j tcllcrturos, etiamfi quam 
J fubmiiliifimis vocibus 

verba canali infonucrint, non obllante drepitu in dido cubiculo 
garrientium. Et ratio patet, cum enim fonus canali infulurratus to- 
tus fine fpccierum difperfionc in oppofita loca feratur totulque ex 
A. per B. in C. unitus ad aures confidentis in C. perveniet. Certe 
effertum ncceffarib confequi nemini dubium dic debet. 

Scripfit non ita pridem ad me de al ia mirifica Echo,(\ux in Valle 
Montis Vefuvti noviterfe exemit, P. Jacobus Bon vicinus mlignis 
Etho m Soc. noflra Mathematicus, & linguarum apprime peritus; Echo nata 
ri”vdT eftexdifpofitione loci poti incendium ultimum, indigenarum m- 
dutlria cafu contlimta , dum enim canales varios ad aquarum im- 
briumque dedurtionem contra vaditatem vinearum ncccflarios 
effodiunt, facium eft, ut fimul ac quis in fupremo montis vertice 
ad orificium canalis conditurus locutus fuerit, vocis per canales pro- 
pagati, variaque reflexione augmentati, in radice montis ad cana- 
les ambulantibus ita perferte fe fidant, ut prafentes te alloqui jura- 
res. Audias fubinde hoc in loco.fola natura: garrulitate, padorum 
colloquia, voccfquc hominum didinrtiflime, ncminctamcn in vi- 
cinis locis exidente aut comparcnte, quires multis prodigii loco 
habita ed. Sed hxc de prodigiofis Echonibus fufficiant. 



canales deferibi ingvpfca 
materie calce polle otlcn- 
dimus. Sitque hoc modo 
deferiptus canalis ABC. 
non daufus, fed fua tan- 
tummodo concavitate 
condans. Dico , duos in 
oppotitis punrtis A C. 
confidentes fe mutuo in- 


CAPUT 


DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM. 


89 



CAPUT V. 

! DEcJMRlFlClS EFFECT1BVS THONVRGI y£ 
in F alatus Frincipturu. 

PRAGMATIA I- 

FRINC1PVM sAVLAS ITA DISPONERE, VT Ni- 
hil tam fulmifsc dici pofiit , quod non audiatur , vel in codetru 
vel in alio Conclavi. 

Onnulli occulto canalium dudtu id fieri polle autu- 
marunt, uti Porta ut, dum videlicet ex diverfis con- 
clavibus in unum locum deducuntur canales , Prin- 
i ceps applicando aures in orificio concurfus canalium 
omnium in diverfis conclavibus, voces percipiat; quae rcsfi ita in- 
telligatur, ut in cubiculis quaelibet fubmifse dicta per canales avo- 
lantia auribus fc Principis fidant, falfum cd; cum voces in camera 
prolatae in orificio canalis minime congregentur; fed in Medio li- 
bero varie difpcrfe abforptxq; , antequam ad canalem pervenerint, 
jam languentes expirent; fi vero os applicetur canali, & intus im- 
murmurentur voces, noned dubium, quin Princeps eas ex lingu- 
lis conclavibus immurmuratas didin&e percipiet; Nam non Ego 
folus in maximae longitudinis plumbeo tubo fed & alii mccum in 
terreo vocem audivimus ultra joo. pedes , debet autem tubus non 
nimis efle amplus, nec linctus nimium, fed vera tuborum pro voci- 
bus tranfmittendis latitudo five diameter, trium pollicum fit opor- 
tet. Pro tympanis vero & tubis canales aliquantulum afiiimi pote- 
runt majores. Hi tubi quando funt murati melius vocem prove- 
hunt, quam dum libero aeri exponuntur, cujus quidem rei alia ra- 
tio nonell, nifi quod immurati non adeo notabilem tremorem ad- 
mittant, quam fi liberi fint; tremor autem multum impedit prove- 
ctionem vocum, dum tremore fuo eas facile confundit. Totum 
contrarium in trabibus cartcrifquc folidis & oblongis corporibus 
comperitur , qua* omnem vim immurmurata: vocis perdunt, tanto 
vero majorem vim vocem provehendi acquirunt, quanto liberiori 
Medio, uti 1'upra demondratum cd,fiicrunt expolita; cum enim 
tremor totius drepitum ex uno extremo excitatum in altro extre- 

M mo 


Canales 
mira vim 
habet vo- 
ces con- 
gregandi* 


Canalis 
500. pedu 
voces li- 
lhr. 

Cur tubi- 
muro infi- 
ti melius 
vocem 
reddant» 
quam li- 
bero acri 
expoliti. 
Contrari- 
um con- 
tingit in 
trabe fo- 
luta. 


po 


PHONURGIjE LIBER L Sect. IV. 



mo fillat, trabs autem in terra defofla, aut immurata libertatem 
tremendi perdat , vocem una propagandi libertatem perdere nc- 
ccflceft. 

Et quamvis res haec per canales fimpliciflima fit , negandum ta- 
men non eft,multa canalium hujufinodi occulte dedudforum ope 
effici pofleprorfus paradoxa 5 fi opifex Echo- tcdfufqs fagax folertia 
Experi- debita ullis fucrit.Docuit me hujus rei veritatem chymici cujufdam > 
Authoris, officina fubterranea fine ullo foramine aut fencftra unico tantum • 
nai« C fui>- canali fumo deducendo uti & porta perexigua inftru&a.quaclau- 
tccrancos. fac voces quaelibet in extremo canalis orificio perlege non fine ad- 
miratione exhibebantur , hoc experimento ego doCtior , fimile 
quid haud dubie in Principum Palatiis in cfFcdhim deduci polle 
prorfus mihi perfuadeo. Ita autem Echo- tcifhis rem ordiatur. 

Fiant 3. receptacula s. palm. longa, ut praefenti figurd patet, & to- 
tidem lata , alta totidem , latitudinem mfigura refert R X. *. pal- 
woraw, altitudinem H V. totidem palmorum habeat per exiguam 
& humilem portam A. qua; ardtiflime claudi poflit, fencftra quo- 
que lateri inferatur ex cralfiilimo criftallo , ita muro inferta, ut vo- 
cibus intus refonantibus , fonus neque per fencftram , neque per 
portam elabi poflit fcd per canalem D E. Z E. S E. quem per oc- 
cultos 


V 



DE FABRICIS IN USUM PRINCTPUM. 91 

cultos domus meatus in conclave F. duiftum, ita cum D. tholo Q“°mo- 
camcrx ( qui inftar coni torti juxta propofitum typum politifli- .nui *,™, 11 
mus efle debet ) continuabis, ut una continuata fuperficics videri j£“ de * 
poflit ; In altero vero extremo canalis orificium 1 tabeat repandum 
in E. ut fonus exiens libere fefe diffundere poflit, habebifque fab- 
ricam confummatam. Si quis enim clausa porta & fencftra mgref- 
fus fuerit cameram AD. & voces quafcunque infbnucrit, illa- 
rum fonitus.cum alibi elabi non poflit, per conicam fupcrficienv 
D. varie agitatus , coarffatufquc tubum D E. tandem ingredie- 
tur, & ibidem 111 E. exiens fe auribus in conclavi F. conftituci 
fiftet vtde de hoc Icon fimum mfrtft8.vu.cdp. zi. pofitum . 

CONSECTARIVM. 

Hinc patet, Muficam in receptaculo A D. exhibitam, per oc- 
cultum meatum D E. in F. conclavi perfeifte reprxfentatum iri. 

Si quis vero varia fonorum ludibria exhibere defideret, variis hu- 
jufmodi receptaculis per feparatos tubos in F. dedu&is negotium 
facile expediet. Separata receptacula acuftica funt Z S D. per fc-, 
paratos canales omnes in Principis cubiculum fignatum 1 itera F. 
ductos ; v'\<ic figuram prxfcntem, Ubi mentem noftram melius ex- 
plicatam videbis. 

PRAGMATIAII. 

FABRICAM ITA DISPONERE VT SONVS TAN- 

tum in duobus oppofitis locis , atque nullo alio audiri queat. 

I N variis Principum Palatiis hujufmodi fonorum ludibria fpc- 
«ffantur : de quibus in Eftfiorta Echonica. Quomodo igitur 
Princeps quifpiam fimiles fabricas cxftruerc poflit , jam dicen- 
dum cft. 

Primo itaque fabrica debet cfle rotunda inftar cupulx, cujuf- 
modieft cupula^. fequentis exhibita & per formam cycloplajlam 
in xqualiflimam fuperficiem rcducfta , balis vero fabricx fit per- 
fedte rotunda , uti & murus inter bafin , & principium arcuationis 
tholi interceptus, hujufmodi turrim Echotedfonica arte cxftruftam, 
olimHEiDELBERGx in Palatio Electoris Palat mi me obfervafle, 

M 2 Hxc 


raemim. 


Echo mi- 
rifica in 
curri qua- 
dam Pala- 
tii Hcidcl* 
bcrgcofis. 


Echus in 
Cupula 
S. Petri 
Rouuc, 


9 Z PHONURGIiE LIBER I. ' Shct. IV. 

Hxc Aula hoc habet admirabile, ut fi quis ingrediatur , &pau- 

lo validius terram calcet , tur- 
mam fe fequentem audire exi- 
ftimet ; in medio flans refonan- 
tiffimam facit Echum. Inop- 
pofitis vero locis F G. Ambitus 
C E F G. nihil tam fubmifse 
pronunciari poteft , quod ab al- 
tero in F. vel G. conllituto.non 
percipiatur , qui effedtus omni- 
bus fabricis rotundis communis 
cft , quemadmodum de Cupula 
Sancti Petri in praecedentibus 
offendimus. Simile quid Man- 
tu* in fuburbano Ducis Palatio 
in quodam conclavi percipi audio, fcd de hoc alibi. Nihil igitur in 
hujufmodi fabricis aliud latet artificii , nifi ut ad praeferiptx turris 
exemplar fiant, debet autem in hujufmodi fabricis fuperficics nul- 
la coronide impediri, fed tota interior fuperficies fine interruptio- 
ne continuari hac enim ratione fonus melius propagabitur. 



P R A G M A T I A III- 

*AVLAS IN PARACOLICAS SVPERFICIES 
deduttas ita dtflonere , ut in certo punito conflit ut a auris 
quidlibet fubmifse prolatum percipiat. 

Q Uamvis de parabolae natura & proprietate fupra affatim 
difeeptatum eft , ne tamen erronem aliquem in praxi com- 
mittas; hic aliquas difficultates prxmittendas duxi. Scien- 
dum itaque, parabolicam fupcrficicm duplicem confidcrari poffc, 
obtufam & acutam . quanto fuperficics concava fuerit obtufior, 
tanto habebit focum five pundtum acu (licum vertici parabolx vi- 
cinius, quanto vero eadem fuperficies fuerit acutior, tanto pun- 
«ftum acuflicum erit a vertice parabolx remotius. Punctum au- 
tem five concurfus radiorum femper cft in axe parabolx. 

Secundo 


J 


DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM. M 

Secundo fcicndum , ut omnes lineae fonorx in punftum acu- 
fticum confluant, neceffarium cfTe.ut lineae fonorae intra fuperfi- 
ciem concavam parabolicam incidentes ad axem fint parallelae j 
Hinc, fi parabola fit fatis ampla, vocis fpecies etiam minimae om- 
nes in unum pundhim confluent. Sed rem paulo clarius demon- 
ftremus Sit parabo- 
la A B C. focus D. 
dico , vocis fpecies 
non in pundtum D. 
radiaturas , nifi om- 
nesad axem B D E. 
ferantur parallelx. 

Radiet enim vox ex 
E. in O. &c I. ( vo- 
cem enim fupra per 
phonifmos conicos 
propagari offendi- 
mus) certum eft jux- 
ta regulas reflexionis 
fupra traditas lineas 
ex E in O. & I. in- 
cidentes, non in D. 
fed in X. reflexuras; 
in hoc enim angulus 
incidentis aquabi- 
tur angulo reflexio- 
nis. Iterum , fi vox 
extra axem conflituta radiet in concavam fupcrficicm, verum qui- 
dem eft, unicum tantum radium in D. reflexum iri, cameras tamen 
radiationes diverfa extra axem reflexionis centra fundaturas , ut in 
linea fonora ex G in V. incidente, Schine in D. reflexa patet, li- 
nes vero ex G. in R. & Z. radiantes neque in D. neque in X. 
fed in P. corradiabunt. 

Vides igitur , vocem conice intra parabolam radiantem, nihil 
lingulare prxftare , nifi in axe fuerit conflituta , tunc enim unius 
tantum phonifmi conici lines in unum puntftum corradiabunt; 
fit phonifmus ABC. fcquens figura, parabola B D C. fonorum 

fit 


B 



Phonif- 
mus Coni- 
cus in pa- 
rabola di- 
verfa cen- 
tra in axe 






Google 


94 - 


rHONURGL£ LIBER L Sect. IV. 

acquirit, f lt j n axe parabolae A D. dico,phonifmi A B C. conici lineas in 
«onesf ' concava: parabola: fiiperficiem incidentes , reflexuras in D. quo- 

B niam enim omnes 
linea: in fupcrficic 
concava parabolae 
circulum fundant , 
qui idem cum bali 
coni eft , certum eft, 
omnes fub aequali- 
tate angulorum re* 
flexuras in certumSc 
determinatum pun- 
dhim axis. Cum vero hic conus non unus tantum fpecie fit, fed in- 
finitos femper minores & minores in fc includat , non omnes ta- 
men in unum punctum , fed finguli diverfa acuftica in axe centra 
formabunt, non fccus ac in fpeculo ultorio fphoerico concavo con- 
tingit , in quod radij lucidi incidentes non in unum pundtum, fed 
diverfir radiationes diverfa in axe ultioni centra formabunt. 

Si vero Phonifmus non conicus, fed cylindraccus fuerit, tunc 
phonif- aflero, omnes lineas fonoras parallelas ad axem in unum pun- 
confluxuras, cujus rei dcmonltrationem vide in a Arte ma - 

incidens g na Lucts & ZJml/r/t. 

i?m J [n b ° His igimr rite difpofitis $ fi animus tibi fuerit, in Falatio quodam 

punfhim j~ iml [ c machinamentum conltmerc , in oblongo quodam ambu- 
neaccon- lacro commode id lnuitucs hoc pacto, in utroque extremo ope 
fluimt. f orma - paraboloplaltac deferibatur parabolica fuperficics , ita ut fi 
axis protenderetur , utnufque parabolae centrum tranfiret. 

Sit Parabola in utroque extremo ambulacri : prior ABC. po- 
Iterior G E F. axis utriufque communis E B. fint foci utriulque 
parabola: H I. lonorumfitin O. pundtoaxis E B. medio. Quod 
fi phonifmo conico radiet , habebit quidem eftedtum , fed non 
• adeo intenfum, quem parabola pollicetur , ob rationes paulo ante 

didtas; Si vero phonifmus fuerit cylindraccus ex P OR- in utrum- 
que extremum propagatus, auris in alterutro foco H. vel I. con- 
ftituta , quod defiderabat , inveniet ; nam omnes linea: fonorae 
quantumvis fubmifla voce imbutx, omnes tamen in H. vel L re- 
flectentes ibi mirum in modum fonum intendent. Intelligetur 

'igitur 



Jlgitiz 


i 


DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM. 9J 

igitur in H vel L quicquid in medio POR. fuerit fubmurmu- 
rarum. Erit autem hoc machinamentum tanto abdruiius , quan- 


G A 



to parabolae fuerint obtufiores ; hinc enim fiet , ut foci multum 
extra concavitatem parabolarum condituantur ; Mirabuntur c- 
nim Auditores, tantas voces fub determinato illo pundo in medio 
aeris fe percipere , cum tamen nec arcus , nec alia fuperficies intra 
ambulacrum comparcat , quae tam prodigiofi foni caufa effic poffit. 
Imo fe fex diverfis in punctis P X O Y Z R. confidentibus mani- 
feftabit. Quod fi uni tantum ex didas fex verbi gratia : in P. con- 
fidenti loqui velit, pertubum in pundum G. parabolae, diredum 
id perficeret , vox enim in G. incidens auribus in P. condituri 
nccdfarib fe fidet , cum radius ea natura, qua incidit, ncccffarib re- 
fledatur. 

Alia Methodus. 

Mersennus infua hfarmonid unrverfali aliam rationem tradit, 
quam hic fubjungam , ut quid de ea exidimandum judicari poffit. 
cum enim videret phonifinum cylindraccUm difficilem , conicum 
vero non fufficere , duplicata parabola aliquid melius fe efficere 
pode fperavit, parabolae enim concava: majori aliam minorem 
cujus focus effiet in priori communis, obvenit eo pado, utphonif- 
mus incidens in concavum majorem , inde per focum reflexus in 
concavam minorem , hinc tandem in parallelifmum extra conca- 
vam majoris fuperficiem ( quae juxta magnitudinem parabolae mi- 
noris excifa ede debet ) ad aures retro condituri propagaretur. 


LM 



96 PHONURGIiE LIBER L Sect. IV. 

Sit Parabola major ABC. minor D E F. ita libi invicem 
applica», ut focus G. utrique fit communis 5 fit autem parabola 

major ab V. ufquc ad P. excifaj hoc 
peradto , fit fonomrn in X. & Y. li- 
neaquefonora X T. X V. Y P. Y 
qua incidentes in concavam majo- 
ris fuperficiem, inde rcflctflcntur per 
G. in L. & R. at X T. & X V. in 
N & O. incidentes, inde iterum re- 
flettentur in L M. H I. donec tan- 
dem phonifmocylindraceofe fiftant 
auribus in H I L M. condituris. 
Certe hac pulchram quidem fpccu- 
lationem in prima fronte habent, fed 
qua nullum prorfus in praxi fucccfi 
fum fortianmr. Nam pratcrpaucif- 
fimas lineas , quibus capax cft major 
parabola , minor quoque paucilli- 
mas & parallelifmo illo infigniter 
debilitatas tandem tranfmittet , ita 
ut aufim dicere , modum , quem in 
praccdenti dcfcripfimus , centuplo 
1 hoc meliorem. Imo ipfc Mersennus 

difficultatem rei pravidens illo veluti conclamato, ad alium con- 
fugit , hoc tamen non multo meliorem. Clare enim patet , fucccfi 
fum nullum efle poffc hujus machinamenti.tum ob didfas rationes, 
tum ob focum , qui , cum utrique parabola communis fit, indu- 
ftria plus , quam Archimedea opus foret ad utramque pracise 
difponcndam. 

Sit parabola major ABC. huic minor D. ita apponatur, ut 
in figura apparet , habeat autem convexam fuperficiem paraboli- 
cam& utrumque focum communem in E. Hoc machinamento 
ita difpofito, fonora linea ex G. & F. in fuperficiem concavam 
majoris incidentes, ex pundtis o n x h. non in focum E. fed in 
convexam fuperficiem minoris parabola D. refledfcntes , fonum 
tandem concepnimphonifmocylindracco reverberabunt in I. & 
R. aures aufcultantis. Sed quis non videt , hoc quoque prater 

fpecu- 




DE FABRICIS IN USUM PRINCIPUM. 97 

fpcculationem nihil in fc continere. Nam minor parabola, prae- 
terquam quod diffi- 
culter foco majoris 
congruat, adeo pau- 
cas quoque reflexio- 
nes eafq; ira debiles 
in convexam mino- 
ris rciicit, ut in I R. 
conilitutum vix ali- 
quod lingulare aug- 
mentum vocis ae- 
qui rere polle putem, 
dato tamen , non 
concello inligni hoc 
vocisaugmcnto, pu- 
to tamen, adeo in 
praxi hoc machina- 
mentum fore diffi- 
cile , ut vix fuccef- 
fum aliquem habe- 
re pollit. Sunt enim 
multa fecundum 
theoriam pulcherri- 
ma, quae tamen nunquam fere in opus deduci poffint; &: ne hoc 
idem de nodris hoc loco inventionibus fabricifque acuflicis dici 
po(Tct, lingulari ftudio cavimus, ne quicquam poneremus quod ex- 
perimento prius non cflet comprobatum. Cuicunque igitur per 
parabolas acuflicam fabricam conftituere animus cfi, is non alia, 
quam diximus, methodo procedat, & infallibilem effeidum confc- 
quetur. Neque enim necclfarium cft : parabolicas fupcrficics in hoc 
negotio Echo-tc&onico, tam elTc Mathematice exadtas, ut in fpccu- 
lis caudicis praecipitur. Sufficieq/fgarv* , ea, qua fieri poted, dili- 
gentia forma: parabolopladac ope elaborata. Nam cum lineae fo- 
norae fuam latitudinem & fatis quidem notabilem habeant, cen- 
trum acudicum parabolae non Mathematicum, fed Phyficum & 
fua amplitudine praeditum cfle, is folusnefcirc poted, qui praece- 
dentia non intellexerit. 

N PRAGMA- 



98 


PHONURGI£ LIBER I. Sect. IV. 

PRAGMATIA IV- 

EflPERB OL ICAM FABRICAM CONSTITUERE 

Jonos congregant enu. 

Q Ua: cunque dc Parabola diximus , hyperbolicis quoque fu- 
pcrficicbus accommodanda funt , iit proinde nihil dehu- 
jufmodi fuperficicbus formandis dicendum fuperfit 'Si 
quis enim formam hyperboloplaftcn habuerit aptam capacitati 
loci, is in ambulacro quopiam duas deferibet hypcrbolicas fuper- 
ficies , una cum centris acufticis , in quibus auris conftituta non 
fecus, acinparabolicis, voces quantumvis fubmifse prolatas per- 
cipiet. Cum igitur haec omnia fint facillima, ad alia propere- 
mus. 

PRAGMATIA V 

FABRICAS ELLIPTICAS SONOS dMIRIFICE 

intendentes conjlruere^j. 

P Rx reliquis conicis fedtionibus omnium huic noftro negotio 
Echo-tedonico apt illima cft Ellipfis, unde hic ellipticas fabri- 
cas fufiiis traedandas duximus 5 Quid vero Ellipfis fit , 8e quo- 
modo deferibatur, fupra dictum eft. Ad inditurum igitur. Elli- 
ptici fabricarum tholi hoc proprium habent, quod in Medio libero 
duo femper punida feu centra pariant. Sit primo forma elliptico— 
plaftes tantae longitudinis, quanta tholi ovalis longitudo requifi- 
verit. 

Sit igitur tholus A H B. gypfcus ; huic in polis A. & B. ap- 
plices formam ellipfiopladen 5 fintque centra acudica C. & D. 
quae diligentiffime notentur; circumgyrataquc forma ellipfioplaftc 
intra gypfum, motu femicirculari tam diu, donec forma perfcidam 
intra tholum fuperficicm ellipticam reliquerit , critque fabrica 
perfecda; fi quis enim in D. deterit Se quantumvis verba fubmifse 
protulerit , dico in C. confiitutum omnia perfode 8cdidin<depcr- 
cepturum; Cum enim vox D. quomodocunquc in tholo ellipti- 
co lllifa femper in C. reverberetur, ibique infinitae fpeciesfoni uno 
8c eodem temporis momento pertingant, ibidem intenfa: fpecics 
fc auribus perfode fident. 

Nota 


DE FABRICIS IN USUM FRINCIPUM. 


99 



PRAGMATIA VI 

ELLIPSI ^ ACVSTICAM PALATIO QVO- 

ptam ita conjlitucre , ut duo Principes in feparatis Concla- 
vibus conftituti de quacunque re, t unquam pro- 
fentes colloqui poftint. 

E ST hoc maximae utilitatis in mutua confiliorum communi- ocTulii™ 
cationc inventum , plurimum enim intereft , conlilio fccrc- tol,,n ' uni - 

o i • i • • candicon- 

ro , oc ab omni nominum notitia remoto, ne ante tempus in- filia, 
lidijs exploratorum innotefeant , conferre ufque adeo , ut non in . 
alium finem fecrctae illae fcalae & aditus ad conclavia Principum 
ordinati videantur , nili ut dc magni momenti negotijs confilia, 
ud fccrcdiis, ita fecuriiis communicamri , fe convenire poflint. * 
Quomodo igitur ane Echo- tectonica nos fimilc quid archite- 
ctari poflimus , jam videndum cft. Ut itaque duo Principes in di- 
verfis conftituti conclavibus tute &fecure confilia fua fibi mutuo 

N 2 


K°‘a tamen, fupcrficiem debere efle, quantum fieri poteft.po- 
litiilimam, & ut fpcculo fimilorfit, aqua ex glutino , vel etiam 
gunimi arabico diluta imbui debet , hac enim omnes rima; <Sc 
alperitates minutae tollentur, voxque melius reflectet. 


commu- 



IOO PHONURGIiE LIBER L Sect. IV. * 


Artificium communicare polfint; fabrica hac arte inftitucnda cft. Alfuma- 
duorum" tur ' ntcr duo conc ^ av * a cujuslibct magnitudinis (pacium 100. aut 
PnnT etiam plurium pedum, perinde eft , atque intra (parium hocduo- 
PS**- bus muris claufum Ellipfin acufticam formabis hoc artificio con- 
clavibus (titutam, ut duo Ellipfis foci terminentur in utriusque conclavis 
num! C " fcneltrellis, in hunc finem ordinatis 5 habebisque quxfitum, fed 
demonll ratio ad oculum rem melius patefaciet. 

Sint duo conclavia D & F. fpacium inter utrumque mterje- 
ftum, murisque conclufinn, fit G E. intra hoc (pacium ope ior- 
msE Ellipfioplaftx , concavum tholum ellipticum intra gypfum 
deferibas , exadtiflime polhtum , notatum litera A. hujus vero El- 
lipfis five elliptici concavi centra acuftica B &c C. perfere con- 
gruant fcneftrclhs , B & C. in utroque conclavi data opera or- 
dinatis} habebisque arcanam fabricam perfectam , Principis enim 
in B. fcneftrella conftituti verba etiam fubmiiliflimc prolata, ab 
altero Principe in (eneltrella C. conftituto adeo claio. £c diilin- 
tfe percipientur , ac (i proxime prolata fuilfcnt. Dici enim vix 
poteft, quantum in hujus ellipticae fornix concavo vox augmen- 
tum acquirat 5 five enim vox furfum, five d corium, (i ve ad lateri 
feratur omnes in concavo lllifx fonorx linex in C. reilexx ibi- 


J 


DE l-ABRICIS IN USUM PRINCIPUM. ioi 

dem tam intense unientur, ut in B. verba fubmifsa prius voce pro- 
lata, in C. aperti clamores videantur. Adhortor hic omnes foler- 
tes Architedlos, ut hujus tam admirabilis arcani periculum faciant, 
& rei fidem adhibere difcant , de qua prius ceu parodoxo & ino- 
pinabili technafmate non fine ratione ambigebant. Quoniam ve- 
ro difficile videtur fornicem hanc in exeeutionem educere; fbrfan 
id faciliori modo per unum ex praecedentibus Tubis, fivcCylin- 
draccum aut Conicum , Cochlcatumquc , in viciniori diftantia, 
prxftabitur: uti in figura Tragm. vii. oftendunt Tubi H I. 

PRAGMATIA VII 

ALlA RATIONE MVLT O ARTIFICI OSIVS 
eandem fabricam conjlruere , & in majus facium 
extendere. 

V Eriim fi quifpiam ad remotiflimum fpacium fimile artis 
opus architcdfari vellet , is rem ita aufpicabitur : intra duos 
muros fpacium determinantes , formentur 4. j. 6. autfe- 
ptem elliptica ova prorfus eadem ratione, qua inprxcedcnti_/f£#r<< 
facium effe vides 3 cllipfcs autem ita conftrudlx cfle debent , uc 
juxta lineas ordinatint applicatas per focos tranfeuntes fingulx 
truncentur , ut in fequenti^«r<* clare patet. 


H v V V I 



In hac figura intra muros F C> & H I. 4. ova elliptica ordinata 
fint , ita ut centra acuftica five foci fint fingulis binis ellipfibus 
communes 5 ita ellipfeos A B. centrum acufticum B. commu- 
ne eft ellipfi B C. & ellipsis B C. centrum acufticum C. com- 
mune eftellipfi D, & centrum D. acufticum ellipsis C D. com- 
mune eft ellipfi D E, cllipfes igitur fecundum lineas V X. per 
centra tranfeuntes erunt truncanda; , ita ut cllipfes fingulx pertu- 
fa dolia videri poflint, habebisque infigne fecretum paratum. Nam 
in *A. conftitutus , fi quis vel fubmiflimam vocem infufurrarit, 
. eam 


Elliptico- 
rum vafo» 
rum con- 
ftitutio. 


i 


i 



io2 PHONURGI# LIBER L Sect. V. 

cam in E. alius etiam quingentis pedibus diflitus ita clare percipiet, 
ac fi vicinis auribus infufurrarctur. Nam omnes linex (onorx in 
elliptico fornice A B. repcrcuflx in B. confluent tanquam cen- 
trum , ibique multiplicatx intenfxquc inconfuse unaquxque ul- 
terius progrefla, in fecundo elliptico fornice aliam formabunt re- 
flexionem in C. & in hoc centro denuo unitx multiplicatxquc 
intrabunt fornicem ellipticum C D. ibique reflexx (c conjun- 
gent in D. & hinc denique iterum in 4. fornice repcrcuflx tan- 
dem intenfx multiplicatxquc pervenient ad aures in E. conftituti, 
qui fonoras fpecics tam clare percipiet, ac fi prxfenseflet in A. con- 
ftitutus. Demonftratio rei adeo clara eft , ut nihil prxtcr figur* 
confiderationcm ad eandem intelligendam requiri videatur. 

COROLLARIVM. 

Ex dictis patet , quanta ex hac unica Pragmatia propofita mira- 
cula Echo-tectonica patrari poflint, certe hujus machinx ope mu- 
ficos concentus omnis generis exhibebis , nemine unde provenire 
poflint vel fufpicante. Verum ingeniofo Lcftori hxc fufticiantad 
innumera alia invenienda. 




SECTIO V. 


DE MIRIFICIS ORGANORUM ACUST. FABRICIS, ioj 



SECTIO V. 

DE MIRIFICIS ORGANORUM 

Acufticorum Fabricis, queisad immenfa fpatia tam 
articulatas, quam inarticulata: voces pro- 
pagari poteruno. 

CAPUT I. 

DE CON 1 CARVM SECTIONVM 
Vfu in Thonurgia. 

RESULTANT ex corporum quorundam fedionibus 
i fupcifidos quadam , quarum vires & proprietates 
' adeo mirabiles funt &: arcanae , ut natura fola libi 
illas ad Miranda perpetranda refervafle videatur} 
1 & ut interim alias innumeras reticeam, quis nefeit 
conica: fedtionis paradoxa ? Sunt hujus tres potiflimiun fpccies 
admirandis prorfus viribus refertae, Ellipfis, Parabola, Hyperbole, 
quarum haec imprimis admiranda proprietas cft , ut fi figuris ea- 
rundem in materiam introducis corpora concava delineentur, 
pundta quaedam nafcantur in Medio imaginario , ad quae omnes 
linea: intra concavum incidentes reverberentur , unitxque in pun- 
ito reflexionis mirandos crfcctus , tum in illuminando tum incen- 
dendo prodant ; undc& acuftica fpccula originem fuam invenere. 

Verum cum de hifce ex profeflo traitaverimus m^rte magna 
Lucis C5* Vmbr*y co Lcitorem remittimus ; Nam hic ea duntaxat, 
qua: ad inftitutum noftrum maxime conducere videntur, repete- 
mus 5 quemadmodum igitur intra diita corpora lucis uniti radii 
mirandos uftionis efteitus producunt, ita& fonori radii intra diita 
concava idem pofle neminem dubitare pofle autumo , qui praece- 
dentia rite intellexerit. Quomodo igitur conica: fectioncs acufti- 
cx in fabricis ad mirandos auditionis effedtus praedandos deferi- 
bendx fint , tunc dicetur , ubi prius obiter didas fectioncs in ma- 
teria deferibere docuerimus. Sit igitur: 


FROBLE- 


k 



,4 FHONURGIjE LIBER L Sect. v. 

PROBLEMA I. 

ELLJPSIN VNJCO FILI DVCTV 'DESCRIBERE. 



C Um lib.j. & io. certis magiu Lucu 0 " ZJmbr* varias Elli- 
pfum aliarumque ledionum ddcribendarum methodos tra- 
diderimus, hic eafdem repetere noluimus, fed tantum eam 
hic methodum docebimus, quae mechanicis Echo-tedonicis magis 
congruere videbatur 5 hoc pado itaque Elliplin unico fili ductu 
defcnbes. 

Omnis Ellipfis duabus confiat diametris , majori & minori. Si 
enim aequales elfent, non Ellipfis fed circulus foret 5 quanto enim 
minor decrcfcet amplius, tanto ElPpfis erit acutior, & quanto plus 
crcfcet, tanto Ellipfis erit obrufior, & circulo fimilior, ufqucdum 
diametri quantitate xquales in perfede circularem abeunt Ellipfin. 
Nota praeterea, in omni Ellipli praeter-circulari, duopunda reperi- 
ri,qux ex comparatione fada appellant Geometrx vulgo focos, eo 
quod in iis fiat accenfio in fpeculis caufticis. Haec duo puncta in 
majori femidiametro fitum habent, tantoque femper ab invicem 
erunt remotiora , quanto Ellipfis acutior , id eft, circulo fuerit dilfi- 
nulior , tanto vero propinquiora , quanto Ellipfi circulari in unum 
pundum conveniant, quod eft centrum circuli. His obfervatis, 

fint diametri Ellipfis 
formandae datae A 35 
major, &CD. mi- 
nor. Conftituatur C 
D. minor in majoris 
medio pundto E. ad 
angulos redos, ita ta- 
men , ut minorisex- 
tremo ab E. medio 
pundo xquidiftcnt, 
hoc pofito, focos live 
punda ex comparatione fada, itareperies; majorem fcmidiamc- 
trum A E. vel B E. ex C. vel D. alterutro minoris fcmidiame- 
tri extremo circino transferes in majorem diametrum A B. & ubi 
circinus utrlnquc fccuerit lineam A B. ibi erunt duo foci.videlicct 
in L & L. inventis pundis ex comparatione fadis I. & L.' in iis 
, . duos 


DE MIRIFICIS ORGANORUM ACUST. FABRICIS. 105 

duos ftylos infiges, & circa ftylum filum duplum longitudinis L A. 
vel I B. intra hoc enim filum graphium quoddam circumdudtum 
defcribet deftderatam Ellipfin , filum nobis referant duae linea: 
L R. & R I. quod in duobus pundtis I L. alligatum & graphio 
R. in A. applicatur praecise, deinde ex A. intra illud graphium 
R. circumductum deferibet Ellipfin quafitam. Ex quo luculen- 
ter patet , duas fili partes ab R. verius alterutram focum extenfas 
R L. & R I. femper aequari diametro A B. Ellipsis majori , quo- 
rum omnium demonftrationem vide in tdrte Lucis & Z/nibr* 
hb. j-.tr aci. defici, conicis. 

PROBLEMA II. 

E LL 1 P SIO PLASTEN IN FATERI A 

foltda dcfcntercs. 

V Ocamus Ellipfioplaften illam formam feu modulum, cujus 
circumdudtione in materia molli uti gypfo, cxmento vel 
argilla exprimimus Ellipfin 5 Sicuti enim figulus five plaftcs, 
varia inftrumenta ad vari.is figuras deferibendas adhibet; itaadEl- 
lipfts deferibendas in gypfo , tbrma plallica opus eft , cujus cir- 
cumductu illa producatur, & hanc formam five normam. Nos El- 
lipfioplaftcn,quafi figulinam Ellipfis formam vocamus, ita ad Para- 
bolas &c Hypcrbolas deferibendas, formas adhibemus , quas Para, 
boloplaftes Hypcrboloplaftes vocamus. 

FIoc itaque pacto Ellipfioplaften faciesj in pavimento plano & 



«quali pol itoque juxta praecedens problema ad quantitatem dato- 
rum diametrorum defcribaturElhplis; hoc peracto, juxtaEllipfin 

11 O in 


ioe PHONURGIJE LIBER I. S^ct. V. 

in pavimento deferiptam exfeindatur ex tabulis ligneis vel ferreis 
laminis Ellipfioplaftis, diligenter punda focorum in ea notando, 
in uno vero punctorum Ellipsis A. inferatur ferrum acuminatumj 
inaltero B. manubrium V. quibus ferramenta fubdantur acuta, 
ut iis axis Ellipsis in A. & B. veluti hypomochliis quibufdam 
incumbens pro arbitrio opificis commode & aequaliter circumagi 
poflit, habebifqueEllipfioplaftcn qua’fitam. 

PROBLEMA III. 

T ARAEOLAM VNICO FILI DVCTV 

dc[cribcrc_j. 

P Arabola cft fcdio Coni parallela lateris ejufdem , intra quod 
pundum eft , in quo omnes linea; intra ejus fupcrficiem paral- 
lele incidentes , reflexae uniuntur , quae omnia in citatis Ar- 
tu magn*. Lucu & Vmbr i libris fuse demonftravimus,eo Ledorcm 
remittimus, ubi & varias parabolarum deferiptiones inveniet, ut 
proinde hoc loco non nifi unam tantum magis facilem, inftitutoqj 
magis convenientem proponamus. Praeparetur tabula planiflima 
X Y. cui ad angulos redos applicetur norma D E, ita ut norma 

applicata E G. La- 
teri , tabula; Latus 
E G. radat norma- 
liter, & promota 
axi parabolae fem- 
per aequi - diftet ; 
deferipturus igitur 
parabolam hujus 
inftrumenti ope , 
affigat centro L. fi- 
lum fubtiliflimum, 
deinde pofita norma fupra LB. filum graphio D. circumpofitutn 
in E. radice normae claviculo firmet , ita ut filum longitudinem 
habeat L B. duplicatam. Cum enim juxta prepo/ittonem 10. co- 
nicae dodrinac in tArte magna Lucis & V mbr* demonftratae , 
omnes lincaea centro ad ambitum parabolae unacum ijs, qua: hinc 
in femiordmatam cadunt , aequales fint , deferibet graphium D. 

motu 




DE MIRIFICIS ORGANORUM ACUST. FABRICIS. 107 

motu norma; ncccflario parabolam F B G. cujus punitum pho- 
nicum reflexionis O. invenies, fi regulam quampiam fuperaxem 
B L. parabola: normaliter in tantum promoveas , donec in axe B 
L. quartam partem linex N R. ordinarim applicatx, five lateris 
retti intercipias, hoc enim punihun erit focus parabolx, ut 'm figu- 
ra O B. quarta pars lateris redi N R. eft , & O. pundum refle- 
xionis quxfitum; melius autem feceris, fi primo determinaveris 
punitum reflexionis, deinde latus reitum cujusvis longitudinis, 
cujus ab O. dabit O R, verticem parabolx , & ccntrumrcfle- 
xionis O. 

PROBLEMA IV- 

FQ RMAM TAR AVO LQ PLASTE^ 

fabricare _j. 

I N Pavimento quopiam plano politoquc juxta traditas regulas 
dicta methodo deferibatur parabola ejus quantitatis, quam dc- 
fideras, quxvetuo inftituto maxime quadret; juxta hanc in ta- 
bulis ligneis vel Lamina ferrea aliam deferiptam ita excindcs,ut 
cxcifa in pavimen- 
to dclineatx prxei- ' 

se congfuat , habe- 
bisque formam pa- 
raboloplaften para- 
tam ea/?f«rv*,quam 
prxfcns demon- 
llratjin qua vertex 
A. ferro acuminato 
inftructus fit ; C D. 
vero manubrio I 
M P. ferrum acu- 
minatum axi continuatum in deferiptione parabolx infigitur 
muro , ne fuperficics ex mutatione axis alteretur ; deinde manu- 
brium altero hypomochlio fubjcchim intra calcem, gypfum a- 
liamquc materiam circum coacervatam circuma< 5 him,quxfitam 
in materia deferibet parabolam. 

O 2 PROBLE- 



10« PHONURGIAe LIBER L Sect. V. 

PROBLEMA V. 

HTPERBOLE^. VfflCO FILI DVCTV DE- 

fcnbere , £9* ex defcripta forma hypcrboloplafien 
fabricari. 

S IT centrum reflexionis A, oppofitum centrum B, vertex 
hypcrbolx C, His tribus datis fili dudhi hyperbolen itadeferi- 
bes. In ambobus centris feu pun&ds ex comparatione fadtis 



in oppofitis hyperbolis , acus infigantur , quibus fingulis filum 
alligetur : habeatur deinde graphium in radice perforatum in mo- 
dum aciculx ut in F. patet , per hoc foramen utrumque filum in 
A & B. firmatum ducatur, moveatur deinde graphium F. utrim- 
que ita, ut ad motum femper laxentur duo fua,& hoc motu dc- 
feribatur parabola quadita. 

Formam 


DE MIRIFICIS ORGANORUM ACUST. FABRICIS. 109 


Formam vero hypcrboloplaftcn ita deferibas. In paviroento 
quodam, quantum fieri poteft, plano juxta traditam methodum de- 
fcribaturhypcrbola, vel in tabula lignea aut lamina ferrea delinea- 
ta exadte excindatur, cui fi in vertice C. acuminatum ferrum po- 
nas, & in E V. manubrium , prodibit forma hypcrboloplalles , uc 
prarcedens figura docet, in qua C I. ferrum acuminatum, E V L 
M O. manubrium hypomochlio L. fulcitum, E C V. vero in 
materia argillacea aut gypfea deferibet fuperficiem hyperbolicam 
quaclitam. Verum quicunque majorem conicarum fedtionum 
notitiam habere voluerit, hic adeat <sArtcm nojiram magnam Lu- 
cu ( 5 " Umbri , in qua fufilfime lib. 3. & /o. tradfavi. Hic enim 
omnia repetere nec Libri, nec Ratio tra dandi permittebat. 


PROBLEMA VI. 

FORMAM CTCLOTLASTEN 
fabricare^. 


F IAT forma femicircu- 
laris A B. in mate- 
ria folida excifa, cujus 
axis C I. fit inftrudhis 
ferro acuminato C I. & 
manubrio O L. habebit 
que formam Cycoplaften, 
fphccricaefupcrficiei deferi- 
bendae aptam. 


m 



PROBLEMA VII. 

SPIRALEM LINEAM TfESCRJBERE. 

A D lineam fpiralem deferibendam affumanmr duo pundta 
I K. cujuscunque diftantiae , & per cjk ducatur linea redta 
datae magnitudinis B A. deinde pofito circino in centro L 
0 deferi- 


PHONURGIAi LIBER L Sect. VI. 


defcribatur cx D. fcmicirculus D G A. deinde iterum pofito 
circino in pundo D. ducatur fcmicirculus DEI. & deinde po- 
fito circino in centro K ex pundo I. ducatur alius femicircu- 
lus 5 & fic de exteris, & habebis figuram cochleatam perfedam, 
ut prxfcns figura docet. Hanc figuram fi in ferrea lamina juxta he- 
licem lineam excifam , in longum centro fuo I. diduxeris, nafce- 
tur bafis corporis cochleari , juxta cujus dudum concavus tubus 
ordinatus , dabit tubum illum mirabilem , prodigiofos in fonoef- 
fedus exhibentem. Verum cum difficile fit in plano eam exhibe- 
re ejus figuram in fequentibus fchcmatifmis contemplare. 



tamen Lcdor,hujufmodi tubum in helicem lineam de- 
tortum , haud dubie incredibilem vim obtinere fonos in remotif- 
fima fpatia propagandi : fed res peritum Artificem rccjuirit,de quo 
vide in fequentibus plura de tubo cochleato. 


SECTIO 


ARCHITECTONICA INSTRUMENTORUM ACUST. m 



SECTIO VI. 

ACRCHITECTONICA 

1NSTRVMENTORVM cACVSTJCORVM , QVO- 

rum ope per fonos qua articulatos , qua inarticulatos ad maximam* 
locorum diftantiam,Qttcmlibet reciproco correfponfu, mentem* 
fisam alteri quantumvis difito mantfeftarc-j 
poffe , experientia demonjlratur. 

C A P U T I. 

• I 

<DE ORIGINE ARTIS ACVST1CA. 

gAM quinque circiter annorum luftra aguntur, quo 
*! sArtem magnam Confoni & Dtffoni , GftCufurgu 
! titulo inferiptam condebam , in qua inter caitera * 
I Libro p. de Echonica Arte, fcudc Tonorum reflexio- 

nc , eorundemque multiplicatione quam uberrime 

egi. Intuitus autem magnam lucis &foni infpecicrumvifibilium, 
audibiliiimquc diffufione fimilitudinem , & analogiam , idem 
Ego, quod Optici, per tubos heliofcopos catoptrica arte conftru- 
dtos peragere folent, per fonos praedandum cenfui. Filum itaque 
Artadn*umCoxo\>mcx,{(\ux infolerti vitrorum tum concavorum, 
tum convexorum , lenticulariumcjuc elaboratione , & intra tubum 
proportionata coaptatione maxime confiftit ) fecutus, niim quid in 
fpeciemm acuflicarum tranfmiffione , nec non valida fonorum 
multiplicatione efficere polfem , dum exploro, varii mihi quidem 

in concinnando feu fonorum multiplicandorum modi, & Molimen 

\ ■ i /* i cC Authons 

rationes occurrerunt, at cum pcriculofum aleae opus die cernerem, j n diipo- 
huic unice incubui , ut quos k*h conceperam rerum pera- <*• 

gendanun modos, cos'per experimentum prius comprobarem; un- 
de nullum non lapidem movi, ut per organa, tubofquc partim fim- 
plices eofquc cylindricos, conicos, ellipticos, partim per cochlca- 
tos ad finem tanquamper media proportionata pertingerem. Pri- 
mo itaque ante omnia in tubis concavis cylindraccis experimen- 
tum feci, quod quamvis fuccdfumnon mfelicem haberet, voxta- 

men 


m PHONURGIA LIBER L Sect. VI. 

men ad fpatium remotum, quod fperabam, non fe extendebat ; un- 
de periculum m tubo conico, live in turbinem projedto feci, effe- 
ftufqucindc refultans fpem mihi dedit per continuatam longitu- 
Tuba acu- elinis proportionem id tandem, quod quxrcbam , obtinendi. Erat 
dopnmA 1 in Mufxo meo repofitorium muro & porta intcrflmdum , in re- 
ficqua'oc- P° fitoni ^ Ule fub ovata figura , qux hortum domcfticum 

caiiunc. Collegit Homant rdpiciebat, longe lateque patentem 300. circiter 
p almorum longum 5 intra hoc repofitorium , feu ergafterium, juxta 
loci longitudinem, tubum conicum adaptavi, longitudinis 22. pal- 
morum ferreis laminis concinnatum, cujusorificium locutioni de- 
ftinatum ~ palmi non excedebar , tubulus vero fub forma infun- 
dibuli unam palmam circiter in diametro habebat, qui deinde pau- 
latimcx gracili continuo & proportionatx latitudinis incremento 
in orificium repandum trium palmorum in diametro extra fenc- 
flram ovatam verfus hortum extendebatur. Vidimus tubi fabri- 
cam , jam quoque ejus effectum explicemus. 

^iT aus Janitores nollri de re quadam, live de hofpitum advenm , fivc 
hu|us tubi de quacunque alia re me monituri, ne per varias domus ambages 
aniibct. mcum a( Ji rc Mularum illis incommodum foret, intra portam ja- 
nitoriam ftantes mihi loquebantur in remoto cubiculi mei reccffu 
commoranti & tanquamfiprxfentes.quxcunque vellent, diftintfte 
& clare proferebant, quibus & ego mox eodem vocis tenore pro 
negotiorum exigentia per orificium tubi rcfpondebam, imo nemo 
quicquam intra horti dillritftom paulo elatiori voce prolatum di- 
cere poterat, quod intra cubiculum non audirem j qux res uti nova 
& inaudita Mufxum vifitantibus videbatur, dum ioquentes audi- 
rent , neque tamen , qui loquerentur, viderent, ita quoque , ne illos 
alicujus vetitx artis lufpicione attonitos fufpcndcrcm , clandefti- 
nam artificii ftrudtoram oflendi 5 qux res, dici vix potefl , quam 
t b multos etiam ex Proceribus Urbis ad videndum, & audiendum ma- 
torianon chinamcntum anraxerit ; quod ideo hic Lectori fignificandum 
di hujus ccn f u j nefibi perfuaderet novum hoc hujus temporis inventum, 
inventum cflc ex <isingtia prolatum , led ante 24. circiter annos in Collegio 
pUimnoT Romano, eo, quo paulo ante dixi , modo exhibitum , typifquc 
a "*ab a° Gomrnl ^ um C ^ C > quemadmodum complures adhuc inter vivos, 
thorc M«- tum Patres noftri,tum exteri, qui Mufxum mcum rarioribus rebus 
furguff hu. con f crtum vilitarc dignabantur, teftari pofTunt. Fuit &c poltca idem 

tubus 


ARCHITECTONICA INSTRUMENTORUM ACUST. 113 

tubus per vocis in remotiffima fpacia propagationem felici fancfuc- /■< 
ccflii omnium ftuporc comprobatus. Accidit porro, ut Mufarum 1 '^«” 
meum privatum in aptiorem patentioremque Collegii Romani lo- < uml “ c - 
cum quem (jaUcrum vocant , transferre cogerer , intra quam& 
paulo ante di«ftus tubus tranflatus, ctiamnum ab omnibus exteris 
fpectatur & auditur fub nomine Delphici Oraculi intitulatus, hac 
tamen differentia , ut quod tubus , qui primo elatiori voce prolata 
verba in remota fpacia diffufa palam propagabat; nuncfubmifsa 
& occulta voce clam in ludicris oraculis fi&ifque confultationibus Oraculum 
peragat eo artificio, ut nemo aditandum de fecrcto, reciproca collo- 
quentium muflitatione inftituto percipere quicquam valeat, quod Kitsterfi- 
& advenis in hunc ufque diem exhibetur non fine darmonis alicu- n °‘ 
jus latentis fufpicione, eorum qui machinam non capiunt; nam 
& ltatua os ad normam loquentis aperit & claudit, oculos movet; 
ideo autem hujufmodi artificium condidi, ut impofturas & falla- 
cias, fraudcfquc veterum Sacerdotum in Oraculorum confultatio- 
nc oltcndercm. Dum enim per tubos fictos ( quos in Oedipo dc 
feriptos vide ) refponfa darent , populum una ad oblationes pro- 
fuse faciendas, fi exaudiri vellent, cogebant ; atque proinde hac 
fraude magnum illis lucri incrementum cederet; quamvis dsemo- 
nes clam quoque fefe eorum operibus immifeuifle non negem: 

Sed jam ad Tubum noltrum Conicum revertamur. • * 

Magnum femper defiderium me tenuit cognofcendi , adquan- Expeti- 
tum (patium fc extenderet hujus tubi vis & efficacia : Accidit hoc jXT 
anno, ut difccfTurus Roma in montis excelfi rupem, Converfioni Monte eu- 
S. Eust achii Sacram, ubi Ecclefiam a Constantino Magnoohm 
ardificatam, & a S. Sylvestro in Deipara honorem confecratam, 
jam vitio temporum fere deftruftam , Casaris aliorumq; germa- 
ni* Principum munificentia inftauratam ,& habitatione excultam 
( dc qua vide Ledtor Opufculum, cui titulus: Hijlona Euftachio- 
(Mariana , qua: de origine celeberrimi hujus loci , agit. ) In 
hunc itaque locum tum folitudinis amore, nec non propria: devo- 
tionis deliderio, in nonnullum animarum frutftum, more quot 
annis folido , faciendum concelli, cumque hujus loci fitum , om- 
nium commodiorem , & ad probandum tubum , mire opportu- 
num reperirem, tubum is- palmorum longum lingulari Itudiocla- 
boratum, mecum contuli, quem opportuno tempore, & tranquillo 

P * tum 


W 


2200. ho- 
mines fo- 
lio tub<e 
ad facram 
fynaxim 
inEcclefia 
Deipara:* 
in alta ru- 
pe lita per- 
cipendam 
convola- 
runt. 


T- 


114 PHONURGIJE LIBER > L Shct. VI. 

tum interdiu, tum no<5hi tentavimus, eo fane fucceflu , quo felicio- 
rem fperare non poteramus. Nam in circumfufa multitudine ca- 
ftellorum, qua: ex hac altiflima rape cernuntur , prius de hora locu- 
tionis, cum inquilinis inito patto, ad 2.3. 4.. & y militaria Italica > 
remota, voce vehementi fermocinari oepimus, qui & fingula verba 
diftintfte (e intellexiflc per lintei extenfionem interdiu, noihipcr 
flammae fuccenfionem, tcftati funt; hoc modo, ad Fefti Penteco- 
stes folemnitatem , & ad facram Synaxin concepto opportune 
verborum tenore populos invitavimus, Lytanias per tubum can- 
tavimus, ad victum neceflarium fubfidia petivimus, qua: omnia fe 
intellexifle , rerum tranfmillarum docuit eventus. Mirum tamen 
omnibus vifum fuit, hujufmodi prodigiofo fono , &veluti vocce 
cado delapsa attonitos populos, ad devotionis exercitium tubi bene- 
ficio ad bis mille & ducenta hominum capita, ipsa nodte ad locum, 
ad quem invitati fuerant, coafta fuifle ; fama vero volante, ex re- 
motioribus etiam locis complures viros dignitate confpicuos non 
tam devotionis causa, quam videndi , & inftrumcnti polyphonici 
incitamento motos concurrilTc, mirati fumus; Ubi & novum mo- 
dum detexi, quo abfquc alterius tubi fubfidio , per folam validam 
vocis intenfionem , refpondcrc quempiam fine alia tuba pofle , Dei 
gratia experti fumus. . Operationes, quas tubi beneficio fecimus 
hic per prilentem Schemattfimum, exhibendas ccnfuimus. 

Addo hifcc qua: R. P. Philippus Miller Sacrae Caesare.® 
Majestatis a Confeflionibus (quem de tubo conficiendo, Serite 
adaptando , per litteras inftruxcram ) feribit. Curavimus fieri 
tubum, per generalem Wertmiller Helvetum, juxta eummodum 
quem V .mihi fignificdr at, fat longum. Quo mediante exarccj 

EbcrftorfF Caesar locutui e fl, & mandavit ( loquendo tamen ordi- 
naria voce, ) Dominii Schafftenberg &d S. Juliano exi flenti- 
bus in Ncugebeu, quicquid voluit, & omnia intellexerunt, perfece. 
runtque mandata ibtdenu. 

His itaque fagacitcr Sc folerter intentus jam video , vcrificari 
pofle, quod jam olim Libro 9 .oShdufurgu de Cornu Alexandri , 
quoad centum ftadia exercitum fuum cogebat, aliifqucnovis in- 
ventionibus per cochlcatos tubos , qui in quantumvis magnam 
diftantiam voces fuas propagarent, pollicitus fui.queis etiam quo- 
modo per ipforum fonorum varia diferimina PraefeStis Belli , 

Anthi- 



w 




ARCHITECTONICA INSTRUMENTORUM ACUST. nj 

Antiftrategus quifquiam mentem fuam clam omnibus manifefta- 
repoifitollendimus, quod tamen arcanum reconditius, Augustis- a ™»» 
simo CjESari LEOPOLDO Mecoenati munificentiflimo refer- p„!iorce- 
vandum cenfeo , ne omnibus pateat quod in fecrcti confilii ma- ‘ itun, ‘ 
nifeftarionem folis praeordinatis communicandum cft. His jam 
finccro , & germano candore , fine ullo verbomm fuco , aut exag- 
geratione hypcrbolica praemiflis, nil reftat, nifi ut anis hujus prin- 
cipia perfequentes propofitionesdemonftremus. 

CAPUT II. 

T>E SIMPLICIUM PUPORUM VI, ET E FFI- 

cacia, caufistj corumj. ' 0 

PROPOSITIO 

Intubis acufttcis cylindr accis, aut PolygonuSPolyedrifanulla jieri 
potejl rejlexio vocis , fcd unitio folum radiorum audibiliunu 
in longi (limum Jpatium propagata. 

IT tubus cylindraceus, aut fub polygoni prifmatis cu- 
1 jufcunquejfgKr/ conftituti 5 fit illius formae fignata li- 
tcra A B. hujus videlicet conicae C D. Dico fonuin 
in iis non per verae & realis reflexionis multiplicatio- 
nem fieri, fcd per folam radiorum acufticorum unionem conftri- 
dtionemque in remotiffima loca propagari. Quoniam enim omnes 



K 





Tubus fub forma prifmatis pentagoni* 

lineae acufticae parallelum ad fc diffufionisfuae fitum obtinent, certe 
uti intra tubum fe infinuarunt, ita quoque exeunt; quoniam vero Aqusrdu. 
effugii locus non datur, illae quoque per latera parallela tubi propa- 
gatae unitaeq; in maxima diffantia pro vocis intenfione quae profer- «m miru 
tur, non intelliguntur. Loquor autem hic de tubis cylindricis non ' 

P 2 de 


Google 


' T 


i, 6 PHONURGIit LIBER I. Sect. VI. 

dc canalibus claufis in longifflmam diftantiam difpofitis, uti fupra 
dc Ronunu Aquxdudibus dixi, intra quos ad quingentos paflus 
fefe invicem non adeo etiam elata voce mtclligcre polle, Latomi 
aquxduduum pntfidcs mihi retulerunt ; Narrarunt & JA Qeopohta- 
p.Tuiiiippi jji' tranlitu illo (irb monte Paufihppo effollo, ad integrum fere 
milliarc fub reda linea cxtenfo, verba fola elatiori voce ore ad la- 
tera parietum applicato prolata, in extremo cjufdcm crypta: termi- 
no audiri polle 5 idem nollro tubo, etiam mediocri fono adhibito, 
prxftari polle, quis non videt ? quia voce ad latera crypta: diffusa, 
cum fpecies audibiles propagatx excedere non poflint , illas intra 
concavam cryptam umeas propolitum ctfedum prxftarc ncceffc 

eft. 

CONSECTARIVM. 

Exhifcc fequitur, fiquifpiam Princeps opulentia affluens, cana- 
lem trium palmorum , aut plurium in diametro ad aliquot millia- 
riurri diftantiam ( quod Rt°cs sEyyprtos* PyramidiliM ,ufquc ad 
Oraculum Ammonu in Ubta per fubterraneum meatum prxftitif- 
fe in Oedipo oftendimus )conderet,dico, quod haud dubie effedtum 
Mirificus portirctur eundem, quem paulo ante indigitavi , id eft, mcocon- 
f m ci°’ flitutos tum voce fola vehementiori, tum etiam tubo noftro adlii- 
n^lis. kj t0) i n quamcumquc diftantiam extenfus fuerit canalis, ldercci- 
proco colloquio intelleduros, uti ex didis patet. Quod tamen in 
an"ulo(is& intricatis meatibus Romtfubttrrane a non fieri, experi- 
mento proprio compcri, & caufa in propatulo eft; quia voces ad tot 
diferimina meatuum illifx ftatim evanefeebant, vel ipsa terra to- 
V . phacea intra porofx fubftantix vifcera receptam vocem ftrangu- 
lantc. Voces vero per latera propagari, experientia conftat in fupra 
, addudo trabium longillimarum experimento , in quarum extre- 
mitate (i quis vel minimum fonum pullando fecerit , cum ftatim 
Alterum in oppofita extremitate conftitutum aure applicata per- 
cepturum nemo dubitare poterit , utpote qui fxpc fxpius pericu- 
lum hujus in trabibus ad centenos pedes palmofque in longum 
extenfis fecimus. 




CAPUT 


montis 

perfofit 

meatus. 


i 



ARCHITECTONICA INSTRUMENTORUM ACUST. 117 

CAPUT III. 

DE CODICI TVBI PROPRIETATE , ET EFFl- 

cacia, & de caufa Polyphonifmi. 

C Ylindraceos , Prifmaticosquc tubos non eam, quam Coni- 
cos vim obtinere , experientia in fermocinatione per aper- 
tum aerem inftituenda, compertum eft ; cujus rei piula in 
prxtcrita propoiitione oftcnfafuit. Quid vero Conicus tubus prx 
al iis proprium habeat ad Conorum multiplicationem , paucis expo- 
no. Multi opinantur, id fieri per rcalem fpecierum acufticarum re- 
flexionem intra latera tubi laciam, fedeum in tubo Conico refle- 
xio vocis fieri non poffit, utpote qua- fub redarum linearum poly- ^ 
phonifmo.ex ardo in longum conica diffufione in didita loca ex- 
tendatur. Sit tubus conicus A B. ex ardo A. in amplam lautu- 

Tubus Conicus Simplex , 15. Ptlm. 


UAUlUiuuuLuauumHiuuunu iiunij iiLimn ... 1 | m | 


dinem B. extenfus , fiet vocis elatio in A. qux non fccus ac lucis 
adinobolifmus in B. conica radiomm difliilione, extra, qua da- 
ta porta in remota fpatia propagatus radiabit , ubi tamen nullo 
prorsus ad latera tubi fiida reflexio continget ,&confequenter nul- 
la multiplicatio foni, praeter cum, quem conicum radiorum acu- 
fticorum effluvium caufat, aflignari poteft; erit itaque aliud quid- 
piam in conico tubo , quod vehementiam Ioni efficiat , abfeondi- 
tum, quod paucis explicandum duxi. 

Dico itaque , ipfam Poliphonifmi hujus caufam cfle tuba; for- Exponitur 
mamexardopaulatim circa C. proportionali incremento in ara- 
pliores femper , & ampliores fefe circulos extendentem 5 hinc fit > mi in tubo 
ut vehementior clamantis vox ftatim ac ardo tubi orificio infonue- con,co - 
rit, claufi aeris motu accedente , illa totum una tubum tremefa- 
ciat, atque ex reciprocis reflexionibus , qu.e e lingulis tubi pani- 
bus dicto tremore ad refledendum fufeitatis in oppolita tubi pun- 
da undique & undique reverberantur , nafcatur vehemens illa 




I» 


PHONURGI/E LIBER L Sect. VL 

fonorum multiplicatio, ut Propof 9 . dcmonftrat 5 haud feciis ac 
chorda tcnfa, vel levi ta&u agitata omnes totius chordae panes refo- 
nare fecit, & in campanamm tinnitu caeterifquc conicis concavis 
expcriencia docet, quae fi vel chorda cxtrinfece ftringantur, uti mul- 
tum a tremore remittunt, ita quoque foni multiplicationem pluri- 
mum impediunt ; Quamvis vero idem in cylindraceis ac prifma- 
ticis tubis fere contingat , quia tamen principium tubi latiuscft,. 
quam ut vocem conftringerepoflit , hinc non eam , quam Conicus 
intenfionem vocis caufet. 

CAPUT IV. 

DE QVANT1TATE TVBAZ ACVST1CAZ. 

T Ubum Conicum, quanto longior fuerit, tanto majorem vim 
ad Tonandum obtinere , tantoque longius fonum propagare 
(dummodo debita proportio non defit) nemo jure dubitare 
debet squia ubi major fivemajor fonorum multiplicatio, 

ibi quoque in remotiora fpatia fonum fe extendere poffe, quotidia- 
na nos docet experientia, hac tamen difTerentia.quod tubus quanto 
longior fuerit , tanto vehementiori voce ad fonum propagandum 
indigeat; quemadmodum me jam fupra in tubo Conico u. pal- 
morum longo , olim hic Rom,e a me conftruclo , experimento 
comperi ; habet tamen paulo longior ifthoc incommodum , quod 
ad portandum , tra<5tandumque nonnihil difficultatis patiatur, nift 
flabilis fixufquc in certo aliquo loco ad colloquendum deflinato, 
ftabiliatur; quod incommodum in opticis quoque tubis immo- 
dica longitudine extenfis, notant artifices catoptricL Quod vero 
ad extimi orificii latitudinem attinet, illud cujufcunquc, pro mole 
machina; , latitudinis cfle potcll : noftri tubi orificium repandum 
tres circiter cubitos tenebat. Sed & haec omnia arbitrio & expe- 
rientiae artificum committenda funt,uti in fcqucntibus patebit. 

CONSECT ARIVM. 

Ex hifce patet. Quod fi Aquaedudhis V eterum Romanorunu, 
uti olim per varios terrarum gyros, montiumque ambages, ita T y- 
bttre Romam fub dirafhc linea: du&u , a Claudio Cadarc , fuiffec 
conflmchis , quod quifpiamopc tuba; noftrx conicae intra aquae- 
ductum 


lybur ope 
aquarduft* 
inlhiucn- 
dunu 


ARCHITECTONICA INSTRUMENTORUM ACUST. m 

duiffum conftitutus , Rom cum Tyburtinu , &: contra illinc huc, 
diftin&is vocibus fcrmocinari potuiflet: quod ne alicui forfan \ imer & 
incredibile videatur, ita oftendo. Ponamus primo intercape- 
dinem Tjbur inter & Romam communi hominum anima- 
tione 16. militarium , id eft, 16000 .pajfuum cenfcri , ita totidem 
pajfuum aquxdu( 5 tum undique, & undique claufum efle opor- 
tet, un figura hic polita monftrat. Experientia quoque nos in 
Monte Eufiachtano docuit , tubi noftri loquelam ad quin- 
que milliaria,Ieu quinque millia palluum fpatium perceptam 
fuifle nonpcrclaufi aquxdudais tubum , fcd per liberrimi ae- 
ris Medium ; unde facile cognofci poterit, ad quot milliarium 
fpacium quis articulata voce loqui pollet, noftri tubi beneficio, 
verbi gratia: fi noflc cupias Roma 'Tybur ulque.quod 16. millia- 
rium efte diximus, quanta vocis intenfione opus fit, ut intra hoc 
fpacium loquela fuum fortiatur eftedtum } ans.,»™.. oftenda- 
mus. Certum itaque, exploratumque habemus, ita lefe habere 
fonum intenfum ad fonum intenfiorem, uti fi; habet interca- 
pedo ad intercapedinem inter colloquentes interjectam} hoc 
igitur pacto per regulam proportionum operabere : fonustubx 
intenfus ut 4. reddit verba ad 5. milliarta, uti experimento com- 
pertum eft , quid dabit fonus intenfus ut 13 ? fidta operatione 
prodibunt 16. militaria 7-intra quod (pacium fonus articula- 
tus intenfus ut 13. percipi pollet. Si quis vero, adquotmilliaria 
fonus memoratus fe extendere pollit , fcire velit , fic aget : Dic 
ad 5. mtlltarta fonus memoratus intenfus ut 4. percipitur} ad 
16. militaria , quam intcnfo fono percipietur ? fatfta operatione 
prodibit 16 ~ Hoc pa<ftoqiKxliibcti'pacium& (bnum, ejuf- 
que intenfionem invenire poteris, polito, Intermedium fem- 
per ab omni ventorum flatu liberum, & xqualis temperiei 
crte. Cum itaque fieri polle jam demonftratum fit per libe- 
rum aerem ad remotirtima fpatia tranfmitti voces , quanto ^ 
majorem is fortictureffccftiim in aquxducfu undique & nudi- 
que claufo, &c ad 16. militaria cxtenfo? Cum enim in eo voces 
non elabantur, neque placido & quieto aqux fluxu utpotexquili- 
brato turbentur , neque aeris violentiam experiantur , certum eft 
tubx beneficio fermocinationem nullo negotio Tybur inter & 
Romam inftitui pofle. Sed de hifce plura in fcquentjbus. 

) CAPUT 


■#» 


; »u> 
j.vf 






UO rHONURGIJE LIBER L Sect. VL 


QVOMOTlO 'DVO JVT TLVRES, IN RE - 

motiori di flant ia in locis, ex quibus fe 'videre non pop 
JUnt ; colloqui tamen jibi mutuo queant. 

H Ujus rei experimentum fumpfimus in monte Euffachianoi 
fic autem operati fumus : Sit mons N. in duas valles utrin- 
que dcfinensjfitquc fpacium utriufquc ftationis E F. uoo. 
psfuum 5 exiftat autem 7 itus in loco vallis H. Sempronius in 
loco G. ex quibus locis fe videre nequeant ; optarent tamencollo- 
Quomodo qu^ quod , cum nifi per reflexam vocem fieri non poflit, ita opera- 
" buntur : Sit ad unum circiter milliare diflitum O. objedtum 
medume phonocampticum.fivc muras O- c regione montis ad 1000. paffus 
SSS* diflituss dico Sempronium in loco G. exiftentem, quidquid voluc- 
£** rit, per tubum I. in objectum murum a diredhim.exiftcnti in 
loco H. corrcfpondcnti fignificaturum. Cum enim tubus prx- 
cise in O. murum obje&um dire&us fit, fiet , ut vox inde fub 
aequalitate angulorum reflexa , auribus Titi fe fiftat in loco H. 
confiftcnti , ctiamfi integro milliari afe invicem difliti unus alte- 
nun videre non poflit. 

COROL- 


. ARCHITECTONICA INSTRUMENTORUM ACUST. 121 

COR.OLLARIVM. 

Hinc patet : Quomodocolloquium inter duos inftitui poffit,' 
ctiamfi fe videre nequeant, per vocem reflexam in muro aliquo, 
qui tamen ab utroque confpici poflit. Innumera hujufmodi in- 
veniri poterunt. Verum ne nimium me detineam in pragmatia 
facillima 5 ingeniolo Leclort ea ad exercitium relinquenda ccn- 
fui. 

CAPUT VI. 

DE SONO T0N1TRV/, 'TORMENTORVM 

bellicorum, & campanarunu. 

N ULLUS in natura rerum fonitus vehementior auditus eft 
tonitrui fono, live is oriatur in aerea Regione , five in fub- 
terraneis meatibus , terra: motuum prodromus formidabi- 
lis. Illum ad 24. milliarta per varia experimenta didici 5 Hunc 
etiam ad 60. militaria audivi, quando Anno 1638. formidandis Tonitru 
terrae motibus Calabri* me praeTentem inveni. Cum enim Lo- ?“° 
pitii Calabriorum oppido in campis commorarer , fenfi fubinde 
Strongylum cDtiontcm incendio fievientem 60. millia pajfuunu 
inde dillitum, ingentes veluti mugitus quofdam edere, tantae ve- 
hementia: ,ut ad 100. mtlhapajf. facile audiri potuerint. Sed de 
hifce Leftor confulat C JUCundum Subterraneum. Hunc fonum to- c 
mtrui proxime lequitur fonitus ex explofione tormentorum exor- Intn >‘ bd- 
tus. Quae uti ex eadem caufa, qua dictum tonitru.foni vehemen- !‘£ r %” > ' 
tiam acquirunt, ita quoque eam in remotiflima fpatia propagant j 
certe. tum Tusculo tum Tybure cxplofio tormentorum Roma 
fadta, praefertim fi ventus faveat, percipitur. Neapoli , ex Infula 
Caprina 30. millia didita tormentorum fonitum audiri , Indi- 
gena: fatentur: Utrum vero Graveling/£ in "Belgio duftorum tor- 
mentorum explofio in e^/ ngha audiri pollet , ut nonnulli tcftan- 
tur ; merito fidem meam fufpendo , donec certiores tefles nanci- 
fcar. Potuit enim fieri 5 ut naviuminalto mari cxplofiones fadtis 
audiverint. Hifce fuccedunt campanae majores j cujufmodi Ec- 
clesia B.V. in ErfordtaVrbe praegrandem tenet, omnium,qux in 
Europa fpcftantur.maxunam, de qua vide tom.t. Mujurgu nojlra, 

Q ubi 


Digitized by Coogle 


122 


PHONURGLE LIBER L Sect. VL 

campan* u b; cam CX a<ftc defcripfimus. Hanc pro vario venti faventis di-, 
quoufquc! fpofitione ad 24. millia pafTuum five / talica militaria ( quae fex leu- 
cas (jermanteas conficiunt ) audiri , indigenae narrant. Et forfan 
ad 10. leucas ejufdem fonus facile propagaretur ,fi vaftis murorum 
repagulis non inclufa libro acri exponeretur. Si vera fint.quae dc 
Cornu Alexandri e PlCagnt liber de fecrctis dicti Regis refert, 
exercitum fuum ad 100. Jtadia tiilliparum coegi (Te , dicerem pro- 
fecto , illud non minoris vehementia: , quam dictae campanae foni- 
tum cdidillc. Sed jam de hifce fat in praxedentibus dictum fuit. 
Unum rcftat hoc loco elucidandum , & eft. Cum lux quafi inftan- 
taneo motu fe diffundat , fonus autem fucccffivo , merito quxri 
poteft : Quanto tempore fonus tardius poft vifam lucem ad aures 
aufcultantium perveniat ? Et res in cxplofione tormentorum facile 
obfervari poterit ope pendulorum, hoc pa&o. 

EXPERIMENTUM 

Quanto tempore fonus tardius ad audientem poft vifanu 
lucem perveniat} 

T T Abeas pendulum praeparatum, cujus unus diadromus fivevi- 
-*bratio praecise unum minutum tcmporisadxquat. Dcindefu- 
bito ubi accenfi pulveris ignem videris , pendulum currere facias? 
quod & fono percepto mox firmes diligenter obfervando, quot vi- 
brationes confecerit pendulum inter te & locum expiofionis in- 
tcrjedtiim , habebis quantitatem fpacii , minutaque horarum. 

Deinde fi juxta reguiam proportionum, vibrationes in palliis, qui- 
bus tormentum bellicum a te dilfat, rcfblvcris, habebis diff antiam, 
qua fonus luce tardius ad te pervenit. Sidcindepafiusautmilliaria 
in horas aut minuta horarum refolveris , quot minutis horarum 
fonus ad te tardius pervenerit, reperies , verbi gratia : fi per obferva- 
tionem fedulam inveneris uni vibrationi penduli ref pondere fpa- 
cium too. pajfuum, habebis juxta regulam auream pafius, quibus 
lingulae ordine naturali 5 vibrationes rcfpondcnt, hoc padto 10. vi- 
brationes rcfpondebunt 1000. paftbus , id eft, uni militari Italico , 
in quo conficiendo, fi unam -j- hora: partem ij. minutis tribuas, 
habebis etiam temporis momenta , quo fonus tardius ad te perve- 
niat. Qui omnia ex hypothefi didta fint. 


Nam 



ARCHITECTONICA INSTRUMENTORUM ACUST. 123 

Nam uti huoifque necdum decifum definittimque eft , utrum 
fonus unifojfiijitcy, moqf fup pLccd.it, dn uniformiter difformi- 
tcr. Vel qutid idem eft, fehmdtmi aequalia femper fpatia, aut inx- 
qualia, minorq Icmpcr&mijora mcrcmcppi fpatiorum Intermce 
dii progrediatur j ita nihil quoqqe certi pronunciari poteft : donec 
negotium valde fubtile & lubricum per experientiam prarcifius exa- 
minetur quod Florentinam esicademiam jam repende feribitur. 
Sunt enim ut in ptxcedenribus dixjmus , innumera Intermedii 
impedimenta, qua: feni «lentati officeit queuA : uti fune ventus, 
turbidus aer, vapores, pluyi^.qu^ medium oppido alterant. Sunt 
anni tempora, Hybernum, Alihvum , Vernum , Autumnale. Sunt 
fingulorum dierum tempora. Diurnum, Notfturnum.Matutinum, 
Serotinum, qux cum differentes habeant conftitutiones, certe (oni 
impullum varie quoque alterare poffunt, & experientia fat fuper- 
que nos docuit. 

Sequuntur tandem fonorum producendorum organa , qux ft 
recte lecundumnoftram inftruetioncm confeceris j certe tormen- 
torum bellicorum fonis illa minime cedere ipla praxi reperies, 
nil igitur reftat, quam ut calamo admoto fabricas ordme deferiba- 
mus. 




1 Ji nii.1 


r s r ir.uic 


71 m OVjK 


mos 


SECTIO VII. 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 225 

tcm inferta, & indebitam longitudinem protra&a, defideratum 
effedtum fortiatur; longa enim experientia doiftus obfervavi, nili 
partes partibus rite coaptentur , Phonurgum fine fuo defrauda- 
tum iri; Accedit, ut poftea declarabitur, quod fi rcfponfio fola 
voce danda fit, certum eft , negotium non fuccefiurum, cum fo. 
nus in partium coagmentatarum commifliiras illifus , plurimum 
devi & efficacia fua deperdat; Si quis vero tubas hujufmodi 
aut muro, aut etiam cubiculis immobiles infereredefideraret, is 
vel faxo vivo excifas, & prope lasvigatas , aut ex ferreis laminis 
conftrudhis, deinde pice liquefa< 5 to intus illitas , optimo rem fuc- 
ceffii conficiet ; Nam in conica concavi fuperficic pice , autgum- 
meo liquore prius quam optime lasvigata , cxpolitaque foni line 
ullo obffaculo propagari in locum conftitutum poflunt. 

CAPUT II. 

DE TVBIS IT A ACCOMMODANDIS, VT 
fine altera tuba , fola voce quis ad qusfita refion - 
dere pofiit. 

D UO in hujufmodi tubis defedhis occurrunt ; primus eft , 
quod ad quaefita fine alterius tubas beneficio , rcfponfum 
dari non poflit. Alter eft , quod niliil arcanum , aut quod 
maxime intenditur , fecrctum conceptis verbis alteri per tubam 
communicari pofiit, quod non omnes in medio fpacio a termi- 
no a quo , ad quem conftituti intelligant, ita ut hujufmodi in- 
ftrumentum in bellicis magni momenti negotijs, ufuiefienon 
pofiit. Hujufmodi defectum olim rccognofcens , nunquam di- 
< 5 tam ob caufam propofitos tubos magni feci , fed ita accommo- 
dandos cenfui , ut & fine altera tuba rcfponfum daretur, & ne- 
mo nifi in cubiculo conftitutus, qui dicerentur, intelligcret , dc 
quibus in fequentibus fufior dabitur dicendi materia; hoc folum- 
modo exponendum exiftimavi , quomodo tuba ita prxparari pof- 
fit , ut quifpiam fine alterius tubas ope , fola voce ad quaefita re- 
fpondere queat. 

Dubium nulli efie debet , quin per eandem tubam , per 
quam fermocinatio fit , rcfponfum quis accipere pofiit , quod 

expe- 


Impedit 
fenum (e- 
paratio 
partium 
cubi. 


/ 


M 6 PHONURGIAe LIBER I. Sect. VII. 

experientia jam cludum milii innotuit. Dico itaque , quod ad 
hoc pra: flandum, conlideranda funr. Trimo diftantia , iive ter- 
minus ad ejutm: Secundo prxeifa tubi dirccfio fecundum lineat 
phonica extentionem, ex termino a quo, ad terminum ad querru: 
Tertio tempus opportunum, ab omni aeris perturbatione libe- 
rum & immune : Quarto intentio vocis major in refpondcnte. 

Diftantia juxta ea, qua- paulo fupra diximus , prius expendenda 
cft , deinde intenlio vocis per tubam loquentis. Sit verbi gratia: 
diftantia loci 2. militarium , & intenlio vocis ?b ordinario , & con- 
flicto modo loquendi , fit ut 3. ponetur regula hoc pacto : 2. mil- 
. It ari a requirunt vocis intcnlioncm per tubam ut 1. tria mtlltarf. a 
quantam vocis intentionem requirunt? & operatione peradta, ha- 
bebis vocis intentionem ut 1 ~ & tic de exteris 5 quamvis autem 
non pracise hanc regulam fervandam putem, cum qualibet vox 
elatior, &: vchcmejitior ea, qua per tubum fit,' ad percipienda rc- 
fponta loquentis abfque altera tuba, fed fola voce, ut dixi fortiori 
fufficiat : Ratio efi , quod tuba fonus eadem proportione feratur 
in objectum per collectarum intra tubum fpccierum audibilium 
diftiitioncm , qua vox grandior per medium aeris 5 qua mox ubi 
orificium tubi inciderit , ibidem multiplicata , tandem integris 
verborum conceptibus , auribus Phonurgi accidet , prafertim fi 
aures ad os ftriCtiiis applicuerit; quicquid enim recipitur per mo- 
dum recipientis recipitur , quod in Monte Eujfacbtano multiplici 
experientia vocum comperimus: Sed res exemplo patebit. 

Sint colloquentes Sempronius, & Titius; Tuba, quacorrc- 
fpondenti loqui vis, A B. Sit locus feu terminus ad quem C. ftet 
T itius corrclpondcns pracise 111 loco I. fit que in hoc punCto pra- 
cise direCta tuba A B. per lineam axis phonici A I. Dico T ttturru 
ftantem in 1 . voce paulo grandiori intonantem in A. a Sempro- 
nio , auribus tamen ad orificium A. probe applicatis; auditum iri, 
vocis enim fpecics ex A. per tubum diffufa ad tubam B A. con- 
verto modo, cademquc celeritate redibunt, qua per tubum A B. 
protufa fuerunt ; dixi dummodo fortiori voce utatur Titius , & 
tempore opportuno, & tranquillo: Nam aere turbido, & inju- 
riis temporis aggravato nihil fieri, jam in tubis fat fuperque com- 
probatum fuit : Oportet itaque refpondentem paulo fortiori voce 
uti , ut ruptis Medii obftaculis , fpecics tonora ad tubam B A. Ii-. 

beriiis 


r 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 127 



berius tranfmcarc queant, quam ubi pertigerint, illae mox intra 
tubum audx quam limpidillimc fe auribus ad orificium A. ap- 
plicatis fiftunt Sempronio 5 nam vox grandior defectum alterius 
tubx facile in tranfmiflionc fpecierum liipplebit. Ad tempus 
quod attinet 5 Egofane nodturni temporis quietum, ferenum, tran- 
quillumque ftatum huic negotio maxime congruum , opportu- 
numque exiftimoj & ne taceam illud , quod non parum ad rem 
conducet 5 vidclicet.fi tubx orificium B. paulo ampliori umbone 
conftitcrit , uti experientia frequens nos docuit. Atque hoc pado, 
quifpiam fine alterius tubx adjutorio , refponfa fola voce dare 
poterit. 

4 Quomodo vero tubx acufticx ita conftituendx fint , ut arcana 
confiliafibi mutuo communicari pofiint, ut nemine in interme- 
diis fpaciis exiftente , qui, qux dicantur, intelligat, in fcquentibus “ 

docebimus 5 Nam hujufmodi tubx , qux fola voce refponfum quj arte 
accipiunt, meliorem effedum fortiuntur, quando fixx , & fta-^ c b r “ 6 P? 
biles per aliud cubiculum, in intimum alterius cubiculi reccfTum pUmj-oi- 
infertx ducuntur, uti Ego per multos annos in meo cubiculo cum i^“' po< * 
ftupore, & admiratione audientium expertus fum. 


3KSKSC* 


CAPUT 









«g PHONURGI# LIBER L Sect. VIL 

CAPUT III. 

<DE MVLTlTLlCl AVtjMENT 0 SONI 
didis Tubis ,fivc de T ubis prodigtofi fom , variis^ 
fpeciebus , & formis eorum. 

C Ertum eft , & experientia a me compertum , tuba: hujuf- 
modi fimplicis, 15. verb. gr. palmorum longae fonum cae- 
tcroquin validum in immenfum multiplicari pofle , ita 
ut qui primo voce fua pertingebat ad 2. 3. aut 4. militaria mo- 
do ad 15. aut etiam 20. m tiliaria propagetur. Quomodo vero hoc 
fieri poflit, primo de differentibus tubarum formis agam, deinde 
de augmento per appofitoria inftrumenta iis dando. 

TfE TV 3 A SPH 0 E% 1 CA. 

Sphccrica Tuba idem ac globus concavus eft. Si quis igitur 
globum fieri curaret , diametro 10. aut 15. palmorum , ficuti de 
cornu Alexandri *Magnt in fcqucntibus dicemus , is haud du- 
bie immenfam foni multiplicationem efficeret , uti ex propofitio- 
ne patuit 5 Sonus enim in concavo majorem vim acquireret 
propter immenfam vocis reflexionem in eo fadarn , quam in di- 
redta tuba , qua fimplex foni diffiifio fit. Sit globus Splioeri- 

cus A. os intona- 
tioni deftinatum 
B. & altenim ori- 
ficium in amplum 
s umbonem repan- 
1 dum C. fiet, ut vox 
quaepiam infona- t 
ta in quot pundta 
Sphoerac fuperfi- 
ciei concavae illi- 
det , tot reflexio- 
nes fundat, quae deinde in circulos fefe dilatantes ingenti fremo- 
re per C. diffundentur. Sed haec melius Lector ex prxfenti fi- 
gura percipiet, quam Ego multis verbis dcfcribcrc queam. 



CAPUT 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 129 

CAPUT IV. 

T>E TV“BO ELLIPTICO. 

Q Uid Ellipfisfit, &quid Ellipticus tubus , in praecedentibus 
expofitum fuit ; quomodo vero deferibatur hujufmodi fi- 
gura,paritcry?Ao«r 1. docuimus. Habet autem haec figura 
in majori diametro duo puncta ex comparatione di&a , qux & 
foci dicuntur, quod quemadmodum omnes radiofx folis lineae in 
hifce duobus punitis unica', ad ignem fucccndendum maximam, 
& mirificam vim obtinent, ita reflexio linearum phonicarum in iis 
foeta & unita, prae omnibus aliis, majorem in fono multiplicando 
vim acquirit. Sed explicemus propofitum. 

Sit Ellipfis praefens CEFD. punita focorum ex comparatio- 
ne foita A B. Dico, voces ex punita A. 
vel B. prolatas ad circumferenciam el- 
lipticam ibidem innumeris vocis refle- 
xionibus unitum iri in punito B. Hoc 
paito vox reflexa in O- hinc refleitetur 
in B. iterum ex A. in V. & hinc in B. 
iterum ex S. & T. in B. & hoc paito cx 
fingulis punitis circumferentia; ellipti- 
cae CEFD. fient reflexiones, qux non 
unientur nifi in B. vel cx B. in A. ubi 
fiet vehemens & validillima foni multi- 
plicatio; Cum vero in omnibus cllipti- ^ 
cis figuris , five acutis , fiveobtufis , ea- 
dem fit reflexionis proprietas , fieri poteft, 
una tuba decem, aut plurium palmorum 
longa fub Elliptica figura comprchcnfo, 
ex quacunque materia , cujus foci fint: 

A B. & habebis tubam mirifica fono- 
rum multiplicatione auiftam, uti prtfens 
figura docet , prxferrim fi a perito arti* 
fice conficiatur: Difficile enim eft , mc- 
tallicx materix tam exadtam figuram 
ellipticam inducere, prxferrim fi quis portatilem efle velit: facilius 
negotium perficietur, fi per formam Ellipfioplaftam, quam fupra 

R cxpli- 



Digjjfced by GoO^le 




uo PHONURGIiE LIBER I Sect. VII. 

explicuimus , tubx formam in gypfum introduxerit; Res, fateor, 
ingenio, & folertia praeditum artificem requirit , quod fi rite perfe- 
cerit , quantum virtutis, & cfficacix acquirat , ipfe mirabitur , cum 
vel minima vox, & pxne infenfibilis , orificio X. infufliirrata in 
R. jam grandem experiatur, correfpondcns , grandiori vero voce 
infonata tubo, talem ftrepitum excitabit , qui vel ad complura 
milliaria fe fenfibilem reddet. 

CAPUT V. 

t>e tvbo cochleato. 

Q uis fit tubus cochlcatus , quid cochlea , jam fxpius didhim 
fuit; fed in gratiam Lt&oris repetamus definitionem. Tu- 
bus cochleatus nihil aliud eft , quam tubus in cochleam 
contortus ; & eft duplex: Cylindraccus,& Conicus : Cylindraceus 
eft , qui cochlidem femper conformem habet , & inter latera axi 
parallela conditurum, cujufmodi ferefunt omnes fchalx cochlea- 
res in quibus id nos experientia perfrequens docuit : quod nemo 
in imo cochlidis fundo, ore ad cochlearem fupcrficiem applicato 
tam fubmifTa voce proferre poftit, quod in fupremo cochlidis abfi- 
de auribus ad cochlearem fuperficiem applicatis correfpondcns non 
percipiat : Dummodo cochlearis fupcrficics ita leviter continue- 
tur, ut dato obice vel minimo a propagatione foni non impedia- 
tur', &hocditfum fit contracos, qui inexperti dubitant, utrum 
per tubum cochlearum articulata vox propagari poftit. Conicus 
eft , qui cochleam habet ex ardo , proportionali incremento fem- 
per, & continuo in amplius fpatium evolutam , ad naturx cdty- 
pon , quod in cochleis limacum , vel melius buccinis marinis ex- 
primitur, conftruftam. Tubus cochlcx -cylindraceus in fabrica 
fua nullam patitur difficultatem : Sufficit enim , cylindrum in 
cochlearem meatum contorquere, uti fit in Machina Archimcdta , 
qux cochlea aquatica dicitur , cujus differentes formx in meo 
Mufxo fpciftantur. Tubte vero conicus cochlearis eft , quando 
tubus in cochleam conice, uti paulo ante didum fuit, id eft, ex 
arefto in amplius femper fpatium, uti in buccinis marinis fit, con- 
torquetur; atque hujus fabricafolers requirit magifterium , & fo- 
Iers ingenium, ut cum fub debita amplitudinis , latitudinifque 

propor- 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. ibi 
proportione, cum pari fupcrficiei uitrinfeca lavore expolitum con- 



. Hic Tubus cochleatus meritoomnium aliorum Tubomm vim, 
& efficaciam, ob infinitam quandam vocis ex omnibus punctis 
cochlidis in omnia ejufdem puntfla reflexa - multiplicationem ,fu- 
perat , & in fortiffimo buccinae Marina fonitu luculenter patet. Si 
itaque in exiguis buccina gyris tantum poflit fonus, quantum in 
tubo jam prafcripto? Potiflimum, cum in praccdentibus jamde- 
monltraverimus, cochlidem nefeio quid parabolica figuru intra 
helicem fuperficiem exprimere vocis nurum in modum augmen- 
tativam. 

CAPUT VI. 

T>E TVB/S QUI SOLUMMODO SONUM VEHE- 

mentem, Jed articulatam vocem dare non pojfunt. 

S Unt nonnulli Tubi , qui Ionum quidem validiffimum in plu- 
rima milliaria fefe extendentem , fine ulla tamen articulata 
vocis propagatione, efficere pofTunt.hujufmodi funt: Tuba 
militares, bucdna,& claffica Tibia,quos comcttos vocant j Tym- 
pana, & omnia illa Tubariorum , uti cos Front inus vocat, 
Tybicinum, Cornicinumque inftrumcnta.ex quibus non nifi vio- 
lenta oris , labiorumque contorfionc fonitum elicias per Salpin- 
gium, ita enim impofterum vocabimus orificium illorum inftru- 
mentorum , quo militares utuntur Phonurgi , germanicc : ©o£ 
SS?un6(fucf/ quod intubis, & cornibus infeparabilc eft , in aliis 
feparabile, & nunc alio & alio impolitum inftrumento. hCupo- 
Jitis: jam videamus, quam vim, & efficaciam habeant hujufmo- 
di inftrumenta. 

. R 2 


CAPUT 


13 * 


PHONURGIAE LIBER I. Sect. VIL 


CAPUT VII 


T>E IMMENSA S07^0%VM *%CVLT1PL1- 
cationc in inflrumentis hucusque expofitis, per [olam impofi- 
tionem , feu tnfertionem organorum ordine ex- 
ponendorum. 



DE CORNV ALEXANDRI *MAG?[l. 

'Cunrur jam complura 1 ultra , quibus in Bibliotheca 
V aticana , hieroglyphicum agens Oedipum, cafu in- 
i cidercm in librum , cui titulus erat : Secreta Aristo- 
telis ad Alexandrum oJMagnum ^ubi inter caetera 
de Cornu prodigiofo Alexandri iTHagnt , haec leguntur: Facie- 
bat hoc cornu adeo vehementem fonum , ut eo exercitum fuum 
ad centum ftadia ( quorum odo , unum milliare Italicum confi- 
ciunt ) difperlum , convocaflc perhibeatur : habebat autem , ut li- 
bellus monftrat , quinque cubitos in diametro ; & fulcri fufpen- 
debatur annulo, uti Ego reor, cujus tamen figuram non deferibit. 
Figuram hic appono, prout in dido Libello impreflam reperi, cum 

Epigraphe: Cornu Alexandri 
oXSlagni. Et quamvis hucufq; 
ejus experientiam non fecerim, 
rationes tamen phonicae mon- 
flrant, id nccelTarib ingentem, 
& formidandum fonitum ex- 
ci talTe, tum ob magnimdinem 
Machinae , tum ob infinitas, 

reflexio- 
n perfrequens expe- 
a puero me docuit. 
Bubulcos, feu pallores vac- 
carum in Cjcrmama , bovinis 
cornibus uti , quae tantum fo- 
num excitant, ut ad millia , & 
amplius pafluum facile audiri polfint. Eli & hoc admiratione 

dignum 


V- 




DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 133 

dignum, quod ubi oppidum aliquod ingredi cornu fonuerint.fla- 
tim vacca: relictis Rabulis (onitu cornu excitatae , & ad cjufdem 
fonitum jam alTucfattac, ad pafcua fine alia domefticorum folli- 
citatione egredian- 
tur ; & fono cornu 
dato circa Vefperum 
eodem ordine quae- 
libet domum fuam, 
quam mane relique- 
rat , fuapte fponte re- 
petat. Cum itaque Cornu Alexandri tslTagni Ionum fuum 
vel ultra centum ftadia extenderit , vaccinum vero ingentem ftre- 
pitum ad unum atque alterum milliare excitet ; quis neget, argu- 
mentando a majori ad minus, Cornu Alexandri c&tlagni uti 
in machina mole majori , ita quoque vehemcntillimum fonum 
excitade; neque abfquc ratione; Cum enim quinque cubitos, live 
15. palmos habuerit in circuitu , neccdario illud juxta proportio- 
nem diametri ad circumferentiam 45. palmis prarter propter con- 
ftiterit : Quomodo vero illud manibus tenere valuerit Phonur- 

f us.num pendulum fuerit, Libellus non refert : Nobis hic mo- 
us occurrit ; & dicimus inftrumcntum fupra fulcmm tripedale 
plicabilc S T V. annulo fufpenfum fuide , & in omnem partem 
pro plaga , in quam id dirigere intendebat , verfatile fiiide , uti 
figura hic appofita dcmonftrat. Qmcquid Iit, pro certo tenemus, 
quod Ii quis medietatem hujufmodi cornu in decem palmos ex- 
tenderet, uti cornu A B C D. monftrat; Dico illud, fi non ma- 
jorem, faltem haud inaequalem , vel etiam diltincriorem fonitum 
excitaturum; certum enim eft, in priori fpecies phonicasnontam 
integre , & fincere ob nimiam fpecierum phonicarum confufio- 
nem, quod in hoc cornu dimidiato non fit, exituras ; quamvis non 
negem, in cornu Alexandri fonum ad orificium repandum, ob 
linearum phonicarum utrimque unitarum occurfum in fpatio I. 
duplo fuide validiorem, cornu A B C D. jam expolito, quamvis 
non cum illa, quam dixi, rcdtitudinc. 

COR OLLARI VM I. 

Scias Leclor : Cornu cochleatum, quod novum eft cornu ge- 
nus; 



134 PHONURGIiE LIBER L Sect. VII. 

nus; incredibili augmento fonum propagare, ob infinitas fon i re- 
flexiones, quas in cochlcatis meatibus efficit, fabrica ejus folertem 
artificem requirit 5 in ufu pradico Phonurgus ita inftrumentum 
dirigere debet, ut orificium A. voces infulurratas per B. reda in 
deftinata loca tranfmittat. 

Si igitur cornu hoc Alexandri , in turbinem cochlearum con- 
ft rueretur , prout in figura 3. apparet, haud dubie fupra, quam dici 
polfit, id foni vehementiam eflet excitattuum , vel ad 20. miliaria 

• propagaturum. 

COROLLARIVM IL 

Exhibent nobis nim facrae, tum profana; Hiftoria:, hfcbrtos ve- 
teres in bellis , tubis in varias helices lineas contortis, ufos fuifle , 
quemadmodum in Monumentis veterum H ebriorum videre eft 5 
fed & Romanos fimilibus tubis tum in praelio, tum in Triumphis 
ufos fuifle, vetera Antiquitatum Monumenta, Sepulchra, Triumphi 

* monftrant ; hafce enim magnum ftrepitum excitafle , nulli du- 

f. bium efle debet ; quibus & Portarii , etfi fub minori forma, uti fo- 

lcnt. Queis etiam vel remotiflime difliti Portarum hofpitio fe 
vicinos efle, fonitu fignificent. Sed haec notiora funt, quam ut 
amplius deferibi debeant. 

§. II. 

DE TVBO TTMEA^CJTE. 

N EMO nefeit, tympanum bellicum vehementem fonum, ad 
magnum fpatium perceptibilem edere, quem fi quis ad fum- 
mum augere velit, fic operabitur: Fiat canalis decem palmorum 
cylindricus , trium palmorum in diametro , quem uti in ufitatis 
tympanis fieri aflblet, ab una parte confucti animalis pelle vcftics, 
& hinc ad 4. aut j. palmos iterum aliam illi pellem j haud fccus ac 
in tympanis communibus , induces , deinde continuato vel cy- 
lindro, vel cono adj. 6. aut 7- palmos canalis in repandum orifi- 
cium definat, chordis quoque fuperficiem totam confueto more 
adftringcs, & mirificum tympanum omnibus numeris abfolutum 
obtinebis ; tympanifta illud fubtilibus fulcris impofitum pledte- 
, ris mox ubi tutuderit, fonus toti canali communicatus, immenfum 

ftrepitum 


1 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. «j 


ftrepitum in vaftiftima fpacia fcfe extendentem, cum ftupore au- 
dientium dabit , quia fonus percuftoris ftatim inaltera pelle gemi- 
natus , deinde per reliquam totius canalis molem propagatus, &c 
chordas tympani & confcqucntcr tubum tremefaciet , unde mul- 
tiplici fonorum trcmorifque augmento, in vaftiftima fpacia ftrepi- 
tus propagabitur: Rationes jam ex lupra demonftratis luculenter 
patent. bed figuram apponamus, ex qua Leclor fcnliim meum 



percipiet. Tubaeft A B. decem palmorum longa, A. refert in tym- 
pano fuperiorem pellem , C. inferiorem j fonus D. communicac 
fonum r» C. fonus per reliquum tubi C D E. propagatus ftrepi- 
tum immodico tumultu augebit, & per orificium repandum A D 
E. in longillima terrarum fpacia diftufum propagabit, cujus aug- 
mentum plurimum augebit tremor tympani per chordas reftridii, 
u£i in procedentibus oftendimus. 



S. III. 

T>E TVBO SERPENTINO. 

CSt hoc inftmmentum valde ufitatum in (jallta , quod vulgo 
^—'(firpent ) vocant , & (at vehementem fonum edit voci ballo 
oppido congruum&opportunum, habet id inlongitudine j.palm. 
quod fi illud ad i o.aut/j. palmos diftenderetur, non dubito quin 
id fonum xqualcm cum tubi cochlcati fono fit editurum. 


Tubus Serpentinus. 


CAPUT 


ligitized by Google 


4 


136 


PHONURGI^ LIBER L Sect. VII. 

CAPUT VIII. 

<DE aAVGMENTO AVDJBILJVM SPEClERVM 

fer varia infirumcnta orificio Tubi , cujufcunque tandem 
forma juerit , applicata dando. 

Q Ucmadmodum lumen lumini additum, illud pro ratione 
appofiti alterius luminis mirifice auget; quae ut explicem: 
Sit lampas quaepiam, quae proximum parietem plene illu- 
minet ; fi lampas tubo inclufa acccficrit, illa per adinobolifmi, five 
luminofx radiationis unionem , didum parietem plenius illumi- 
nabit ; fi prxtcrea fpcculum concavum lampadi , fitu proportio- 
nato prxpofueris , videbis parietem una cum figuris ei inferiptis, 
quam plcniflimc illuminanim iri , quemadmodum in io. libro 
Artit magna Lucis & Vmbra , de Lucerna Magica adornanda fu- 
se docuimus. 

Quod itaque de luminis augmento didum cft , de augmento 
foni intra tubos coardati pariter didum velim , cum foni radiofx 
fpccies , luminis adinobolifmos in omnibus perfede imitentur, 
uti in prxccdentibus didum fuit. Loquor autem hic de (ono tan- 
tum inarticulato in quotvis fpatium propagando , quo poftea etiam 
loco inarciculatx vocis , per ipfum fonum , quxeunque volueris fe- 
crctb corrcfpondenti manifcftarc queas. Sunt autem varii modi 
& rationes fonum in immenfum multiplicandi : Et funt primo 
quxdam infirumenta vehementioris foni , qux tubis jam in prae- 
cedentibus expofitis applicata defideratum fortiunturcf- 

fcdum; qux ordine profequemur. 

Et primo quidem fiat fpheera concava , orificiis fuis inftruda, 
qux inferatur cuicunquc tandem tubo, in prxccdentibus expofito, 
ut in figura fuppofita apparet. 

Sit (pheera concava ex vitro , ligno , metallo conftruda A B 
C D. orificia fint A C. Tuba vero vel fimplex , vel elliptica , vel 
cochlcafa , C G H. Dico, vocem infufflatam per A. orificium, in 
immenfum audum iri , pro ratione tubi validioris , aut debilio- 
ris foni; fonus enim intra fphoeram A B C D. multiplici circula- 
tione audus , tubo fuum pariter communicabit , unde foni nfiirifi- 
cum augmentum refultarc neccflceft, & quidem tam articulatx, 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. J37 
quam inarticulata: vocis pronunciationi aptum, & idoneum. 


'Secundo. Si hujufmodi jam didis Tubis vel falpingium , id cft, 
orificium tubx bellica: fimile, vel ipfam tubam inferucri s^tti figura 
A. monftrat , Sc Phonurgus oris labiorumque contortorum flatu 
tubam infonuerit, non cft dubium, quin formidandum fonum 
eunt ftupore& admiratione omnium prxfentium fit excitaturus; 
fi enim tuba ordinaria in tam remotum ipatium vel ad mille palliis 
tam facile percipiatur , ad quantum fpatium putas fe cxrenfurum 
fonum , tubo jam exteroquin ad fonum multiplicandum valido, 
communicatum. 

Tertio. Sunt vafa in ellipticam^#r. elaborata, utfig. B. docet, 
qux cuicunq; tubo applicata mi mm in modum Ionum incenium 
augmcncabunt; quod idem buccina marina C. tubo applicata, 
aut cornu bubulcorum D. in fonum animata inflrumenta prx- 
ftabunt. Verum cum eafagaci Lettori amplius expendenda relin- 
quam, eadem non tam recenlenda, quam infinuanda tantum cen- 
fui. 


T>E SECRETO TER SONVM INARTICVLATVM 
alteri corrcfiondcntifignficando. 

T Ubi huculque allati in propatulo funt, & ab omnibus pafi- 
Iim , qux elata voce infufurrantur, intclligi polfunt; unde 
multi jam a me contenderunt, quomodo in ea fpacia , ad' 
qux vox articulata pertingere non valet , per ipfum fonitum ex- 
politorum inftrumcntorum, occulta animi Icnfa alteri pandi pof- 
fint.ut fonum quidem percipiant eundi, quid vero ibnus velit, 
ndciant. Res fane magni momenti cft in bellicis tumultibus. 
Quid enim magis confcntaneum, imo necellarium clt, id fono. 



CAPUT IX 


s 


quod 


n 


L 


Goc 


13 * 


PHONURGIAe LIBER L Sect. VII. 



Syarynu limum. 


Eulnu EiIiyti.Tifyirr Supru myosttjm tlltjrh atm Tubo m , Sjargen J 


Thlrut Codilsatus, 


t,jerjuyra i myositum 


Tukn Sttnjjlix jsrr Cjrtmjujrr myositum Sonum ynyaji 


quod fine litteris tuto non poifis alteri fignificare, praefertim dum 
Stratage- hoftiles exercitus per exploratores, amico exercitui intermifccntur. 
Turca qu ° Serviunt itaque hujufmodi vehementioris foni tubi , non foliim 
nim exer- ad congregandos , uniendosque exercitus , fed & ad occulta 
ftCTnari" o^rchtftrategt confilia per fimilcm fonum , fuis Miniftris, Duci- 
p oi C ft. bufquc indicanda ferviunt , & ad Turearum exercitus , conceptis 
prius in Arabica vel Turcica lingua verbis infonatis, confterncn- 
dos , fugandosque eos, dum fonum vcluti coclitus cmiffum au- 
diunt, unde vero proveniat , ignorent. Multa fimilia ufu hujuf- 
modi tubomm praedari potCrunt , quae cxccutioni danda com- 
mitto ijs, quorum intereft. Nos jam ad id, quod initio oftenden- 
dumpromiferamus, videlicet adCryptologiam phonicam proce- 
damus. 

Innumerae rationes 8c modi a diverfis traduntur fecreta ani- 
mi confilia communicandi alteri , quos quam fufilfime in tertio 
Sjntagmate Polygraphu Vntvcrfalis dcfcripfimus : Quibus ta- 
men hoc loco omiilis, ca folummodo, quae ad arcana per fonos 
remote diditis, communicanda pertinent, dcmonftremus. 

JA Qotandum itaque nimis operofum futurum.fi res per litteras 
Alphabeti , uti quidam faciunt , peragatur 5 cum vel intra horam 

non 


i 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 139 


non nifi paucula verba , ob multitudinem operationum tranfmit- 
ti poflint , & res quoque ingentibus erroribus expolita fit. Requi- 
ritur itaque modus quidam facilis, & prafticus, quo negotium 
magni momenti expediri poflit, quem nos hic proponimus, non 
quidem univerfalem, fcd qui bellicis folummodb negotijs expe- 
diendis fubferviat. verb. gr. Obfidionc cincti , hxc poterunt pete- 
re : ut /equitur. 


In Vrbe vel A rcc ob- 

fefforum petitio. 

/. Obfidiont Jfriftd cingimur. 

I Tulvis pyrius deficit. 
Extvua annona nobis fu- 
perefl. 

sTrtihtes occifione dejiciunt , 
infirmantur. 

3. Jrfofiis cras parat ajfab- 
tum->. 

4. Wjfi eum impediatis , ad 
palla veniendum^. 
Jfos ultra ocio dies non pof- 
fumus durare. L->. 

6. Cives trepidant, (3 nolunt 
pugnare^. 

7. Judicant omnes , pallo de- 
dendam Vrbcnu. 


Refponfio. 

1. Rejiflite , 0 * (uccurremus. 

2. Ptllvcrem per flumen man- 

dabtmus , uti 0 * anno- 
nam, 0 * milites. 


3. Impediemus , hoflem retro 

adorituri. 

4. Differte p alium, donec fuc- 

curramut. 

y Sufl mete, quantum poteritis, 
0 * fubveniemus. 

6. Rebelles , ubi advenerimus, 

luent. 

7. Si aliud non poteflis, accor- 

date bonis conditionibus. 


Modum tantum hic oftendo , quo procedendum eft in hoc 
negotio : Potclt autem quilibet Capitaneus plura ejufmodi in 
puntfta per numeros difponere ; cx quibus ex urraque parte inter- 
rogatio & refponfio detur. ir.g. Si obfidione cinguntur , ur pri- 
mum pumfhnn oftendit ; tunc tubo phonico unus tantum vehe- 
mentioris foni ftridor detur, & facile amicus exercitus fenfum in- 
telliget. Si pulvis, annona, & milites deficient , bis tubum in- 
fonabunt protensa voce. Si hoftis parat aflaltum , tertio per tu- 
bum dabunt fonum,& fic de exteris, ufquc ad 7. ubi tubi 7 con- 
tinuatis vocibus, an pacto accordandum, fono monebuntur. Re- 



!40 PHONURGI# LIBER L Sect. VIL 

fponfio danda per cofdem numeros ordine difpofitos. verb. gr. Si 
obfefli audierint duos fonos tubi intermptos intclligent , fuccur- 
rendum , & fic de catteris. Atque hunc ego meliorem , & facilio- 
rem modum, negotium cryptologix phonicx inftituendi , exi- 
ftimo. 

COR OLLARIV M. 

ifmc fequitur: Quomodo in Infula quapiam, cujufmodi Si- 
cilia, Sardinia, Cl 5 K eltta , & fimiles ede poflent , quicquid in mari 
circumfluo ( five Turcamm, five Py ratarum excurfiones fpe&es ) 
hoftilitatis occurrerit jfibi non fignis mutis , fcd vivis vocibus per 
hujufmodi inftmmcnta acufticacx turribus fcufpeculis,fibi invi- 
cem flgnificare pollent. Audivi enim & vidi proprijs oculis, in 
littore maris Siculi frequentiflimas hujufmodi fpeculas non nifi ad 

3. aut ad fummum j. milliaribus diflitas 5 cujus rei caufam cum 
quxfiflem ; refponderunt Nautx; Has cfle eo fine ita fibi vicinas 
exftru&as, ut, fi hoftiles naves adverterint in turribus vigiles 3 tunc 
hinc reliquarum ordine nirrium vigiles de hoftis adventu; per fu- 
mum imerdiu,ncxftu vero per ignem moneant; atque hocpatfto, 
toti Infula:, per paucas horas circumcirca , quid in mari geratur, 
(ignificanr. Verum utres luculentius pateat ; hic opportune to- 
tius Infula Sicilia ambitum unaciim turribus & (peculis exhiben- 
dum ccnfui. 

Sit Infula Triquetra, feu Trinacria, Sicilia inquam, ABC. 
tribus terminata promontorijs , quocum prius A. Lyltbaum ; al- 
terum B. Peiorum ; Tertium C. Pachmum a Geographis dici- 
tur. Turres vero quibus Infula circumdatur, funtnotx. O. 3. 

4. aut ad fummum 5. miUtartlnu diflitx : Hisce igimr prxmif- 
fis; vigiles, qui mi Peiorum Pharo prxlldcnt ; fi amicas navesob- 
fervarint ; unmotum ignis lebetem , pice & refina confcitum ac- 
censumq; monftrant, quod fccuritatis fignum cft,fi vero hoftiles 
naves viderint, ignem toties elevant , & deprimunt, aut velo con- 
tegunt, quot naves obfervarint, hoc patfto ex turri ad turrim, & 
hinc ad reliquas ordine fcquentes ligna dant , donec intra paucas 
horas hujufmodi fignis univerfie Sicilia rei eventum expofuerinr, 
quod & in alijs locis fieri audivi. Verumtamen hoc melius fieri 
pofle per noltros tubos fortioris foni.ncmonon videt; Siquidem 



DE FABRICIS DIVERSORUM INSTRUMENTORUM. 141 


non lignis mutis , cujufmodi fumus & ignis funt 5 fed per vivas 
voces de turri ad turrim, omnes circumflandas hoflilis cla/Iis.an- 
nunciare poflint, hoc verbomm tenore: 

V t demus in sdhlart Lipantano nobis vicino , 12. naves aut tri- 
remes , ejutd pr at en dant, aut ejutd machmentur, nefctmus,flate iraeji 
prompti i ut fiejuid attentaverint, illis feleda militum copia e vici- 
nis oppidis accita, obviare pofitts, & vtm vi repellere. 

COROLLARIVM II. 


Formula, 
qui vigi- 
les cx tur- 
ribus per 
tubum cir- 
cum vici- 
nis locis 
hortis ad- 
ventum 
indicare 
poflint. 


Hinc fesjuitur : quomodo fubfidio hujufmodi tuborum in 
remot illimas Regiones, mutuum commercium inftitui poffetjfc- 
ledis primum in hunc finem intermedijs flationibus.five id mon- 
tes altiores fuerint, five oppida , live altioresfpeculae, quibus plenx 
funt in Italia omnes viae. v. g. Roma magni momenti nego- 
tium, intra duas horas Florentiam aut Loretum ,& hinc Vene- 
tus hac praxi denunciari portet. Si intermedia fpatia rede de- 
terminarentur, & de conftituto tempore prius inito pado, Pho- 
nurgi convenirent j fed haec captu faciliora funt, quam ut amplio- 
ribus verbis deferibantur. 


CAPVT 


PHONURGIjE LIBER L Sect. vil 


142 


CAPUT X. 



TSE VARIIS ALUS ARTIFICIIS clMIRIFICIS , QVjE 

dt florum tui orum ben ejicio peri pojfunt , & dicitur 
nAlagia Thonurgua. 

TECHNASMA I. 

<±A MAS NISSIMA VI tAWSlCA A TUM VOCMVS, 

tum omni injlrumentorum genere tnflruflam , ad duo, aut 
tria mtlliarta exhibere, ita ut nemo, unde ventat, 
concipere cjueat. 

"F.quirit liare Mufica locum feparatum in aliquo Prin- 
j cipis curiofi Palatio data opera exftrudtum. Sit Pala- 
j tium Principis, A B C D. fiat intra Palatium locus 
i ab omnibus aliis feparatus; E F G P. & in eo fornix 
ex gypfo in concavam fphoerae luperficiem , cycloplaftica forma 
quam larvilfime elaborato, uti fignant F G S H. in F I H. fedtus, 
& infra pofitum Ipatium F I G P. deputetur Cantoribus, & Au- 
laedis, carterifque Organcdis. Habeat autem hoc receptaculum por- 
tam fccretam K. & fcneftram vitream, per quam, quantum fatis erit, 
locus illuminari poflit. His omnibus apparatis , extendatur cx fu- 
pramemoratis tubis unus , 22. palmorum longimdinem habens, 
uti tubus ILMN. qui ad L. & I. cum circulari fornicis fuper- 
ficie, omni fublata angulari fcabritie, continuetur, per domus in- 
teriora ad ultimum terminum extenfus , ubi orificium amplum 
N O. in certum locum hominibus frequentem diredhis , om- 
nium ftupore Muficam exhibebit : Mufici enim intra fornicem 
fphocricum I F G H. per portulam K. ingrefii , clauioque ftriefe 
oftio , mox ubi cantare inceperint , ccce in occlufo loco mirifice 
intendetur harmonicus fonus, & fummum per varias in fornice 
factas reflexiones incrementum acquirens, cum fc exonerare ne- 
queat , nili pet rubum L I M N O. per illum , majori adhuc , 
quam primo acquificrat , vocum incremento , ad extra per orifi- 
cium N O. in conftitutum locum , etiam ad duo, & tria millia- 
ria effundet, nemine in intermedio fpacio exiftente, qui prodigio- 
fam hanc Muficam non percipiat omnibus admiratione attonitis, 
. , dum 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 143 



dum, unde 5 cocione , an terra proveniat harmonicus polyphonit 
mus, fufpicantibus. Hoc pa&o per tubum meum jam ante mul- Quomodo 
tos annos infccretiori cubiculi meirecdTu, hujufmodi Muficam 
per cantores exhibere folebam, quae adi ungo , utnorit Lcftor , nil flrumcn - 
hic me lcribcrc , cujus experimentum non lumpferim. Hanc vero fica in «- 
Muficam exhibere potes , vel tuba , vel fidium organi , lituo- 
rumve harmoniofa fymphonia : hoc loco tubicen, cornicen, tym- propagari 
panifta fevel ad remotillima fpatia fentire facient: quat omnia in- p 0 ' 5111, 
geniofo Phonurgo in cxccutionem deducenda relinquo. JAQita ’ 
tamen ha:c effici non po(Te nifi in loco fixo, & ftabili. 


TVBVM CONICUM IT A ADORNARE , VT N0- 
•uam , peregrinam , & 1 omnibus incognitam harmoniam» 
in remota JJ/atia exhibeat. 

S it tubus E A F L M. in binas partes divifus, quarum prior 
ad 6. pedes longus, ita accommodetur , ut reliqua pars lon- 
gior ei commode , & quam cxactiliime committi poffit ; dein- 
de extrema: tubi partes ita dilponanturj ut rimam 1 K G H. relin- 
quant 



144 PHONURGI Ai LIBER I. Sect. V 1 L 



quant trium digitorum longam; deinde per ipfam immittatur in- 
ltrumentum, in 3. Technafmate,c\uod fequitur chordis quotcunqj 
indruCtum, etiam differentis craflitudinis ; extenfis quidem, at fine 
ullo artificio , aut concordantia : Hanc machinulam, intra conca- 
vitatem tubi abfeonditam, eo modo, quem vides, conftitues quam 
optime firmatam , ne a loco fuo dimoveri queat. Difpofitioncra 
machina: vidimus , jam ufum quoque deferibamus. 

Quomodo Muficam itaque exhibiturus Auditoribus , dirige machinam 
or ‘fi c '° ^ uo E A F • fupra fulcmm fuum verfatilem contra ven- 
na, m Mu. tum, qui vehementioreffe debet , qui magno impetu tubum ejuf- 
vcnrum <1 UC orificium E A F. ingrefTus , chordas in machina IKGH. 
longe di- extenfas in harmoniofum (onum anunabit ; qui deinde in reliquo 
«*hibea- S tubo plurimum audus, atque in remota fpatia per orificium L M. 
tur - diffuf us in modum plangentium , & ejulantium , omnium ftupo- 

rc , & admiratione percipietur ; dum, unde tam exotica & lugubris 
Mufica proveniat, nefeii prodigiofum quemdam polyphonifinum 
ccailo delapfum abfentes & longe diifiti exiftimabunt; prxfcntes 
verb machinam quidem intuebuntur , fed, qua arte & induftria fo- 
nus producatur, fufpenfi hxrebunt 5 qusc uti longa experientia a me 
comprobata funt; ita vcluti certa & infallibilia ZflSkrf curiofohoc 
loco conrmunicanda duxi. Verum jam ea quoque, per fequentes 

machi- 




DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. H5 

machinulas paulo fulius exponamus ex tAMufurgia nofira cx- 
tradta. Quas omina experientia multiplici a me comprobata 
funt. 

TECHNASMA III. 

ALIAM MACUlNAM HARl 7 kC 0 N/CA*M *AV- 
tomatam concinnare, qua nullo rotarum. folltum,vel Cylindri 
phonotattici mtmJltrto,fcd f 'olo vento & aere per- 
petuum quendam harmontofum fonum du- 
rante vento excitet. 

E ST lioc machinamentum uti novum , ita prorfus facile & 
jucundum , & in meo Mufaeo fumma audientium admira- 
tione percipitur ; Silet inftrumcntum , quamdiu fcneftra fue- 
rit claufa , mox vero ac ea aperta fuerit , ecce harmoniofus qui- 
dam fonus derepente exortus omnes veluti attonitos reddit; dum 
fcire nequeunt , unde fonus proveniat, vel quodnam inftrumen- 
tumfit, neque enim fidicinorum, neque pneumaticorum inftru- 
mentomm ,fed medium quendam & prorfus peregrinum fonum 
refert. Ita autem inftrumcntum conficitur. Ex ligno pinus refo- 
nantiftimo, quibus fidicina inftrumenta confici 1'olcnt, inftrumen- 
tum conficiatur 5 .palmos longum, latum duos, profundum unum, 
hoc inftrumcntum 15. chordis asqual ibus ex animalium inteftinis, 
veletiam pluribus inftruas, ut in prasfenti figura patet. 

Inftrumcntum cft ABC D. verticilli C A. pontes I K. & 
S D. chorda: verti- \ K 

cillis circumplica- 
ta: & per pontes I 
K. & S D. dedu- 
cas; clavis B D. af- 
figuntur; Rofxfunt 
FFF. S. anfa.qua 
fufpcndi poflit. Re- 
ftat concordatio , 
qux, non ut extera inftrumenta per 3. 4. j. aut s. perfici debet, 
fcd omnes chordx in unifonum autOflavas, ut harmoniofus fo- 
nus fcquatur, concordanda funt. Eftque hoc prorfus mirabilc& 

T prope 



n 


14 6 PHONURGLE. LIBER I. Sect. VII. 



prope quomodo chordx in unifonum, aut inOdtavas ten- 

fx diverfam harmoniam conftituere poffint. Verum ut 
rifjirc mufteum nefeio , an a quoquam hadenus obfervatum 
penitius enucleetur, caufxque didi foni aflignentur , experimen- 
tum ab ovo, ut dici folet, ordiemur, ubi tamen inftrumcnti con- 
ditiones, & ubi illud ftatui debeat, prius declaraverimus. 

Locus inftrumenti non in libero acre fcd in loco claufo efle 
debet ; ita tamen ut utrinque aer liberum abitum aditumque ha- 
beat. Ventus autem varijs modis conftringi poteft : primo per ca- 
nales conicos &: cochleatos , quibus vocem fupra intra domum 
collegimus, deihde per valvas : Sint dux valva; ex ligno E F, & 
B V C D. in F. & V D. ita conjundx, ut tamen vento aditum 
praebeant ad fpacium intra F. & K. & F E tabulas parallelas 
comprehcnfum. 

Valvx extra, tabulx intra conclave condantur, quibus a tergo 
ad rimam S N. inftrumcntum affixum ita obliquo litu rimae 


S N. obvertatur, ut ventus per valvas colledus,& intra anguftias 
tabularum B V. & E F. conftridus , & per rimam clapfus om- 
nes inftrumenti S O N R. chordas feriat. Si enim inftrumenta 
ad tabulas firum habuerint parallelum, non adeo felicem; fi vero 
uti diximus, ita obliquatum fuerit , ut omnes chordx vento expo- 
fitx fint, optimum fuccdTum fortictur. Nam juxta venti lenita- 
tem 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 147 

tem aut vehementiam miram harmoniam intra cubiculum per- 
cipics , fubinde omnes chordae tremulum quendam fonum, inter- 
dum avium cantus, aut organum hydraulicum , nonnunquam 
concentum fiftularum, aliosquc peregrinos fonos exprimet, nemi- 
ne vel fufpicante quodnam inflnimenti genus id fit, aut qua ma- 
nu, quo folle, quo artificio harmoniam efficiat, eritque hoc in- 
ftrumentum tanto reconditius, & admiratione dignius 5 quanto 
fuerit occultius, tcdtiufque. Porro fi omnes conclavis feneft as 
clauleris, fonus pariter occlufus filebit, mox vel ad unam apertam 
confucto fuo fono prafentes mira voluptate perfundet. 

COR OLLARI V M I. 

Qjflachinam memoratam perpetuo refonantenu 
fabricari. 

Si quis vero hujufmodi harmoniofum fonum in perpetuum 
continuare vellet, is machinam apparabit in turris alicujus paten- 
te loco ea ratione accommodatam , ut in morem apluftri five 
indicis ventorum ad eum ventum, qui adtu fpirat, verfetur, & fic 
concepto aere animata fuapte fponte ad qucmcunque ventum 
femper refonabit. 

1 

COROLLARIVM II. 

•i 

Vt in alto aere prodigio/a Mufica percipiatur. 

Ut vero prodigiofus ille harmonicus fonus in alto aere cum 
ftupore percipiatur; pifcem vel Draconem volantem (cujus fabri- 



cam fuse in tftCagia Varaftatica lArtu Magna Lucie & Vmbrt 

T 2 deferi- 


1 


H8 PHONURGI.& LIBER I. Sect. VII. 

dcfcripfimus ) ita adornabis , ut ad utrumque latas chordx ad 
xquifonum extendantur, quem mox ut liberiori aura: commifc- 
ris, fune five attradfo, fivc laxato, magno femper impetu chordx 
cum intento Muficx eflxxftu excitabuntur. 

Quod fi loco Draconis Angelum volantem formesj tanto prodi- 
giofius fpedtaculum prxbebit machinamentum , quanto fonitus 
infolentior fuerit , rariorque. Innumera alia hujus ope machina- 
menta effici poterunt, prxftigiis haud abfimilia; verum hxc arti- 
fici folerti relinquimas. Nihil igitur reftat nili ut jam oftenda- 
mus , cur chordx ad xquifonum extenfx diverfam tamen har- 
moniam efficiant. Suppono igitur primo experimentum fe- 
quens. 

EXPERIMENTVM. 

Si quis chordam ex animalium inteftinis extenfam vento in 
prxparato paulo ante loco expofucrit, obfcrvabir is chordam mox 
fonare, non fono illo extenfx chordx debito, fed prorfus diverfo, 
modo enim tertiam, jam quintam, nunc decimam quintam, aut 
•vigcfimam fecundam , fubinde tertiam , quartam aut fextam fer- 
varc; cujus rei caufam, cum nemo fuerit , qui reddere potuerit, 
noftrarum efTe partium rati fumus genuinam hujus rei caufam hic 
aperire. 

Suppono itaque primo , ventum non femper xquali impetu 
in chordam ferri , fed radiis veluti quibufdam nunc hanc , nunc 
illam chordx partem, nunc tardiori, nunc velociori impetu ferire, 
atque hunc inxqualcm fcilicet venti impetum , caufam tam diver- 
fomm fonorum cfle , ita oftendo. 

Sit chorda A F. ventus G. qui fi totam chordam A F. uno& 
indivifo imjjctu comprehendat , certum eft chordam illam pro- 
prium illum, qui extcnfioni ejus competit, fonum edere. 

Sivero radius C. folus eam tanget, hoc eft bifariam dividat, 
futurum eft ut rcliqux panes C A. & C F. ad totam diapafon fb- 
nent , quemadmodum in divifione monochordi demonftravi- 
mus. 

Serviet enim venti radius loco ple<5tri , quod ubi C. tetigerit 
tremor totius chordx in partibus C A. C F. duplo velocius fo-. 

nabit 


DE FABRICIS DIVERSORUM 'ORGANORUM, m-9 

nabit , unde neccflario chorda unius oftav * e intervallo altius in* 
tonabit. Si vero radius 
venti premat A B. reli- 
qua pars chordae B F. 
neceflario quintam fo 
nabit ob didas rationes 
in di vifione monochor- 
di ailignatas j ii iterum 
totum fpatium A D. 
preiTerit ventus , Tonabit 
D F. neceffario difdiapa- 



Cur vento 


fon, id eft , decimam quintam ,&fic de caeteris ; radius itaque venti chi.rda di- 
pro alia & alia incidentia in chordam, in ea alios & alios Tonos pro- i"s ^o.° 
ducet. Unde quanto ventoTus radius majorem chordae panem re- duc “- 
liqueritinta(ftam , tanto Tonum producet leviorem , quanto vero 
minorem , tanto graviorem. Quod igitur in una chorda ventus fa- 
cit, in innumeris aliis acquiTonis feciet, atque haec eft genuina cau- 
fe tantae diverfitatis Tonorum , quae in hoc inftrumcnto percipiun- 
tur. NaTcitur Tubindc tremulus quidam Tonus mirifice aures af- 
ficiens , qui certe aliunde originem Tuam non habet, nifi ab un- 
dulatione venti , qui non Temper redo impetu , Ted in morem flu- 
duum chordae allabitur , & fic conTequentcr eodem motu chor- 
dam incitat , quo illiditur. 

COROLLARIVM. 

Ex his quoque patet, unam & eandem chordam infinitos diver- 
Tos Tonos edere pode; nam ventus etiamfi fortius chordam in uno 
loco premat , in aliis & aliis locis debilius eam premens , novas & 
novas parturiet Tonorum differentias. Nam fi verbi gratia : in C. 
prcfTerit fortiter, in B. debiliter, certum eft C A. non omnino 
diapafon , Ted aliquod intermedium affedare. Sed liaec.de caufe 
diverfitatis fonorum in una chorda Tufficiant 


TECHNAS- 


IJO 


PHONURGLE LIBER I. 


Sect. 


VIL 



THONOLOG 1 A HARMONICA 

ad /. 2. j. ©* amplius militaria 
inJUtucnda. 


Mufica 
campeft- 
rts artiti 
ciosc in 
Villam di 
rigenda. 


E Xperimentum hoc RomvE fieri curavimus, & hoc padto in- 
ftitui poteft. Cum aut Legatos , aut alios Principes in quo- 
piam fuburbanae villa; Palatio rufticationis causa verfantes, 
peregrina aliqua Mufica quifpiam ex Principibus loci Dominus 
recreare defideret; fic negotium inftituatur. Praeparentur +. tubi 
conici ejufdem longitudinis , quos 4. Phonafci in A. loco op- 
portuno confidentes , juxta canonem hic appofitum , vel quam- 
cunque aliam melodiam , per tubos in rufficanum palatium Vil- 
lae dire&os, differentibus vocibus, Hajfo , Tenore , Contraito, So~ 
prano, uti vocant , concepto verborum tenore ftentorca vocc in- 
fonent. Tempus feligatur ad hoc rite perficiendum opportunum. 
Medio fine ventis, nebula , pluviifquc quieto & tranquillo. Et 
Hofpitcs in fuburbana villa rufticantcs harmonicam Melo- 
diam, unde ea proveniat, nefcii cum admiratione percipient, tan- 
toque plus obftupefcent , quanto Phonologia erit occultior, ma. 

xime 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. iji 

ximc vero congrueret hujufmodi exceptio Legatis Barbaris , uri 
Tureis, Arabibus , Perfs, fub linguis unicuique proprijs.perada: 
feci & iis machinis pariter ufui e(fc poliunt, quas in prccedentibus 
jam expofuimus. 

TECHNASMA V- 

OMNIS GELERIS EXPE%l*MEJfTA HAR- 
monica fympathica exhibens j 

S Ympathica experimenta vocamus illa, qui ad fonum alio- 
rum refonant intada, mira quadam fonorum corporum pro- 
portione & limilitudine , qua fit , ut ad fonitum unius al- 
tera quoque moveatur intacti : qui quidem proportio in corpo- 
ribus non tantum homogencis , fed & in heterogeneis locum ha- 
bet. Unde plurima contingunt naturi miracula , quorum ta- 
men nemo facile, nili muficorum Arcanorum infignem habuerit 
notitiam , rationem reddiderit. Et chordam quidem alteram in- 
tadam movere non in unifonum tantum , fcd & in diapafon , & 
diapente quoque concordatas, pine vulgare dtj quamvis fem- 
per tanto intacta tremat vehementius, quanto fuerit unifono vi- 
cinior 5 Non afTignabimus hoc loco rationem hujus effectus, cum 
fufifUme eam in fequenti libro cxpofituri fimus, fed tantum mo- 
dum , quo plurima in Magia naturali admiranda contingere pof- 
frnt , aperiemus. 


CAPUT XI. 

TE RECOWTITlOT^tBVS MtACHINIS. 

EXPERIMENTUM I- 

eMVSICAsM STMPATHlCAM EXHIBERE; 

idejl inftrumcntum concinnare, c/uod nudo alio agente , 
ni/i Sympathico, harmoniofum fonum exhibet. 

ON inftituemus hoc loco harmoniam in corporibus 
homogencis, cujuffnodi cfTe poffunt inftrumenta fidi- 
cina, fed in heterogeneis, hoc cft , organo & inftru- 
menco fidicino, alijsque, ita enim liarmonia diftin- 

dius 



■ 


152 PHONURGIjE LIBER L Sect. VII. 

(flius percipietur. Accipe inftrumcntum chordis diftin<fh.im fo- 

noriHimo ligno compadhim , cujufmodi in Dechnafmate III. 

propofuimus, hujus chordas ad organum aliquod perfe&iflime 

concordabis , ita ut fingulx chordae ad lingulas organi filtulas 

perfecte unifonent. Hoc perafto ad fonitum organi cum inftru- 

mento in tantum recedes , donec chordas moveri videris , 8c 

perfectum fonum reddere inveneris ; atque haec erit iplius propor- 

inftrume- tionata diftantia; Quod fi aliqux chorda: non moveantur , fig- 

mimabor num erit, fiftulani chordx non perfedte refpondere, aut O (flava 

gani fono fuperiorem e(Tc. Vel confultius ita operaberis ; inftrumentum ad 
inciuripo- • ■ 1 \ ■ 'r i 

rejt. parietes interiores vicinorum conclavium vel optime lupra trabem 

organo continuam tamdiu hinc inde applicabis , donec motum 
fonumque chordarum deprehenderis, & habebis quaefitum. In- 
ftrumentum enim fidicinum omnem harmoniam organi intra fc- 
paratum locum perfedte exhibebit, & ne putes , me fpcculationem 
tantiim tradere, lege , qua* alibi de Organo ssXCogunttno C hcly n 
in vicino choro pendentem caf u incitante, retulimus, & de rei veri- 
tate nullum dubium remanebit. In hoc tantum unica difficultas 
eft.ut quis inveniat perfe<fhim corpomm fimilitudinem & propor- 
tionem cum diftantia proportionata, quam qui invenerit, is haud 
dubie admirandum quid in natura fc invenifte gloriari poteft. Eft 
enim corpomm quomndam fonorum ea ad invicem fimilitudo, 
ut mox ac unum infonuerit , alterum lonare quoque comperia- 
tur, uti curiole ex C JtCufurgia fupra oftendimus. Qua: omnia a- 
liud nos experimentum docet; fi enim quis Harpas , Tiorbas, Cy- 
tharas,Clavicymbala,fimiliaquc inftmmcnta fidicina conclavi cui- 
dam (omnibus prius tapetibus fonum obtundentibus remotis ) 
oppido fonoro leviter fufpcnderit , is vel ad voces loquentium 
exoticam quandam folo aeris motu vocibus caufato organa inci- 
tantis harmoniam non fine admiratione percipiet. 

CONSECTARIVM. 

De ftatuu ad certum fonum fe molentibus. 

Retulimus in citata tiftlufurgta ftatuas quafdam fuifle in Ecclc- 
fia quapiam , quae ad campanx vicinx fonum ad certam etiam 
organi fiftulam ( omnibus prxfcntibus tanquam miraculofumfta- 
tuarum motum inclamantibus) moverentur; Patet igitur ex prx- 

ccden- 


Googie 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 153 

cedentibus, quomodo datuae in Ecclcfia quapiam , qua: fimilem 
efFedhim praedant, fabricari poflint. Nam datua ex porofo ligno 
fa<da , & fonoro corpori proportionata fupra trabem porofum cum 
organo, vel loco campanas continuum cxa<ftidimc librata inten- 
tum haud dubie effedtum praedabit. De hujufmodi Magicis 
^Egypt iorum datuis ad plebis deceptionem fabricatis, vide Oedi- 
pum nojlrum sEgyptiacum , ubi multa curiofa & recondita iepe- 
ries. 


EXPERIMENTUM II. 

de simpathica Harmonia ter 


S I quis cylindrum Parabolicum aut Hypcrbolicum efFormare 
fciverit , is maximum in t^fujttrgia fecretum fe penctrailc 
noverit. Pandamus arcanum. 


parabolicus A B C D E F. duae para 
bolae cylindrum terminantes ABC 
fuperior D E F. inferior H G. fini 

foci parabolarum aequalium. Dico chordam fcu nervum H G. 


conicae fecliones. 


Parabolopladx formae ope cffbr 
metur femicylindrus concavus para 
bolicus , quod fiet, fi formam Parabt 
lopladcn condanti & rcdfo motu i 
materia, uti gypfea.ad hoc idonea f< 
eundum longitudinem traduxerisj o 
enim motu in materia cedente & mol 
li efformabitur femicylindrus parabe 
licus didtusj admirandae in fympathi 
ca harmonia exhibenda virtutis. It 
autem negotium indituatur : Obfer 
ventur cum maxima diligentia duo ii 
terminantibus parabolis foci , ex quo 
rum uno fi chorda ducatur in alteri 
oppofito parabolae foco terminata ten 
faquc,crit indrumentum paratum a< 
fympathicum fonum. Sed rem litteri 
& figura declaremus. Sit cylindru: 



petuum 
«dens fo- 
num. 



V 


per 




a^Koogle' 


U+ PHONURGLE LIBER L Sect. VII. 

per utrumque focum exterifum quocunquc motu etiam minimo 
incitatum iri. Cum enim quilibet femicylindriad axem norma- 
liter fada fedio parabola fit, in femicylindracea vero illa fuper- 
ficie infinitae paraboli concipi polfint 5 fit, ut vox vel fonus & motio 
aeris quilibet in hanc femicylindraceamfuperficiemparabolicam 
incidens, dummodo cylindro ad angulos redos incidat, totadi- 
nobolifmos parabolicos efformet, quot paraboli xquales in dido 
fcmicylindro concipi poffunt. Cum prxtcrea chorda per H G. fo- 
cos fit extcnfa, tranfibit illa confcquentcr omnium reliquarum pa- 
rabolarum in dido femicylindroconccptibilium focos. Cum ve- 
ro in focorum centris unitio confluxufque radiorum contingat, & 
in iifdcm intenfio foni continget. Tota ergo chorda multiplici 
radiorum confluxu impulfufque multiplicatione agitata tremet , 
fonabitque. 


Perpetua 


fit. 


COROLLARIVM I. 

Hinc patet , quod fi quis tres aut quatuor chordas fibi vicinas 
circa focos fecundum confonantiam in 3. 5- 5 c s. intenderet , futu- 
Harmonu rum , ut machina harmonicum murmur perpetuo exhiberet loco 
fim 'pof- opportuno aut vento expofita. Habet enim hic fonora linea H G. 
latitudinem quandam phy ( icam, fpaciumque aliquod, intra quod 
intenfio radiomm cftcdufquc acuftici aut fonori contingant. 

COROLLARIVM II. 

Quomodo fatua quapiam perpetuo moveri pof it. 

H^inc [equitur fecundo ; quod fi quis loco chordi chalybcam 
pinnam facile flexilem in foco G. annexo pondere V. cum indu- 
ftria libraret , in capite vero imagunculam mobilibus verfatili- 
bufque membris infigeret i futurum , ut ftatua hic una cum pinna 
perpetuo moveretur 5 cum enim confluxus agitationis adisperpe- 
petuus in unica linea V O. contingat, illa continuo incitata, per- 
petuo quoque mota una fecum incumbentem didam imagun- 
culam eft incitatura & tanto quidem vehementius, quanto motus 
fuerit vehementior. 


Statua 

femper 

mobilis. 


^oogle 


COROL- 


9 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 155 

COROLLARIVM III. 

Ex hi/ce patet, quanta nobis conicarum fe&ionum notitia mi- 
racula prxftct. Verum, cum de hifce in c Tttagia Lucis & Vmbr* 
fuse tra&avcrimus , hic longiores dTe noluimus. 

EXPERIMENTUM III. 

CHORDAS INTACTAS INCITARE 

fono vitri. 

S I quis fcyplii vitrei oram madefa&is prius digitis raferit, is bre- 
vi tinnulum quendam fonum percipiet , fi praeterea fupra fcy- 
phum chordam extenderit ad eum fonum aequifonum, is chor- 
dae non tantum tremorem , fcd & fonitum pcrfe&e fentiet ; Si quis 
igitur compluribus poculis vitreis chordas corrcfpondcntes fuper- 
extenderit, habebit is muficam ex miro quodam tinnitu & chorda- 
rum ftrepitu compolitam 5 de hoc experimento , vide fusius nos 
tra&antcs in prima parte tAl ufurgta. 

EXPERIMENTUM IV. 

VT QVIS INGENTES CAMPANARVM 

fremitus fe audire putet. 

E ST & hoc infigne & in maximam admirationem audientes 
rapiens experimentum. Accipe unam ex majoris chelis (quam 
l Stolone vulgo dicunt) chordis ; huic appendes laminam ae- 
neam, aut aliud quodeunq; tinnulum &c fonorum corpus; deinde 
utrumque chordae extremum digitis circumvolutum auribus in- 
fere, illisaque pendente lamina alteri vicino corpori, eum percipies 
fonum , quem nunquam tibi primo perfuaferis, fonum videlicet 
omnium Campanarum fonitum longe excedentem; fi vero loco Ia- 
minx acceperis regulam aeneam ( quo longiorem, tanto negotio 
propofito aptiorem ) percipies ex gravi & acuto formidabilem 
prorfus fonitum , & quo quidem longior fuerit chorda, tanto in- 
tenfiorem fonum edet. Cujus quidem rei alia caufa non cft, mfi 
tremor metalli tinnuli, qui chordae tinnitum dum communicat, 
communicatum fibi chorda fremitum deducit ad auditum , ubi 
L V 2 daufus 


L . 

• uigitfzcd jy CjOOgk* 

i \ 


156 PHONURGI^E LIBER I. Sect. VII. 

claufus& intrinfecusadpcrmufculosfuosacufticos uti vchemcn- 
ter concutitur, ita & vchcmcntilTimum quoqs fonum exhibet. Id 
fane mirabile, non alia corpora, fedilla tantum, qua: tinnitu gau- 
dent, ut metallica: laminx &c regulx omnes, hunc effedum prx- 
ftare. 

COROLLARIVM. 

Si hujufmodi inftrumentum intra ciftcrnam aliquam vehe- 
menter refonantem per chordam dimiferis , & utrumque chordae 
extremum auribus infcrucris, deinde laminam muro allifcris, au- 
dies , fupra quam dici poteft , vehementem ex variis compofitum 
vocibus fremitum. 

EXPERIMENTUM V- 

OMNI gENERE LIGNORV M, sMETALLO- 

rum, aut Vitrorum Muficam infittucrc^j. 

Q Uomodo Zylorganum , quo cft ex varia & harmonica va- 
riorum teflellorum ligneorum vitreorumve' varix magni- 
tudinis difpofitum.conftruendum fit ? in OrganicatTSCufica 
fuse didum cft , quare citatum locum adire poteris. 

EXPERIMENTUM VI 

T>E VARIA ^ALTERAT IONE SONI IN 

chordis. 

C Horda fonum incitat juxta conditionem corporum illi loco 
fulcri, quod ponticulum dicunt, fubftratorum; ita fiexten- 
fx chordx majori , lapillis aut pifis prius injedis veficam 
vento inflatam fubftravcris, arcuque fctaceo chordam raferis, ridi- 
culum quemdam fonum fenties fcenicis Intermediis aptum 5 fiei- 
dem vitreum corpus fubdideris, peregrinum quendam tinnitum 
cernulabitur chorda, & fic de cxrcris ; qux omnia ingentem fup- 
peditant peregrinorum inftrumentorum materiam. 





EXPERI- 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. «7 


EXPERIMENTUM VII- 

VT SVRD ASTER oJTfCVSICAM PERCIPIAT 


T Eftudo oblongo collo intentum propofitum efficiet. Sit tc- 
ftudo, vulgo Colachone , fidibus inftrudta, 
apprehendatque furdafter dentibus extre- 
mam partem colli , ac poilca incitetur tcftudo in 
harmonicos motus. Dico, furdum harmoniam 
pcrceptumm ; cujus quidem rei veritatem non 
aliud nifi experimentum in furdaftro fiuftum nos 
docuit. Sonus enim tcftudinis per collum intra 
os propagatus, per nervos in organo acuftico, vim 
auditivam mirifice excitat. Surdum quoque per 
Experimentum IV. percepturum vehementem il- 
lum campanarum fonitum mihi perfuadeo. 



COROLLARIVM. 


Ex his patet , fi in inftrumcntis quibuflibcc 
in chordis collum quoddam five brachium ob- 
longum ipfis continuum propagetur in quam- 
cunquc diftantiam , uti per intermedios muros, 
dummodo muros non tangat, futurum ut extre- 
mum colli dentibus apprehenfum , fonum cy- 
tharae non fccus ac fi praefens elTct, exhibeat. Eun- 
dem enim effcfhim in collo Cytharae , quam in 
oblongis trabibus foni propagationem prxftare 
in prxcedentibus diximus 5 cum enim collum 
corpori totius fit continuum, certe ad fonitum 
fidium , uti vicinae , fic & remotiores atque adeo 
totum corpus tremet , qui tremor cum harmo- 
nica fit aeris propagatio, fonum confcqucntcr or- 
gano acultico per os & dentes in remoto tamdiftin&c , ac fi prx- 
fens foret , exhibebit. 


. , -A 



untnit 


m 


wt 

jXTtir* 

Iuj x Ali 
.J.1C 'fHji 


8 


8 


S 


TECHNAS- 


k 




158 PHONURGIAE LIBER I. Sect. VIL 


Q Ucmadmodum hodie tubi optici conficiuntur, qui intra 
cubiculum exhibent cjuicquid foris ab hominibus agitur, 
dextre, finidre , inferne , fuperne rcprxfcntatum 3 totum- 
que artificium confidit in varia reflexione fpecierum extrinfeca- 
Sicut tubo rum in fpeculum pro motu tubi fadta , ut fi quis nofle cupiat, 
troducun" q u 'd in foro aut platea peragatur , is tubum primo egregia arte 
tur ipccics lndructum vertat , unacum fpeculo ciftulx ad lucem fuperfluam 
i, V acuftV impediendam inclufo. Et varix hominum formx,habitus,ge- 
fonorjc eS ftufque inter fpeculum reflexx tubum infpicicnti mox, ac fi prx- 
fentes forent , comparebunt. Videbit itaque tubifpex omnia , 
qux foris geruntur , ipfe omnibus invifibilis : Res fane ufui nova 
& infolita , quo & nos olim lufimus. Haud fccustibi tubum 
acudicum parabimus , quo intra fecretum cubiculum omnia ca, 
qux five in foro.five atrio alicujus palatii homines garriunt, au- 
dias. Sit Palatium A B C D. Forum aut platea fiVe atrium ali- 
cujus palati) C H. fiat tubus E F G. per interiora palatij ductus 
in cubiculum fecretum G L. dico inter cubiculum G L. quot- 
quot ibi fuerint , audituros didin<de& clare, omnia verba , rixas, 
rifus & fimilia populi commorantis in atrio aut platea D H. vo- 


ces 



Di 


tiy GoogI 



DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 


»59 


ccs enim per tubi umbonem E & per canalem E F G. propa- 
gatae in conclavi G L. clare fe fiftent. Uti experientia tada no- 
bis conftat. 

TECHNASMA II. 

OTICORVM 1NSTRVME NTOR VsM FAB%1CA. 

I Nftrumenta ad exemplar aurium animalium magna vi acuftica 
pollentium fadta , magnam quoque vim ad confortandum au- 
ditum habent. Auribus autem animalia oppido acutis prae- 
dita funt Cervus, Canis, Lupus , caeteraque omnia animalia mul- 
tum aurita ; Inter caxera vero maxime admirabilis eft auris lepo- 
rinae fabrica, quod cum timidillimum animal fit, & prorsus iner- 
me, natura id tum auditu acuciflinio , tanquam hoftium explora- 
tore ad praefentienda pericula , tum pedibus ceu armis ad curren- 
dum aptis munilfc videtur. Si quis igitur haberet ad exemplar 
auris leporinae concinnatum tubum oticum : inveniret is mirum 
in confortando auditu arcanum ; habet id generis organum pri- 
mo externam aurem longiffimam & vcluti Ellipticum quoddam 
involucrum cartilagineum in omnem partem ad fonoros radios 
melius intra id colligendos verfatile, deinde ex ftricto in longum 
& cavcrnofum fpacium dilatatum tandem in cochleam termina- 
tur, huic vero cochleae praetenditur membrana illa, quam in Ana- 
tomia tympanum diximus cum malleo incude & ftapede ; Vox 
igitur aure illa oblonga & verfatili intra cavcrnofum interna; au- 
ris meatum colligitur, ubi unica reflexione augmentata magna vi 
Hiabitur cochleato meandro , ibique tympano illifa aerem inter- 
num commovet , unde tandem acutiffima illa , quam in lepori- 
bus miramur, contingit fenfatio. Ad naturae igitur induftriam 
fi tubum oticum compares , invenies admirandum quoddam in 
confortando facile auditum, ut dixi , arcanum. 

Ut vero in hacnaturx imitatione fecurius procederemus, ani- 
malium quorundam auditu prx alijs pollentium aures per peri- 
tiflimos Anatomicos ficti curavimus, quas Icontfmo 2 . tmMufur- 
gia no/ira fpedtindas exhibuimus , ut juxta latentem natura: in 
organo auditus fabricam in apertum dedudtam artis tua: opus con- 
formares, tubosque oticos aflfe&ata induftria conficeres. 

PRAGMA- 


i6o PHONURGLE LIBER L Sect. VII. 

PR ACM ATIA' 

Tuborum Oticorum ConftrudUo. 

OMNIS gENERIS INSTRVME NTA tACVSTCA 

in ufum & commodum furdaflrorum conficere. 

Q Uicunquc praecedentia bene intellexerit , nullam in acuftr- 
cis inllrumentis omnis generis conficiendis habebit diffi- 
cultatem : cum omnes tam circulares, quam parabolici, 
hyperbolici, elliptici tubi in minori proportione conftru&i , auri- 
bus dpplicati mirifice auditum roborent , inter catteros tamen elli- 
pticus & cochleatus tubus omnibus reliquis palmam praeripere vi- 
dentur, fiat autem ellipticus tubus O. hoc ingenio ut unum cen- 
trorum acufticorum praecifse auri furdaftri S C. alterum extre- 
mum loquenti B V. rcfpondeat.ut in fi quentt figura apparet. 



Alterum inftrumcntum eft mbus cochleatus, qui, cum ad exem- 
plar fabricae aurium conftitutus fit , mirum ad fonos congregandos 
vim habet. Figura ejus fcquitur. 


Tubus Oticus cochleatus. 



TECHNAS- 


Digitia 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 161 


TECHNASMA III. 

EX MAGIA NATVR ALIS PROMPTVARIQ 
Statuam conjicere , omnis generu tam articulatos, quam in. 
articulatos fonos pronunciantenu. 

V Arii varia de hoc mirifico macliinamento commenti funt; 
qui fecrctiorum philofophantium dogmata fcquunmr, id 
omnino fieri poffe putant. Nam AlbeRtum tsiCagnum ca- 
put hominis, quod articulatas voces pcrfedtc pronunciaret admi- 
rabili folcrtia confeciffc afferunt; Agyptios quoque varias ftatuas 
confeciffe articulate quidlibet pronunciantes , in Oedipo nojfro 
Agyptiaco multis modis offendimus. Nonnulli tamen id ve- 
luti naturas legibus contrarium repudiantes, fimile machinamen- 
tum fieri poffe minime fibi perfuadere poffunt ; Alberti autem 
Agyptiorumque machinamenta vel fuppofititia&falfaria machi- 
namenta fiiiffe, vel dxmonum ope archicc<ffata, eo fere modo, quo 
dxmonem olim per oracula & ftatuas articulata voce refponla de- 
diffe legimus , afferunt. Multi tamen putant ftatuam fieri polle eo 
ingenio architcftatam , ut voces aliquas articulate pronuntiet; ita 
enim ad exemplar naturx Laryngem, linguamque, exteraque vo- 
cis inftrumenta aptari poffe, ut vento animata manifeftum articu- 
latx vocis effectum prxftet. Quicquid fit de famofo illo Alber- 
ti isXCagnt capite , exterisque Agyptiorum machinamentis difpu- 
tare nolumus , utpotc ipfo facto Quare aliam hujufmodi 
ftatux conftruendx methodum in hoc loco, qua, quomodo id in 
opus deduci poflit,demonftrabimus,& ne verborum tantum am- 
pullis id promittere videamur ; hoc loco ftatuam fabricari do- 
cebimus, qux non articulate tantum, fed & quoflibet lonos, can- 
tusque proferat, ad quodlibct refpondcat , quaslibet animalium 
voces affedtet , innumeraque hujufmodi fane & prx- 
ftet. Ita autem aufpicaberis; In conclavi A B C D. in quod tubus 
cochleatus in prxccdcntibus deferiptus deducetur in E. vel in ver- 
ticali tubo S. ftatua fiat oreoculisquc mobilibus, totoque cor- 
poris ficu vitam fpirans, qux quomodo confici poftit, in Stattca 
nojlra Taumaturga ex profeffo docuimus; hxc ftatua cerro & de- 
putato loco ita conftituatur, ut terminus tubi cochleati oris con- 

X cavo 


162 


PHONURGIiE LIBER I. Sect. VII. 



cavo praecise refpondcat , habcbisque ftatuam quidlibet articulate 
proferentem perfe&am , con&mmatamque. Nam hax ftatua 
dum fia" g arr ' ct > jam voces humanas proferendo , jam voces ani- 

tu* omnis malium, jam ridere & cachinnari, nunc cantare, fubinde flere & 
1^'s'ciplv ejulare , nonnunquam vehementiflimos ventos exfufflans cum ad- 
metis pro- miratione audietur. Cum enim Orificium cochlea; publico loco 
d ‘ 8 ‘ um ' refpondcat , omnia verba hominum extra prolata intra tubum 
cochlearum recepta fefe intra osftatuae fe prodent 5 Si canes la- 
trent, ftatua latrabit, fi quis cantaverit, cantu rcfpondebit&c. Si 
ventus fpiravcrit.is intra cochleam receptus, vehementiftimos ven- 
tos ftatuam evomere coget 5 unde applicata illi fiftula ludere vi- 
debitur 5 Si tubam ori admoveris, tuba clanget , innumeraque hu- 
jufmodi ludicra omnia occulti canalis cochleati difpofitione ex- 
hibebit. Vide fchema Iconifmi praecedentis , in quo conclave 
feu penetrale ab omni hominum Confortio fecretum fit A B C D. 
ftatua vero fit E. tubus cochlcatus craftiflimo muro D E. infer- 
tus fit, orificium tubi late patens 1 HK. continget igitur, ut quid- 
libet in publico loco feu foro prolatum, atque intra os tubi collc- 
. < 5 him in conclavi a ftatua E. reddatur. Si vero tubum hunc coch- 

lcatum verticalitcr difponas, meliorem effettum res fortietur.jux- 



DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. 163 

ta ca, quae in procedentibus diximus. Sit conclave aliud , ( ut in 
figura Palatii M N O V. patet ) in quo ftatua S. tubus coch- 
1 catus P O Q^ftatux ori infertusfit. Orificium patulum cjufdem 
T. publicum Epirtylium QJ.. hominum multitudine frequenta- 
tum} quorum voces intra os T. recepto in ftatuam deferentur, & 
auribus artantium perfecte , uti prius fe fiftent. V ide figuranu 5 

quo innumeras alias horum tuborum difponendorum rationes 
fuggeret. 

TECHNASMA IV 

INTRA FABRICAM QVAMP 1 AM CONVM SP 1 - 
ralem retortum flve cocbleatum tubum ita ordinare, ut quofeunque 
articulatos Jbnos in interiori conclavi a publico quantumvis remo- 
to, ita certe & dtftinttc reddat , ac fi ad aures contingerent , 
nemine, unde provenire popt,fuJf>tcante^j. 
vide Icontf. 

P Erfedhllimum & omnium maxime admirandum Echotedfo- 
nicum machinamentum merito in hunc locum refervavi- 
mus , quo, quid in magia naturali mirabilius effici poflit, 
nefeio, verum ne Ledtorem curiofum diutius fufpcndam , rem 
paucis expono. Infculpatur in faxo aut rupe naturali , vel fi locus 
id non poftulet, in gyplo , argilla , vel topho, aut fymplex aut coch- 
leatns tubus five conus fpiraliter contorms eflbrmetur hoc inge- 
nio, ut eminus patentiflimum habeat versus loatm aliquem publi- 
cum multitudine hominum frequentamm , exporredtum orifi- 
cium } alter autem tubi terminus in parvulum foramen intra con- 
clave interius ,& ab hominum frequentia remotum definat, fuper- 
ficics conica cylindracea autcochleata interior exadf illime, quan- 
tum in materia faxea,gyp(ca,aut alia quavis ex ferreis, oncifqj lami- 
nis confedta portibile eft, (it polita, vel fi faxum rudius fuerit, fuper- 
ficics interior gypfo ad terfiorem polituram incrurtcmr. Hocma- 
chinamento peradfo , dico, nihil tam occultum inoppofitoforo, 
platea, aut publico loco, qui orificium cochleati tubi refpicit, dici 
portc, quod per tubam, aut cochleam non transferamr in recondi- 
tum illud conclave: In hoc igitur di verfas animalium voces, oc- 
culta hominum murmura , cantillationes , fletus & ejulatus ho- 

X 2 minum 


0 


W4 PHONURGIrE LIBER L Sect. VIL 

minum ita diftindte & clare percipies, ac fi in ipfo conclavi con- 
tingerent , nemine vel fufpicantc , unde tam prodigiofus Tonorum 
effectus proveniat : Fabricam contemplare in Jcomfmo prtccdcn- 
tt , ubi Palatium repradentatur literis A B C D. cochleatus tu- 
• bus muro infertus vel rupi incifus S I K. cujus orificium H. ter- 
minus ejus E. forum L. in quo nihil tam occulte proferri poteft, 
quod non intra conclave quantumvis difiitum percipiatur 5 atque 
hoc eft machinamentum, quod non parabolicas tantum fcd& el- 
lipticas omnefque, quotquot hucufque propofita funt.acufticas 
fabricas longe fuperat, cum ad natura: exemplar in aurium fabrica 
obfervatum fit conftructum , & infinitis reflexionibus vocum (ut 
in problemate procedenti oftendimus , unde & vox mirifice in- 
tenditur ) fcateat. Poteft autem hujufmodi tubus duplici fitu, vel 
horizontali aut laterali ut H E. vel verticali ut P O. conftitui, uter- 
que infignes effictus producit, verticalis potcntioreft.eoqubd vox 
f facilius furfum quam deorfum aut latcraliter feratur; Utmmquc 

tubi - ductum in pncedentt Icomfmo reprafentavimus. Inveni- 
mus autem hoc admirabile machinamentum occafione Auris 
Dionysii Siculi Syracusis adhuc fuperftitis , cujus deferiptionem 
vide in antecedentibus paulo uberius traditam. 

Digreflio dc Cono cochleato. 

Cur vero in Cono cochleato fi ve contorto helici tanta vis fit 
multiplicationis foni, merito cuiquam mirum videri debet. Certe 
cum diu multumque mccurn dc hoc negotio cogitarem , tandem 
helicem conum certa ratione tortum, nefeio quid parabolicum 
affectare deprehendi , in quo infinita: Tonorum conglomerationes 
dum fiunt , mirum non efi , tantam eum in multiplicando fono 
vim obtinere. 

Verum & helicem lineam parabolice aqualem dari pofle no- 
tum eft , quod ut LtSor curiofus intelligat; fit helix linea intra 
circulum N g n o. fignata litteris a b c d e f n. dico , fi axis 
parabola: G S. affirmatur aqualis femi-perimetro n g N. cir- 
culi n o N g. & femi-ordinata parabola T S. affiimamr aqua- 
lis femidiametro a g. didti circuli; Deinde per verticem G. axis 
parabola deferibitur G T. qua per terminum femiordinata S T. 

tran- 




r 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. iej 

tranfeat. Dico, G T. parabolam helici line* a b c d c f n. squa- 
tum iri. Qux omnia dependent 
ex diverfis motibus, queis utraqj 
linea fimilitcr & aequaliter dc- 
feribitur. 

Si enim tangentem parabolae 
G m. in quotlibet partes aequales 
femidiametro circuli a g. divife- 
ris, erunt motus ex A. in g. aequa- 
les motui ex G in Q motus 
ex N. per g h i k n. (emiperime- 
trum factus ex hypothefi aequalis 
motui ex G in S. per axem para- 
bolx iadto. Hinc patet fi femior- 
dinatam fumas aequalem G N. 
vel duplam S T. camque in con- 
tinuata parabola applices X V. in- 
ter G V. & G X. parabolam G 
T X. duplo majorem fore helice 
a b c d e f n. vel eidem bis fum- 
ptae aequari. Si vero femiordina- 
tam triplo diametro a g. majo- 
rem in continuata parabola ap- 
plicueris, habebis parabolam he- 
lice triplo majorem , & fic in in- 
finitum , qux omnia fufius hic 
dcmonftrarem nifi ea aliis locis 
refervaflem. 

Sufficit igitur feire cochlcati 
tubi vim omnino cum paraboli- 
cis tubis aliquid commune obtinere , qux & ideo hic indicanda 
duxi , ut Tyronibus ad hujufmodi inexhauftas naturx gazas peni- 
tius rimandas animum adiiccrent. 



M a 


ANACE- 


aogle. 


166 


Admiran* 
da fabrica 
ihtuxma- 
gicar. 


PHONURGIiE LIBER L Sect. VIL 

ANACEPHALEOSIS MAGIAE 

NATURALIS. 

STATVAM CONFICI TOSSE sAlO IN zMEDIO 

aeris pendulam fonos quoslibet tam articulatos , quam in- 
articulatos perfecltfimc pronunctantenu. 

■ ERITO hanc propofitionemAnaccphaleofin dicimus, 
cimi quxcunque ludentis allata funt rerum admi- 
randarum delcriptioncs, hic velutiin Epitome qua- 
dam contineantur ; nam , quod dicam, certum & in- 
dubitatum eft, experimentoque quantum fieri potuit, mirabiliter 
comprobatum, dum ftatuam videlicet confici pofiedico, qua in 
medio cu)ufdam conclavis conftituta , vel in aere etiam pendula 
omnia prxdidta perficiat, ita ut altantes prodigium quidem loqucn- 
tis ftatux videre & audire, caufam tamen reconditi ^aeramenti pe- 
netrare nequaquam poflint , oculorum obfervabunt motum, la- 
biomm linguaque mirabuntur agilitatem , totius corporis vitam 
fpirantis compagem cum ftuporc intuebuntur ; Verum quo ar- 
tificio condita fit ftatua, aut quam abditam motus fui machina- 
tionem habeat, nemo deprehendere poterit , cum ftatua in me- 
dio aeris fit pendula nulla re fulcita, nulli canali contigua, nullis 
animata rotis; fed artificio quodam pure naturali, & varia recon- 
ditiorum artium combinationc conftituta. Nemo tamen me 
diinareL polliceri fibi perfuadeat ; quxcunque promitto in eflcdhim 
infallibilem produci polfunt: Modum tamen , (neram fublimia 
arcanorum myfteria ac folis Magnatibus revelanda cuivis obvia 
fierent ) confuluiis filentio fupprimendum duxi. Si vera funt , 
qux de Alberti Capite paftim fparguntur , dicerem profc&o nul- 
lum in mundo ad fimile caput architcdandum,prxterquam quod 
defcripfi , artificium fuperefle. Tanti monienti res eft Ars combi- 
natoria, cujus folius ope omnia mundi arcana panduntur,quicquid 
in qualibet fcientia abftrufum & admirabile eft eruitur, quam, qui 
calluerit, is inarcanamm rerum inquifitione ferutinioque nihil fibi 
adeo clau(um,abditumque cfte reperiet , quod intime penetrare & 
fui juris facere non valeat. Latent enimomnia arcana natura in 
certa rerum applicatione, ficuti certi & reconditi fenfus fub aliis & 
alijs nominibus, quos, qui eruere feliciter noverit; nx de hoc illud 
Phocylidis congrue dici poftecxiftima »»*"©• i-« »•*«• 

APPEN- 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. i<s 7 

APPENDIX. 

DE MIRIFICA PHONURGIA 

u,fi. 

De celebri , & pene prodigiofa Machina Organica.» 
Michaelis Todini de Sabaudia , Mullei 
Romani clarilfimi. 

quid rarum, infolitum , curiofum & admiratio- 
ne digniflimum ufpiam in harmonico genere me 
obfervafle memini , id machinam illam omni in- 
ftrumentorum genere concinnatam , cftecUifquc, 
quos prxftat , forfan hucufquc inaudiros , aifevera- 
re queam, quam jam ab odtodecim annis inchoatam, tandem ad 
fummam perfectionem redadtam Michael Todinus de Subau- 
di a Muficus HomanHf, Muiicx cam (pcculativx, quam practicx, 
fi ullus alius quifpiam , peridflimus in domo fua vicina viculo, 
quem vulgo C Areo della Sciambella vocant , tenet , vir eximia 
morum probitate conlpicuus, atque inter exteros Muficos neccf- 
fitudinis foedere mihi femper conjuncti Himus. Sed ne Ledorem 
diutius fidpenfum teneam, tam excellentis Operis Machinam pau- 
cis hoc loco maxime opportuno exponam. Exhibet is intra bi- 
nas domus fux Cameras, quam magnificentiflime exornatas ad- 
miranda Artis fux fpccimina fummo omnium tlupore, & admi- 
ratione eorum , qui magno non Purpuratorum duntaxat Patrum, 
fed & Principum , nec non cujuscunq; fpectabilis conditionis ho- 
minum , numero confluunt. In prima Camera Organum primo 
afpedtu occurrit, ad omnes Opticx artis leges , nec non multiplici 
fiftularum ordine difpofitum ,& aurea incruftationc fplcndidumj 
circa cujus latera, quatuor Clavicymbala, ut vocant, difpofita fpc- 
ftantur, quorum prius mole grandius, quod Archicymbalum me- 
rito dici poteft, omnigcnisoccultarum machinammfoetibus gra- 
vidum,aquo veluti a fonte quodam in reliqua tria minora Cym- 
bala, totius motionis machinatrix virtus derivatur , uti in figura 
patet , in qua Archicvmbalum fignatur littera A. reliqua duo 

mino- 



16! 


PHONURGIA LIBER L Sect. VII. 



minora B. &C. Medium deinde nonnihil reliquis majus D. or- 
dine ita difpofita, & ab invicem eo modo feparata, utfingulafuis 
fulcita columnellis liberrimo fpatio, neque parietem attingant, 
neque alio quopiam fulcimento circum afpc&abili fuflineri vi- 
deantur. 

«uScaT Author igitur Symphoniarcha in machina fpecimina daturus 
artis fu*, fc accingit ad Archiclavicymbalum A. Rcgiftra accom- 
«xpen modans modo omnibus incognito , incipit fbnarc concertum a fc 
tanta & tam fuavi , & concinna Symphonia compofitum, ut aures 
ditonbus. omnium Auditomm ftatim dulcedine harmoniae raptas arrigat: 
Poft haec cymbalum B. fuaviflimeconfonat, quod fequitur cym- 
balum D. concertans cum cymbalo B. & tandem inftrumcn- 
tum C. & deinde omnia fimul clavicymbala plenum & abfolu- 
tiflimum fonum & concentum efficiunt; in quo illud Auditores 
vcluti attonitos reddit , quod in tribus clavicymbalis B C D. 
marculi,quostaftosvocant,nunc in cymbalo B. modo in C. jam 
in omnibus tribus perintcrvallacertatim fine ullo manus vcftigio, 
nulla abditorum filorum ope , nullo per vicinum murum , aut pa- 
vimentum artificiofo chordarum dudtu moveri, & alternatim fub- 
fultare videantur; Symphonia vero , quam exhibent , eft mirum 


DE FABRICIS DIVERSORUM ORGANORUM. m 

in modum concinna , & fummo ingenio ab Authore compofira, 
non folum aures Auditorum mirum in modum folicitat , fcd & 
marculorum fubfulcatu oculos veluti attonitos reddit; magicum 
incantamentum jure diceres. Dum hxc geruntur, Autlior occulta 
motione mutato regidro moxchely , quam Vtolino vocant, fua- 
viflimam una ciun cymbalis harmoniam exhibet; ubi vero abfeon- 
dita lit ditfta chelys , aut quo myderio intra Archicy mbalum con- 
ftituta fit, quomodo, aut qua arte hx chordx differentis conditio- 
nis, utpotc exanimalium intedinis confedrx fola pletdri rafionc 
incitentur, peritorum etiam xftimatione novum, & hucufque in- 
ventum incognitum habetur. Nec hic finis: Finita chelys fym- 
phonia,ecce derepente Author Lyrx harmonicum fonum itaclex- 
tre cymbalis confonantcm exhibet , ut omnes Auditores prodi- 
giofi foni raritate animis auribufq; fulpcnfos teneat, prxfcrtimciim 
cofdcm femper in Archicymbalo Symphoniarcha tados tangat, & 
jam chelys, modo lyrx cymbalis intermiftam harmoniam optimi 
indituram exhibeat. Pod hxc; cccc Symphoniarcha derepente Or- 
ganum magna Regidrorum varietate indrudtum in pulcherrimam 
Melodiam convertit, ubi nunc fono flebili , modo hilari concita- 
toque fubinde ad bellicos furores concitandos organum agitat. 
Quomodo vero hoc harmonicum opus conffru&um fit, qua ab- 
dita arte concinnatum, hic deferibere nolim, nc incomparabilis 
Authoris inventioni quovis modo prxjudicio fim, netas cfle pu- 
tans, eum fua defraudare &: inventione, & immenfis fumptibus , 
quos incredibili labore, & fudorc ab odtodecim fere annis in ador- 
nando artificio expendit : Sxpemihi conqucduscd, fc frequenter 
in infuperabilibus difficultatibus occurrentibus animum defpon- 
diffe , fed enim, uti labor improbus omnia vincit , ita quoque ani- 
mum hortatu meo rcfumpfiffe ad continuandam machinam, donec 
tandem ad eam perfedtionem, quam defcripfimus, illam reduxiflet. 

Cum vero fimilibus magni ingenii Opificibus ita comparatum 
fit, ut quiefeere non pofle videantur, donec inventionibus novas 
femper per continuam mentis agitationem adjungerent ; habebat 
is apud fe indrumentum muficum,quod Aiufettam vulgo vocant, 
quod ex tribus fidulis & utre condruitur , quo Auloedus finidro 
brachio premit utrem, & digitis foraminibus fidularum in Au- 
loedorum morem admotis, flatu melodiam exhibet auribus haud 

Y inju- 


i 7 o PHONURGIiE LIBER L Sect. VIL 

injucundam. Hujus itaque inftrumenti conftitutionem confide- 
rans, quomodo fimile quid exequi poflit per < TaJlaturam,uu voca- 
nt, qua quicquid alii in Mufetta magno labore prxftant, id digitis 
Cymbali Taftatura pedumque motu aflequeretur 5 hoc itaque, 
continuae fpeculationi intentus, tandem perfecit, quod & in fecun- 
da domus (ux Camera, magno fabulofarum allufionum apparatu 
exornata, exhibet. Mirum fane oculis auribusque fpc&aculum. 
Videre taftos tangentem, Clavicymbali audire utriculum, aut Mu- 
fettam exactillimam ad Mulicx leges concinnatam mclodiam. 

Quomodo vero reductiones Rcgiftri foraminibus fiftularum 
multiplicium ita accommodare potuerit , ut delideratam femper 
Mclodiam fonarent; qua arte & taftando Cymbala, & vento fi- 
mul & digitis orificia fillularum nunc aperientibus , nunc clau- 
dentibus, machinam in tam exoticum fonum animaret, nemo huc 
ufque capere potuit, adeo omnia arcano artificio conflituta funt, 
ut omnium etiam Artis Organicx Magiftrorum in fimili quid- 
piam prxftantiuni conatum eludat. Machina fanc admirabilis, 
& forfan prxccdcnti, ob inpenetrabilcm rerum difjxinendarum 
ingenij vim , multo excellentior : quid enim prodigioiius cft. 
Cymbalum fonarc , & loco foni ejus audire toto calo differens 
inftrumentum aulaci icum cTiCufctu ■ unde complures fimplicio- 
res , qui inadsuetae Artis folertiam non capiunt , id nccedarib fa- 
tanica arte conftructum ede, fufpicantur. 

Hxc Lectori paucis explicanda ccnfui , partim ne Phonurgix 
mea quidpiam rarum, abftrufum, & inauditum circa multiplicia 
Polyphonix prodigia dceftet.quod Ledon oblectamento ede jsof- 
fetj partim ex amore & veneratione viri amici , ut ejus in diCtis 
jam harmonicis machinis rara induftria concinnandis ingenium 
pofteritati commendaran ; atque una cum exhortarer, inftimu- 
larcmque, ut totius Operis conftitutionem ordine exponeret , &: li- 
bro data opera edito deteCtum arcanum ReipublicxMuficx com- 
municaret , ne fatis fundo Opifice omnia fimul xternx oblivio- 
ni unacum Authorc traderentur 5 uti in multis novis inventioni- 
bus contigide, Hiftonx nos docent. 



PHONUR- 


PHONURGLE 

LIBER II 

PHONOSOPHIA NOVA, 

Qua recondita, & abftrufa fbnorum rationes 
per numeros exponuntur. 

PRiEFATIO. 

UANDOQUTDEM plures foni genefin ex. 
adtiiis nofTe defideraturos prarvideos uc& hifl 
ce plenam fatisfa&ionem daremus, hic ea, 
qux olim in eSWufitrgia profecuti fumus , 
paulo amplius dcmonftrabimus. Quantam 
enim vim non folum in hominum animos 
affcdtufque concitandos harmonicus fonus, 
fed & in ipfa animalia poflideat ; plena funt 
omnium feriptorum monumenta. Quaenam itaque hujus tam mi- 
rifici dTetfnis caufa fit, aperiemus , ab ovo remordiruri. Ex quibus 
aperte cognofcct Lector curiofus, quomodo chorda tada, alteram 
intadtam moveat: quomodo inde five voces five inflrumenta mu- 
fica fpirims incitent, & quam mirificos efferus in afFeiftionibus 
Irae, Amoris, Comifcrationis Furorifque tum in artificiofa harmo- 
nica Symphonia, tum in ipforum fonororum corporum collifionc 
natura prxftent j & quomodo tandem multiplici tubarum jam in 
praecedentibus expolitarum per differentes phonafeos concentu , 
homines ad quofeunque affedus remotiflimis etiam locis diffiti 
(tanto ubique majori ftupore, quanto in remotiora fpatia propagata 
Symphonia occultius fc audientium auribus fiflit) excitari queant, 
oftcndemusj fed ad relicbi Rhombi filum revertamur. 

Y 2 SECTIO 




172 


PHONURGIrE LIBER II. Sect. t 



S E C T I O I. } 

Dc Prodigiofa Sonorum quorundam vi & cffiacia_«. 

CAPUT I. 

DE OffVSICAE VI I R/FICA. 

AGIAM Conlbni&DilToninihilaliudcfledicimus, 
|ujm facul ratem illam prodigiolprum fenorum cf- 
i) tcdrlpcm , qux lane inter cactcras magiae naturali# 

; Ijxrcics non minimum locum obtinet, eft enim qui- 
■ buklaiu foriis adeo admiranda & alterandi & tra- 
fienqi vis, ut intellectus humanus vix ad genuinam eorum ratio- 
nem pertingere polle videatur. Quantus iniit muficis modulis ma- 
gnetifmus , quanta tradtivx virtutis efficacia nemo nefeit, ut pro- 
inde non line ratione Prifei Orpheum eMuficum magum, animalia, 
fylvas , atque adeo ipfa faxa lyrae Sono magico trahentem produxe- 
rint, de quo admodum eleganter Claudianus in prxfatione fecun- 
di Ltbndc rvrp/» Proserpina his verbis. 

Tam T atris, fefio latatus tempore vates 
defueta repetit fila canora lyra, 

Et refidens Leni modulatus ptffine nervos i 

pollice fefiivo nobile duxit ebur. . ; 

Vix auditus erat , ventiflernuntur, 0* unda, ' 

pigrior a/lriftis torpuil Hebrus aquis 
Torrexit Rhodepe fittentes Carmina montes, 
excufiit gelidas pronior Offa, nives. 
sArdua nudatus defeendit populus Almo, 

0 * comitem quercum 'Ttnus amica trahit, 
Phyrrheafque Dei quamvis defpexerit artes , 

Orphei laurus vocibus apta venit. 

Securum blandi Leporem videre Molofii, 
vicinumque lupo prabuit agna latus. 

Concordes varia ludunt cum Tygrtde Dama, 

Mallylam cervi non timuere jubam.,. 

Qux quidem prodigiofa animalium , lylvarum , faxorumque 
attractio portim tropologice, partim allegoricc accipienda cft 5 No- 
taram 


,?uno 


-im 


DE PRODIGIOSA SONORUM VI ET EFFICAGIA. 173 

tarantcnimPrifci maximam Mulica: vim efle in animam, eamquc saxorum 
fecundum varios ejus fonos Sniarmonias murari, & tanquamete- 
ram quocunque torqueas fequi ; ideo ipfam five prihi feft/V* 

cipium omnium, & ut Psellus 'mftta ait nmw nata • 

"Wi x «, Tam r i «s,. Prxterea videbant eandem Muficam mores pofTc 
componere, & variare, nihil enim tam facilem animosteneros eof- . j 
que molles influere , quam varios canendi fonos, quorum dici vix " 
poteft, quanta fit vis in utramque partem, namque & incitat lan- 
guentes,& languere facit excitatos , & tum remittit animos , tum 
contrahit , ut fuliiis poftea declarabitur. Saxa igitur, (ylvas & ani- 
malia, id eft, homines prorfus infenfatos , ferinos & crudelitate 
immanes divino lyrae fuae fono attractos ad humanitatem & politi- 
cam vivendi rationem perduxit 5 Alii vero didtom attritionem 
allegoricc intclligunt; Cum enim Orpheus infignis effet Altro- 
logus& Muficus, utramque Artem perfcctiflimc callens, ita oppor- 
tune temperaret , & mifceret fonos , & «tldlium fyderum ,quam 
optime ipfe intelligcret, imitaretur harmoniam, & eam ad hanc ira 
provocaret, ut eorum omnem in fe traheret, ac deportaret influ-» 
xuntatque vim, qua fretus quacunque vellet pultando traheret ac 
dcliniret. Nonnulli quoque (iib)ungunt , quod cum optime nof- 
fet , qua proportione tk quo concentu unumquodque effet a na- ' ■ ;v 
tura conditui um compofitumque , cuique ftclla- pareret , efletve 
fiibjeCtum 5 muficales rationes cifdem accommodans & ftellis 
earum, ad motum alliceret inanimata per vim ftcllarum, quam in 
illis latentem extenia fua harmonia quali produceret, non fecusac 
ferrum ex filice latentem ignem excutit 5 vel flammam flatus follis 
abditam prodit 5 funt cnimin omnibus rebus quidam vcluti laten- 
tes igniculi, atque (emina harmonia;, five lenius, adeo, ut vel lpium 
Deum veteres dicerent *?»•>/«» 

Hinc Procli authoritate cunCta hymnos concinunt ad (Iii 
ordinis Duces , led alia intellectuali , alia rationali, aha naturali, vis Hir- 
alia fenlibili tantum modo. Et profeCto (i quis, ( inquit ifte ) au- nwnil ' n 
dirct pullationem quam lingula in aere in orbem efficiunt , ut Co~ Utu. *** 
lariaad Solem, lunaria ad Lunam, profecto illum quendamcjufr 
modi fonum erga Regem fuum apte compofitum animadverte- 
ret , qualemcumque poliunt res fingulae conficere. Magnetica i. 
gitur vis Muiicac omnia movens quantum in hominibus poflit 

notum 


1 


Godgle 


174 PHONtlRGIiE LIBER IL Sect. L 

notum eft j Ncccnim tam immite ac efferatum cor cfTc poterit, 
quod aptis modulis ac cantilenis animum delinientibus non re- 
mittatur , contra indecentibus & inconcinnis ardfetur & reftrin- 
gatur, Carmen prodit Mufaeus dulciflimam rem mortalibus coe- 
litus datam omnes mulccntcm , pcrftrcpunt in bello tympana , 
ciinho- ac ^ 1011X105 proeliaturis addendos : refonant Tubae , Tibiarque ad 
mmum ». fufeitandos in pugnando militum animos. Timotheus Muficus 
mmos ' quoties libuerat , phrygio fono Alexandri animum ita accende- 
bat , ut efferatus ad arma curreret , & cum aliter voluiffet, mu- 
tato tono mentis ferociam fupprimebat , emollitumque animum 
ad epulas trahebat & ad convivia : Simile quid legitur de Cytha- 
roedo quodam Regis 'Dani*. Nonne Pythagoras Cicerone te- 
fte adoiefeentem quendam Taurommeum infano amore veluti ae- 
ftro percitum fpondaeo refonante pacatum reddidit & manfue- 
tum ? Certe ad compefccndos animi impetus , ac perturbationes 
* muficos fonos Theophrastus fertur adhibuiffe. Clitemnestram 
ad continentiam & pudicitiam incitatum a Cytharaedo , ut armis 
obviis arreptis manus violetas in quofvis fibi affidentes conjecerit. 

Muficis modulis non homines tantum , fed & animalia ip{% ca- 
piuntur. Alliciuntur Elephantes Strabone tefte, tympanis > Cy- 

cxmorbo g nic y dlara - 

rum cura- Ftjlula dulce canit , 'volucrem dum decipit auceps. 

tnx. Uriorum innata feritas , & faeva immanitas nifi fiftube audite fono 
non fiftitur; ad tibia: modulos Rythagor as luporum imperus rc- 
prefliffe fertur, Mufica deniq; medicina exccllentiflima eft omnibus 
morbis depellendis idonea. Hac Ifchiathicos, Melancholicos, Fu- 
riofos, Daemoniacos, Venenatos curatos hiftoriae & facrae & profanae 
Surdoitu- affatim narrant ut poftea dicetur. Quod autem Asclepiades paf- 
quomofc hm ab ignaris Authoribus tuba furdoscuraffe allegetur, id non in- 
inulligcn- tclligi velim, quafi tubae fono& modulis idprarflitcrit; fed quod 
inftrumentoin tubae formam concinnato auribus furdi indito (ut 
hodierno die multi adhuc utuntur furdaftri , quorum fabricam in 
antecedentibus tradidimus) fpecies foni verborumque unitas, Sc 
varia rcpercuflione audtas organo auditivo furdi efficacius fifteret, 
quo dum furdi mirum in modum juvarentur, res in fabulam rc- v 

cepta eft , Asclepiadem furdis tubae fono mederi. 

His igitur ita praemiflis , jam videamus , quis ad trahendos ani- 
mos 


L 


1 


DE PRODIGIORA SONORUM VI ET EFFICACIA, m 

mos infit magnctifmus ? Quam cum auribus conConantix pro- 
portionem, ut illis tantopere delcdcmur, habeant, & quidnam fit 
numerus , pondus& menfura , tam in Conis , quam in auribus, vel 
in anima, prout Conis delcdatur , vel iiCdem auditis, ncCcio quo 
pathematc corripitur? Sunt enim Coni quidam adeo moldti& in- 
concinni , ut eorum aCpcritate dentes ipfi llridcre, quidam adeo 
apti & concinni , ita Cuavitcr influentes, ut animam extra Ce rapere 
videantur. Hxc cum Ccrutor, dici vix poteft , quanta circa hujuC- van*o P i. 
modi harmoniae vim atque efficaciam Authomm fit controverlia m u - 
& diflenfio , quanta dc modulorum confonantiis fint omnium llc * vlnl ‘ 
pene Ccriptorum diflbnantes Ccntcntix , quibuCdam hanc vim in 
omnis conConantix fontem Deum aut animam numeris compofi- 
tam , nonnullis nefeio in quos influxus cxlcftcs , aut cabalifticum 
decachordum, aliis in occultam Cympathiam animx cum Muficis 
numeris, multis in Geometricas rationes conCcrentibus. Quibus 
omnibus abConis & tanquam a veritate multinn difeordantibus 
relidis, quid nos de hac tradi va Muficx facultate , animique aura, 
diva ftatuamusj & qua ratione &proccflii adeo varios non in ho- 
minibus tantum , Ced &c in ipfis animalibus brutis efitdus produ- 
cat, tandem aperiamus. 

fi Jl;t ? 

CAPUT II. 

•DE 2(ATVRA ET TRODVCTIONE 

Confini , & 'Dtjfirn. , 

M irantur omnes ^cur anima tantopere afficiatur confonis,' 
tantum vero a diflonis abhorreat , quorum cauCx & ra- 
tiones ut intelligantur, 

Notandum primo, duo in ConConisconfideranda efle , collifio- JnttnRo 
nem corpomm , qux fit per motum Conorum ,& proportionem, Itonii 
quxCunt velutiduo principia, illud quidem Phyficum, hoc Ma- 
thcmaticum, quibus omnes conConantix caufantur. Phyficamo- t «c. r ' 
tum confiderat , Mathefis quantitatem, numeros, pondus, men- 
Curam.omncmque proportionem unius Coni ad alterum expendit. 

Porro cum omnis vocum Conorumque intenfio aut remiflio a mo- 
tus velocitate aut tarditate profluat , tanto neceffario vox fonuCvc 
cauCabitur intenfior, acutior & Cpiffior, quanto motus fuerit ve- 
locior; 


by Googlc 


> V-v* 


176 


PHONURGIA LIBER IL Sect. I. 


Quar cau- 
fa vocis 
acuta: & 
gravis in 
nomini- 
bus. 


Sonus 
non citu- 
nus con 
trarius?fed 
multis io 
norum 
partibus 
ct>m poli- 
tus. 


1 ocior ; tanto vero remiflior rariorque, quanto motus fuerit tar- 
dior. Quae omnia a Boetio doCte expenduntur hb. i.cJMuf. cap.j. 
ubi docet neccflarib fonos illos e(Te graviores , qui fiunt a motibus 
tardioribus & rarioribus ipfa tarditate atque raritate pellendi, acu- 
tiores vero, fi motus celeriores, ac fpifliores fuerint , adeo ut nervus 
idem acutius fonet.fi intendatur: gravius fi remittatur 5 quiaciim 
denfior eft, velociorem pulfum reddit, celerius revertitur ac fre- 
quentius & fpifliiis aerem ferit : qui vero laxior eft , folutiores pul- 
fus efficit , & ipfa imbecillitate feriendi rarus effeCtus breviori tem- 
pore tremit ; hinc fiftulae feu tibiae, ut in c Dxlufurgia Organica , & 
7. Libro tfflufttrgM nofira demonftravimus pro clauforum atque 
apertorum foraminum ratione, ob conftipatum laxatumque ac- 
rem nunc acutius nunc obtufiiis graviufque fonant , quod & in 
fiftulis organicis , & in larynge feu afpera arteria humana patet: 
quanto enim in illis lingua, feu epiglottis, aut fiffurailla, ubiaeris 
illifiofonum caufat, longior fuerit, & fiftula amplior, tanto gra- 
viorem fonum , quanto brevior ftriCtibrque tanto acutiorem fo- 
num edet. Unde confequcnter quorum larynx ampla & longa , 
gravis & baff a, at quorum ftriCta & exigua eft , alta& acuta voce 
intonare folent. Verum de hifcefufiiis alibi locuti fuimus. 

LN^otandum fecundo , nervi moti aut vocis emifTa: fonum non 
efle continuum quiddam , fcd ex motibus diferetis & interpolatis 
cjufmodi fonum effe conflatum, ut in C 'hordofophta dictum eft, etfi 
ejus intervalla aures noftrx percipere minime valeant, non fccus 
ac oculi dijudicare nequeunt, ardens nc titio , quem quis velocit 
fime in orbem circumagit toto in circulo cxiftat.an circulus totus 
fit igneus? Quod & Boetius turbinis a pueris circumaCti declarat 
exemplo, qui fi virgula coloris rubri fecundum longitudinem feu 
altitudinem coni imbuatur, totus conus ubi gyros aget rubro co- 
lore infeCtus comparebit, non quod ita fit , fcd quod partes mini- 
me coloratas rubrae notx velocitas comprehendat, aliafve apparere 
non finat. Similiter intenfior nervus pluribus ictibus refilit atque 
tremit, remiflior paucioribus j quoties enim chorda pellitur, non 
tanriim unus fonuseditur, aut una fit percuffio, fed aer feritur to- 
ties quoties eum tremebunda chorda percuflerit. Unde additione 
motuum ex gravitate acumen intenditur , detractione vero mo- 
tuum ex acumine laxatur gravitas , cum acumen ex pluribus moti- 
bus 


D attiz 


/ 


DE PRODIGIOSA SONORUM VI ET EFFICACIA. 177 

bus condet. Quomodo autem datum quemvis numerum aut ma- 
gnitudinem ita fccare poflimus , ut panes fedtx fint in data pro- 
portione harmonica, fuse alibi tradidimus. 

Quibus conditutis infero tandem , Muficx illam mirandam 
vim, quam in animi commovendis affectibus obtinet, non ab ani- 
ma immediate profluere, quae cum immortalis fit,& immateriata, inquoco- 
nullam ad vocem & fonus proportionem dicit , neque ab cis ini- ” s 
mutari poted , (ed a fpiritu , qui efl anima- inffrumcntum.ut ab 
animae principali conjunctione , qua corpori annexa cd ; Spiri- 
tus enim hujufmodi cum fubtilillimus fit, vapor quidam {angui- 
neus admodum mobilis ac tenuis facile ab aere harmonice con- 
citato incitatur , quam concitationem anima fentiens pro varia 
fpiritus incitatione varios efteCtus quoque inducit , hinc ciim 
fpiricus velocioribus motibus harmonicis & fpillioribus conci- 
tatur , & veluti crifpatur, oritur ex illa crifpatione rarefaCtio qux- 
dam, ex rarefaCtione vero fpiritus oritur dilatatio, quam confe- 
quitur laetitia & gaudium, qua: omnia tanto majores affectus ha- 
bebunt , quanto moduli tucrint concinniores , aptiores & com- 
plexione conflitutionique naturali hominis proportionaliores, 
bine fit , ut, dum optime condituram harmoniam ac fuaviflimam 
percipimus melodiam, titillationem quandam in corde animoque, 
hac apta concitatione veluti attraifh ablortiquc fentire videmur, 
quam affectuum varietatem maxime promovent diverfi modi fcu 
tonimufici, de quibus alibi aCtum efl diminutiones praeterea no- 
tularum , afcenfus dcfccnlufquc varia reciprocatio , varia diflono- 
rum cum confonis artificiose miliorum combinatio. Spiritum 
autem hac ratione , non aha moveri , ex primo fcquentium ex- 
perimentorum manifeflum ed. 

CAPUT III. 

DE AFFECTIBUS ANIMI AD QVOS 

c^itufica incitat. 

A Nimus igitur juxta harmonia: diverfitatem varios quoque 
affcCtus induit Lxticix , Impetus, Rcmillionis.Timoris, Spei, 
Iracundix & Commifcrationis. Nos enim maxime ad octo 
affcCtus movent Muficx modulationes , ut alibi diCtum ed, vel 

Z quia 


Jf 


ift PtfONURGI£ LIBER IL Sect. I. 

quia confonx funt vel dilfonx vel quia concitatae aut tardae , vel 
quod majus eft , quod tendant in acutum ad alacritatem , vel in 
gravem definant & remiffiim fonumad commiferationem&la- 
ehrymas : ad amorem autem & odium edi affeCtus omnium funt 
potentillimi , non excitat Mufica , quia amor & odium alicujus 
funt amor & odium , ut alibi diCtum eft. 

Mufica autem generales folum movet animi affeCtus, excitatur 
tamen amor a laetitia generali atfcCtu, veluti ex attritu quodam; ve- 
rum cum Mufica triftitiam generare non poflit.neq; odium gene- 
rare poteft ; triftitiam autem generare non pofleMuficam , inde pa- 
tet, quod triftitia fit ad mortem; mufica autem ad vitam: Cur au- 
tem Mufica, ut reCte Ecclesiastes dicit, in luCtu importuna narra- 
tio fit, & cur lugentes aut corde gravi quadam triftitia fupprefto 
omnem Muficam nos refpuamus, h&c eft ratio, quia fpiritus fcu hu- 
mor metu aut triftitia per fortem impendentium malorum ima- 
ginationem congelatus conftriCtufque omnem rcfpucns commo- 
tionem ejusfe veluti incapacem reddit , fi itaque Muficus edet, qui 
huncfpiritum condenfatum Mufica bene ordinata dilfolverc pof- 
fet, non ad triftitiam moveret fed lenimen doloris fpiritu aliquan- 
tum dilatato afferret. Diximus ad oCto maxime affectus nos Mu- 
fica moveri , qui tamen commode ad hos tres AffeCtus revocari, 
poflunt, Lttitutm videlicet, Rcmtfionem ,& Mtferuordtam, ut fu- 
pra quoque diCtum eft , at quod ex his poftmodum alii affeCtus, ut 
Amoris, Triftitia:, Audacia:, Furoris, Temperantia:, Indignationis, 
Gravitatis, Religionis refultent, per accidens eft ; fiquidem hi om- 
nes ex his tribus generalibus animi affectionibus confequuntur.ut 
in cTMu furata no/lra 'Rhetorica plurimis rationibus tradidimus. 

Varix igitur intenfiones& rcmilfiones tonomm, varix afccnfus 
defccnfufque reciprocationes , varix difcrcpantcfquc vocum re- 
percuftiones varix magncticx traCtionis animorum caufa funt , 
quos effectus quatuor res plurimum adaugent. Trimo artificiofa 
tonorum miftura, varixque fonorumadarfin& thefin fyncopan- 
tium colligationes, quibus confona diftbnisadeo ftriCtis amicitix 
legibus conncCtuntur, ut nihil fuavius percipi poffit, quas varix 
vocum diminutiones , fugarumque artificiose contextarum mu- 
tux amiexque infcaitiones plurimum adaugent. Secundo nu- 
merus determinatus verfu comprehenfus. Tertio ipfa verba, feu 

textus 


DE PRODIGIOSA SONORUM VTET EFFICACIA. 179 

textus cantilenarum. Ultimo difpofitio ipfa audientis, quae fiab- 
fuerint , nulla inde ex harmonia fequetur commotio. Cum enim 
diverfx difpofitioncs hominum ab alia non oriantur causa, quam 
a motibus fpirirus prxeipui potentiarum omnium tam fentientis 
quam moventis animx organi & inftrumenti vel peraltcrationem 
aut motus etiam vocales caufetur , a quibus motibus fpiritus , ut; 
didtym eft, nunc recolligitur, nunc diftrahitur, jam laxatur, paulo 
poft intenditur variafque confequenter alterationcs, qux ab har- 
monia fonoracaufanrur per vices patitur, ncceffario fcquitur ani- 
mum ad flatum & difpriitioncm fpiritus inclinari. Unde Iafcivi 
blandis, mollibus & acutioribus modulis gaudent, quia cffodlus, 
quem hi in fpirirus concitatione prxftant 5 proportionatus cft , fi- 
milifque affectui quo inclinant. 

Hinc duo , quorum unus cxlefti , alter amore terreno ardet, 
uno& eodem tono, Dorio aut Lydiodiverfis motibus aut dcfide- 
riis agitantur, ille cxlcftis Patrix contemptui remm terrenarum 
conjundto deliderio, hic confortii carnalis ardore appetitui remm 
caducarum conjundto, & fic deexteris judicandum. Ira unufquif- 
que plus delectatur illa harmonia , qux naturx complexionique 
fux magis fuerit fimilis&proportionata, difpofitioniqueprxfcntj 
magis fuerit confentanca. 

CAPDT IV. 

CAVSARVM A (VMERI CONSONI ET 

1 Dijfoni tnqutfitio. 

P Orro quomodo Mufica modulis fuis animi commoveat af- 

fedtus , ex prxcedentibus dictis facile cognofcitur. Nunc fo- Cur jla 
Tum explicandum reflat, quomodo aliqui foni confonifint, numeri 
aliqui non, & cur confonifoliim moveant ad affedtus, dilfoni non nJu mi 
item, quod ut intelligatur.fciendum cft, quod ficut confonantia 
eft diflimilium inter fe vocum aut fonorum in unam redacta pro- 
portio , vel foni acuti gravifque miftura fuaviter uniformiterque 
auribus accidens j ita dillonantia fonorum acuti gravifque mixto- & d. (To- 
rum ad aurem veniens afpera injucundaque pcrcuftio eft. namu * 

Cum igitur deledtatio ex duorum tonoram differentium audi- 
tione percipiatur , caufa cft , quod tremores ex vibratione chordx 

Z 2 reful- 


ISO PHONURCIjE LIBER II. Sect. l 

refultantes , fxpe uniantur & in unum concordent, qua unione 
fpiritus fimiliter excitatus vim imaginativam ad delectationem 
inftimulat; ad difplicentiam verb.fi tremores didh aut prorfus non, 
aut raro fcunierint; ut vero quilibet cognofcerepoflit, quomodo 
iftauniocontingat, hic totum negotium per aliquot propofitioncs 
demonftrare vifum clt. 

PROPOSITIO I 

*DVA CHORDA ISOTONE INC IT AT a AQVA- 

lt tempore necejftrio unifonum producunt , £9* fngulu 'vibratio- 
nibus perfecit: QT aquali tempore fefe 'vntunt. 

Q Uamvis hxc omnia fuse & ex primis fundamentis demon- 
ftravimus in Chordofophia cJM.ufurgt* no/ira ; quia ta- 
men hic locus vcluti jure fuo poftulat confonantiarum ge- 
nefin , hic breviter eadem repetenda duximus. Suppono igitur ex 
citati Libri demonftratis , omnes diadromos five xquales , five 
inxqualcs unius chorda: efle xqui-diurnos. Sint igitur dux xqua- 
les & tcnfionc& crallitie A B. C D. dico ex earum incitatione nc- 
ccflario nafei unifonum. 

Quoniam enim ex demonftratis citato loco Ifothonx chordx 
ad invicem fc habent , ut I ad I. tempus quoque (it xquale & x- 
qui-diuturnum , necefiano vibrationum terminus in utraque chor- 
da erit id eft , continget in eodem tempore 5 Nam utra- 

que chorda A B. quidem tradta in E. & C D. tradta in F. uno & 
eodem tempore hxc in M. illa in I. pundtis reflexionum ferien- 
tes acrem caufabunt tonos prorfus eofdcm.in receflu vero uno & 
eodem temporis momento in & & T. ferientes acrem caufabunt 
tonos cofdcm.quos prius , & fic femper cofdem & eofdem fonos 
parient, donec tremebundx chordx centrum gravitatis confecu- 
tx, quieverint. 

Cum igitur icfhis acris in pundfis reflexionis eodem temporis 
momento perfedte fe uniant, & hoc fingulis diadromis,fivecur- 
fb-recurfibus neceffario inde, uti dichim eft , rcfultabit tonus ille 
unifonus, fons & origo omnium confonantiarum 5 dux chordx 
igitur Ifotonx 5 neceflario producunt unifonum quod erat de- 
monftrandum. 


PROPO- 


DE PRODIGIOSA SONORUM VI ET EFFICACIA.' isi 


PROPOSITIO II. 

WsE CHORDA AQVALES CR ASSITI E, QVA- 
rum una alterius fit dupia, incitata necej/ario producent Dia. 
paJon,Jive O flavam , & aquali durattont tem- 
poris fefe unient. 

S int vero jam duae chorda; AC.&BC. quarum hic ad illam 
fit in proportione dupla. Dico, incitatarum fonos non jam 
squali fed inaequali tempore unitum iri. Quoniam enim uti 
chorda ad chordam, ita iqui-diumitas unius motus adiquidiur- 
nitatem motus alterius fcilicet incitatarum chordarum fcquetur 
necdTario chordam B C. duplo celerius diadromos fuos con- 
ficere , quam fuos conficiat chorda A C. 



D 



S 


Incitentur enim dux chordx eodem tempore , chorda quidem 
A C. in G. & B C. in F. tranfibit necdTario chorda A C. to- 
tum fpacium G O. femcl,dum interim chorda B C. ex F. per- 
venerit in D. tunc itaque illa in O. velut in termino , & hac in 
f). tanquam in fluxu exiftente, nulla quoque fiet fonomm unio, 
quando igitur chorda B C. pertigerit in V. chorda A C. eodem 
tempore pertinget in F. & ibi utriufque chordi terminum con- 
fecutx , hic in V. illa in S. foni ex adtu aeris caufati primi fefe 
uniant perfedte. Ciam vero chorda B C. duplo velocius currat 
chorda A C. necdTario una ad alteram in unione fonomm fona- 
bit Diapafon five O&avam. Diapafon igitur ca datur ex unione 
fonomm iniquali tempore fluentium ; quod erat demonftran- 
dum : Sed hic aliter dcmonftremus. 


Alia 


182 


PHONUE-GIjE LIBER IL Sect. l 
A lia Dcmonftratio ejuftlem. 

S it chorda major hypate, Nctc vero five Octava G. minor fub 
dupla chordap majoris : fit autem chorda: hypates fpacium 
quo vibriffata cliprda currit Se recurrit, Netes vero fpacium 
F G. prioris iub duplum , habebitque fc ut chorda ad chordam, 
fic fpacium quod percurrit ad fpacium. Ponamus igitur 



has chordas fimul uno & eodem tempore incitari in B. & F. cur- 
ret igitur utraque chorda ex B & F. illa quidem in S. hac in G. 
at minor in S. perveniens ibi vcluti terminum motionis fuxeon- 
fccutacxrcpercufiione aeris fonum caufabit chorda B C. in S. C. 
utpote a termino C. tantum adhuc remota , quantum ex B. in S. 
confecit, filentc.mox tamen ubi in C. pervenerit, ibi ex aeris re- 
pcrcuifionc fonabitj fed minor chorda interim ex G in F. a-quali 
D uomIdo tempore Se fpacio cum chorda B C. ex S in C. currente remeans, 
?n dupli° eodem quoque tempore in F. altero cursus fui termino refonabit, 
nonccun- dum chorda B C in C. refonat. Fiet igitur hic prima fenorum 
idUc utriufque chordx unio, qux toties continget, quoties chorda tre- 
mebunda B C. aerem fericrit , cum prxtcrea chorda minor bis 
fpum fpacium percurrat , dum chorda major fpacium B C. fc- 
mel 5 ncceflario duplo quoq; celerius aerem feriet chorda minor 
quam major , Se confcqucnter acutius fonabit , frequentique vi- 
brationum unione ob magnum auditorium, ita & (piritus vita- 
les fu^viter afficiens eam, de qua diximus, delcdtationcm ( qui pri- 
mus harmonix gradus cft) in anima efficiet. Unde in chordis x- 
qualitcr extenfis , cum rcpercufiio aeris in utraque chorda xqua- 
li tempore ap (pacio contingat, unifonus caufabitur,qui ita fc ha- 
bet ad harmoniam , ut unitas ad numenim , five punStum ad li- 
neam, unde Se harmonicus proprie dici non poteft, fed8cDiapa- 
fon omnium confonantiarum fuaviiTimaeft , quia unio fenorum 
oravis Se acuti perfedte miftomm frequentius quam in ullis aliis 
confonantiis contingit , cum unum folum minor chorda fonum 
habeat, qui non uniatur majori chordx , rcliqux vero confonan- 


; 


DE PRODIGIOSA SONORUM VT ET EFFICACIA. -m 

tiac plurcs fonos habent, qui non uniuntur , & confcqucnter rarius 
& rarius, prout a confonantia diapafon magis ac magis rccefTcrint, 
cum hypate confonant , fcd lue in diapentes & diatclTaron clario- 
res fient. 

CONSECTARIVM. 

Hirte fet/uitur , duas chordas B C. & F V. arqualiter tenfas, 
fi chorda B C. ad fonum incitetur, alteram F V. quantumvis in- 
ca&am pariter fonarc. 


PROPOSITIO III. 


Sl ‘DVA CHORDA AQVALES CRASSITIA, 
diapente fonent, foniin frfijui-altera temporis propor- 
tione fe ument. 

I Maginabcris has fubjc<fhs lineas referre lineas tranfvcrfas, quas 
Diadromi chordarum incitatarum conficiunt} fit igitur chorda 
quxdam major A D. fpacium vero quod incitata percurrit A 
B C D. altera autem chorda minor E F G. ad priorem fe habeat 



ut duo ad tria, qux eft proportio fefqui-altcra diapentes, moveatur 
utraque eodem momento (loquimur enim non de chorda curren- 
te ex uno loco in alium , fcd de fono qui in chorda promove- 
turdehoc in illud extremum, in quibus noftro concipiendi modo 
aerem feriens fonum caufat , quod bene notes velim ) curret ergo 
utraque, major quidem ex A. versus D. & minor ex E in G. mox 
igitur dum minor venerit in F. majorinD. relbnare incipiet, nul- 
la igitur horum fonorum hic continget unio, cum fonus chorda: 
majoris in D. tardius contingat , quam fonus chorda: minoris 
in G. neque unio fonorum fiet in E F. cum motus chorda: ma- 
joris in E. terminum motionis fuae necdum fit confecutusj cum 
igitur chorda: majoris motus ex E in A. tantum adhuc fpacium 




184 PHONURGLE LIBER IL Sect. L 

conficere debeat , quantum chordse minoris ex E in G. in A & G. , 
motus utriufque chordae terminis foni primum unientur. Vides 
igitur , quod ficut fe habet vibratio chordarum , ita foni ad Ib- 
nos}Cum icitur vibratio minoris chordae ad vibrationem five cur- 
fum recurfumque majoris chordae (e habeat , ut 3. ad 2. ita & To- 
ni minoris chordae ad majorem , femper igitur minor duobus To- 
nis omiffis, qui non uniuntur, Tonum ex tertia vibratione refirl- 
tantem , chorda: majori conjunget. Unde unio Tonorum gra- 
vis & acuti in diapente tardius quam in diapaTon contingit , & 
conTequcntcr a prioris Tuavitate paulatim recedit. 

PROPOSITIO IV- 

T>V^£ CHORDAE AEQVALES CR^SSITIE 

Diateffaron fonant , quia foni tn fefqm -tertia temperu 
proportione fe uniunt. 

P Rimiim fit chorda: majoris Tpacium A , per ejuod incitata 
currat A VX EC. Minoris D FE. Tpacium, habeatque Te chor- 
da ad chordam , & Tpacium ad Tpacium ut 3. ad 4. videli- 


A V X B 

1| II II II 

PiaihcITj. D || p E 


cet in proportione (cfquitertia , in qua confiftit proportio diateT- 
Taron , mota ergo utraque chorda e terminis A & D , verfias C &r 
E, certum eft ,"quod minoris motus, ubi venerit in E, repcrcuT- 
Tus primo reTonabit, &c ubi recurrerit ex E in F. tunc primum in- 
cipiet Tonare in C chordae majoris motus > ubi igitur minor in 
D. veniens Tccundo reTonabit , majoris ex C. rcverla: motio X. 
pundto imminebit, & ubi minor venerit in F. major tenebit A. 
ubi &c terminum conCecuta Tecundb repcrcufia Tonabit. Minor 
autem ex F in E. promota, ibi tertio reTonabit, interim chorda 
majori mota in V. Nulla igitur adhuc Tonorum unio fadta pft, 
quam tum primum acquirent , cum majoris chorda: motus ex V # 
in C. pervenerit, & minor ex E in D. cum enim aequali tempo- 
re ac (patio terminos motionis afiequantur, videlicet major in C. 


DE PRODIGIOSA SONORUM VI ET EFFICACIA. ig 5 

Seminor in D. ibi primum unio contingit, ita , ut minor chor- 
da femper in hac confonantia tribus tonis omiflis , qui non uniun- 
tur fonis chordae majoris, fonum ex quarta vibratione refultantem, 
tandem uniat. Idem de caneris confonantiis judicium eft , qu® 
tanto femper erunt imperfectiores , quanto a fimpliciflima Diapa- 
fon magis reccflerint, & quanto rarius fonos unicrint, ut fitin di- 
tono.femiditono, hexachordo fono & fimilibus. Ita ditonusfem- 
per quatuor omilfis fonis , qui non mifcentur, quintum tantum 
unit, femiditonus vero quinque infociabiles fonos omittens , ex 
fexta vibratione chorda- refultantem fonum majori chorda tan- 
tum adjungit. Vide qua: fufiflime de hifcc tractavimus in Chordo- 
fophia. 

Quod fi itaque motus tardi Sc veloces fimul fuerint proportio- 
nati,& facile inter femilccantur, orietur confonantia; Si vero fue- 
rint improportionati & nullam mixturam feu coitionem admit- 
tant, nafcetur dilfonantia. Tanto autem facilius mifcebuntur, 
quanto fuerint fimiliores & fonti five unitati aut unifono propin- 
quiores. Hinc confonantia Diapafon omnium confonantiarum Diapafon 
pcrfeCtiflima eft , quia proportione prima perfeCtiflima 8 c fimpli- 
ciflima tantum unitate a monade diftantc perficitur; qualis eft du- tijrum 
pla.habetque fe ut unum ad duo ; huic proxima in perfectione lmuuif 
proportio eft fupcr-particularis feu fefqui-altera Diapente habetq; 
fe ut 2. ad 3. quam fequitur immediate proportio fefqui-tcrtia ha- 
betquefeut 3- ad 4. qu® convenit confonanti® Diatejfaron ,qu® 
in Harmonica tonorum difpofitionc perfecta eft , in arithmetica 
vero difpofitione imperfecta ccnfetur & dilfona ; unde fecundum 
quid perfeCta tantum eft & confona. Accedit quod h® proportio- 
nes fcfqui-altera &c fefqui-tertia confonx fint, eo quod ex iiscon- 
j unCtis Diapafon conftituatur, omnium autem conlbnannflimam 
conftitucre non pollent , fi confon® non cftent 5 atque ex tribus 
confonantiis tota Mufica conftat, neque tota Mufica eft aliud.quam 
harmonia ex tribus confonantiis conftans , nec ulla Symphonia 
fine his tribus poflibilis eft. 

In tribus igitur perfeCta confonantiarum five fimplicium five e* iribus 
compofitarum ratio confiftit , ab hac autem ufquc ad fenarium 
numerum conlonanti® a perfectione fua decedunt , quales lunt 
Ditonus , Semiditonus , Hexachordon majus five fexta major , Mufic *‘ 

A a quarum 


186 


PHONURGIA: LIBER IL Sect. I 

quarum prior in fefqui-quarta proportione confidens , ft habetur 
4. ad 5. altera in fefqui-quinta fe habet ut. }. ad 6. Tertia in pto- 
portione fuper-bipartiente tertias fc habet ut 3. adj. vocanturqoe 
confonantix impcrfc&x , quibus una cum perfedtis totos confo- 
nantiarum circulus completur. Vides igitur quomodo ab unitate 
profluenres confonantix in fenario totius perfedtionis lux circni- 
tum,ita ut alie precerdiftas confonantix afiignari nequeant, abfoi— 
vant. Qui hxc penitus penetraverit luculenter videbit, quomodo 
Deus Opt. Mas. Fonsomnis harmonia; fit , & quomodo mundus 
ab ipfo profluxerit, & quod opus ab ipfo conditurum fit, fcd 

hxc in 3. & 4. Libro foL 100 187. tfflufurgu nojlrt tiifius tra- 

didimus. 

Hx igitur confbnantix pro diverfa in fcala muficali difpofitio- 
ne , diverfam quoque tonorum (cmitoniomm diefium , chroma- 
tum conflitutionem caufant , ex quorum varia combinatione pro* 
varia hominum complexione ,fpiritus quoquevarie afficitur; under 
& varii, ut paulo ante dictum efl, affedtusarqueimperasanimi rc+- 
fultant 5 fiquidem fpiritus noder ad concitati aeris rationem mo- 
vetur , non aliter ac chorda taeda alteram intadtam concitat , unde: 
ft fpiritus nodrichordx forent, ij a modulis concitati harmoniam» 
perfecte exprimerent, quod fequentibus experimentis manifedumj 
facio. 

PROPOSITIO V- 

DE STMPJTHIsE ET hANTVPATWVjE 

Sonorum rmtont_j. 

N Ota primo in hujufmodi fono tria confidcrari pofltf, pth 
mo, corpus quod fonando movet, & corpus quoddbuliO 1 
movemr ad fonum. Secundo proportionem quandanvautt 
fimilitudinem inter corpora fonora. Tertio Mtdium aprum quat' 
lis cd aer. 

Nota ftcundb , fonum non per medium aerem' foltmv propa- 
gari , fed ubicunque in Medio corpus aptum fox conferva tinni' 
rcpcrcrit , in eo vires fuas exercere. Aer enim , qui ex fono diffi- 
patus cd , ex fo & fua natura quxrit unionem , moras vero Ave* 1 
fonus tenorem melius ac fidelius in corpore propagationi foqapto* 
& habili fervat , cujufmodi funt chordx extenfse. 


Hinc 


DE PRODIGIOSA SONORUM VI ET EFFICACIA. 187 

Hinc infero, chordam incitatam alteram fimiliterextcnlam in- Qunmo- 
taCtam concitare, vel ob maximam fimilitudinem & proportio- chordi 
nem , quam corpus fonans & fonabile ad invicem habent ; cum ‘ n ' jftjrn 
fimilitudo & proportio limia quaedam fimilitudinis totius mo- n ” v * ilt ' 
tionis veluti balis fit & fundamentum. Secundo ob motum 
aerem , cum enim ad motum foni movetur aer , eaque fit foni 
ad fonum , quae aeris concitati ad aerem concitatum proportio , 
ut in praecedentibus oftenfum eft, fit ut aer a fono incitatus inci- 
derit in capax foni , quem adhuc devellit , eo modo id impe- 
tat, quo aer a priori fono fuerat impetitus, utroque & aere & fo- 
no in corpore maxime fonoro & aereo cx infita fibi natura unio- 
nem & propagationem quaerente. 

tfmc chorda chordam movet iqualiter extenfam , aut aliud 
quodlibet corpus fcu inftrumentum harmonicum , uti chordam 
fibi (bno fimilem & correi pondentem, eo quod aer aequaliter in- 
citatus in corpus incidat & quantitate & qualitate fimileci, a quo 
fuit incitatus. Unde id ex fe jam difpofitum ,&ad perfeCtioncm 
fcu bonum fui anhelans , limiliter quoque ambientis acris velli- 
catione incitatur , chorda autem Odtavam refonans, licet intafta, 
tamen ab inferiore concitatur ob maximam fimilitudinem & 
proportionem , quam ad eam habet 5 omnium enim opinione 
ab inferiore non diftert, nifi acutofbno , unde eadem cenfctur, curpueri 
imo virtualitcr in inferiori tanquam acutum in grave ( Aristo- 
tele teftc ) continetur , nihilque eft, quam inferioris vocis repeti- ncnt f °- 
tio quadam acutior & intenfior , unde mulieres cum viris , "* 

pueri quoque & Eunuchi cum provectioris aetatis hominibus 
pfallentcs intervallum diapafon naturaliter cantant. Campanae 
quoque aliaque inftrumenta lonora diapafon inferiori veluti mi- 
ftam refonant, quod non fieret, nifi maxima inter utramque fi- 
militudo intercederet & proportio. 

Praeterea cum ita fe habeat aer cxtrinfecusad acrem chorda: in- 
trinfecum , ut extenfio chorda: ad chordam , chorda autem dia- 
pafon refonans, fit in proportione fubdupla, fit ut aer juxta hanc 
proportionem quoque moveat & incitet aerem organo auditorio 
intrinfecum & innatum inter membranulas contentum. Atq> ex 
diCtis patet, qua ratione ad varios animi artedtusMufica concitetj 
■vim enim habet movendi auditum , vel cum delectatione , vel 
1 A a 2 cum 


k 


jooale 


188 PHONURGIJE LIBER II. Sect. I. 

cum commiferationc , vel alio fimili modo , pro varietate foni & 
aeris moti , qui cum tali vel tali proportione movet aud i tum , dum 
Spiritusin enim aer hoc aut illo modo motus , atque ab homine infpiratus 
vcmurper eodem modo movet fpiritum pro fonorum. varietate , vari* in 
Conus, animalibus affedtioncs concitantur , uti variis modis moto aere 
movetur fpiritus. 

Cum enim cor fpirituum thronus fit, hi tremulum & fubful- 
tantem aerem recipiunt in pcdfus atque cum affine fuounum fo- 
nant , hos fequuntur fpiritus reliqui exteris in corporis partibus 
pofiti , movent mufculos aut cohibent , prout numerorum lex vel 
crebrefcit incitationibus , vel tenore compofito quiefeit, aut lenti- 
tudine quietem imitatur , non fecus ac in fidibus paulo ante me- 
moratis tadfa chorda quapiam altera aequaliter tenfa contremi- 
fcat. 

Nam qui in corde funt fpiritus ad exterioris foni motum ex- 
citantur tanto facilius, quam chordx, quanto major uniocft, hinc 
multa cura deprefTus ac marcidus animus revirefeit , facta exte- 
rioris fubeuntis aeris acceffione; elatus vero cohibetur, aut etiam 
detrahitur de fuggeflo illo contraria ratione. 

Hinc caufa quoque patet , cur pleriquc aliud agentes canenti- 
bus occinant , cur uno clamante omnes clamandi libido incdTat: 
& in proelio aut concione uno vociferante aut complorante, illi- 
co tota acies aut concio vociferetur, aut ingemifeat. Verum hanc 
fpiritus noftri ab extrinfcco fono concitationem fequenti experi- 
mento offendendam duximus. 

Experimentum Muficum, idque primum. 

Accipe fcyphum vitreum cujufcunque magnitudinis , quem 
replebis aqua pura & lympida, quo fadto fi madehidto indice ma- 
nus extremam fcyphi oram in circulum perfricueris aliquantulum, 
tandem mirabilem quendam fonum ad inftar tinnientis metalli 
percipies, quo aqua concitata adeo vehementer crifpatur , ut a ven- 
to aliquo agitari videatur. Hunc fcyphum fi ad medietatem tan- 
tum repleveris , fenties quidem fonum fed duplo acutiorem altero, 
ita ut hic fonus ad priorem perfedtam confonantiam ittiwaaSh refo- 
net , &c confequenter quoque concitatiorem aqux crifpationcm 

nota- 


Dk 


DE PRODIGIOSA SONORUM VI ET EFFICACIA. is 9 

notabis. Hunc eundem fcvphum fi in quinque partes divifcris,& 
tres aqua repleveris duabus reliquis vacuis, refonabit tibi vitrum 
confonantiam diapente, quam debilior quoque crifpatio comita- 
bitur; ita vafc in 7. partes divifo , fi quatuor impleveris tribus va- 
cuis, percipies confonantiam, quam debilior quoque priori aqux 
crifpatio fequetur. Ex quo luculenter patet.cadem prorfus ratione 
humores noftros & principaliter fpiritum.qui fedem & dominium 
in corde potiflimum omnium aflc&uum officina habet, commo- 
veri 

Hinc cum vehementem aliquem Ionum vcluti tonitru expio- curfono 
fionemque tormenti percipimus, horrore quodam pcrftringimur, 
quia fpiritus ad fonum (ibi improportionatum nimis viofentam mur - 
patitur illifionem ac dillipationem , unde horror & terror. Hinc 
quoque ftridorcm.fi quifpiam cultro ferrum radat, fufferre nequi- 
mus, cum afpcritatc fua mufculos quofdam ad ventrem & cere- 
brum dedudtos vellicans male afficiat. Quae omnia animali- Bruu 
bus quoque conveniunt , funt enim, quae & modulis gaudent, 
mulcenturque, quod tamen fieri non polia:, fi vis illa Muficx ab leftcmur. 
anima rationali immediate proflueret ; plus tamen infinitis mo- 
dis homo Mufica dcledfatur quam animalia, quia modulos me- 
lius ac perfectius cognofcit. 

EXPERIMENTVM II. 

Super tabulam (olidam levem & concavam novem nervi ex- 
tendantur eo ordine , qui in fequenti (chemate comparet. Primi 
duo nervi A F. fint & quantitate &c qualitate feu intenfione ae- 
quales , hoc cft, unilonum intenfione re(bnent , reliqui tonatim 
juxta fchema fubietfhim difponantur. 

Harum igitur primam chordam F. fi pledfro incitaveris , illa chord. 
omnes chordas fibi inrtms , five sequitenfas quanmmvis intactas re- dlihmcm 
fonarc faciet , hac tamen differentia , ut ea chorda , qux unifonse mov ' re 
fuerit vicinior, plus refonet , & fenfibiliiis moveri videatur; Pri- 
mo itaque chorda: F. unifonantis intadlx motus fon usque maxi- 
me fentietur ad fonum primae icxfbavam quoque A. incitabit , fo- 
nareque facia , fed paulo debilius quam priorem , utpotc ab uni- 
fono aliquantulum recedentem, fi enim plumam ipfi impofucris, 

aliquem 


i 


/ Google 


190 


r 


PHONURGI^E LIBER II. Sect. L 


aliquem chordae tremorem licet tenuem fenties, quod vix a quo- 
quam notatum rcpcri , cum plerique Hypatben unifonam tan- 
tum & Nttcm ad aliam inta&am moveri cxiftimaverint 5 fed ex- 
perientia longa contrarium me docuit, omnes enim chorda: ad//y- 
p/tthen confonx moventur, fed, ut dixi, tanto efficacius , quanto 
fonti fuo foerint viciniores. Diflbnae vero folae amica concitatio- 
ne moveri nefeia: in fua pertinacia perfiflent. 


Porro non chordae tantum chordas fimil iter extenfas incitant, 
fed & fiftulx &: tubae chordas fimili tono gaudentes fonarc faciunt. 
Cujus rei veritas ut plenius dcmonftretur , memorabo hoc loco 
id , quod MoguntiA olim mihi contigit 5 dum enim in odaeo 
quodam a templo feparato folemnioris Sacri tempore certis ne- 
gotiis diftincrer , ecce chclin majorem ( quam c cantoribus qui- 
Mi ™ sc!r - dam prius ad organum templi exadte concinnatam fine chorda- 
thicos fo- mm laxatione parieti odxi appenfam abiturus reliquerat ) inta- 
nus «tus. & nemine prxfcntc , nefeio quo occulto motu , per inter- 
valla fubinde refonare fentio , rei igitur novitate attonitus , pro- 
pius accedo fonum hujulmodi prodigiofum penitius examina- 
turus, quod dum facio, hic comperio, quod fimul ac Organce- 
dus fiflulas chordis dicte chelys cxaCtc undequaque correfpon- 
dentes incitabat , ipte chordae non fecus eo tono incitarentur , ac 
fi pletero fuifTent concitatae , quam harmoniacam fympatlnam 
pluribus poftea non fine ingenti admiratione exhibui. 

Hanc Phonurgiam& aliis poftmodum in locis adhiberi atten- 
tavi , fed difpofitioncm loci fimilem memoratae, cafu potius quam 


Ol 



arte 


1 


l. 


DE PRODIGIOSA SONORUM VI ET EFFICACIA. 

arte inventa: , reperire non licuit 5' Nam in hujufmodi harmoni- 
co prodigio primo perfcCtam fiftnlarum cum chordis adaptatio- 
nem, exaCtamquoquc diftantiam fiftularum a fidibus cum certa 
loci , fnurorumqiJc (bnum propagantium difpofitione ncceffarib 
requiri notavi. Sed de hujus conftrudtione , cum non hujus lo- 
ci iit, alibi fbrfotr uberius Deo volente loquemur. 


EXPERIMENTVM IU 



Accipiantur quinque (cyphi vitrei omnes cjufdem magnitudi- 
nis &: capacitatis , quos eo ordine fibi contiguos collocabis , qui 
hic in fubjetto fclicmate exprimitur ; repleatur autem unus fcy- 
phus aqua-vitx , foyphus alter vino meliori , alius aqua fubcili , a- 
lius aqua cralla , ut marina aut oleo , medius vero aqua commu- 
ni 5 Quo faCto , extremo digiti madefacto oram (cyphi eoufque 
rades, donec tinnitum, quem in primo experimento excitare do- 
cuimus, perceperis. 


Hic enim aeutiflimus fontis , non fine admiratione omnes re- Sonus hu * 
llquos humores concitabit, & tanto quidem vehementius, quan- nmwrii 
to unus humor altCro fuerit fubtihor. ccmn ’°- 

Hinc aqua-vitx in fcypho, tjux igneam naturam refert , feu 
cholcricam , prx exteris maxime fubfultabu j vinum vero in fcy'-, 
ph'0 complexionem fdnguincam , feu aeriam referens modera- 
vi tam v 


4 



192 PHONURGLfc LIBER II. Sect. L 

tam fubibit concitationem > Aqua veto fubtilis phlegmaticam 
conftitutionem exhibens prae caeteris tardam & obtufam commo- 
tionem caufabit 5 Aqua vero crafla fcypho contenta ob terream 
complexionem fuam vix motionis erit capax. Non fecus Mufi- 
cam animi noftri afFcdhis concitare judicandum eft. Si igitur fpi- 
ritus nofter fubtilis fuerit & calidus , Mufica fuperbos infolentes 
& iracundos motus concitabit , fi fubtilior fuerit & moderatae 
qualitatis , ad amores, gaudia, laetitiam & venereos affedtus inci- 
tabit 5 fi conftipatior fuerit, ad lachrymas, religionem, continen- 
tiam , aliofque Patheticos afFcdtus movebit 5 fi denique crafTus 
fuerit , ut in hominibus moerore comprcffis , omnis commotio- 
nis incapax erit, atque ideo redte Mufica in luffu importuna nar- 
ratio eft. 

Ex hoc Experimento quoque patefit, quomodo unus fonus di- 
verfis in hominibus diverfa: complexionis cfFedfus fortiatur 5 ali- 
ter enimCholericus, aliter Sanguineus , aliter denique Phlegma- 
ticus commovetur , quae omnia adeo clara in hoc unico expe- 
rimento elucefcunt ,ut rationem concitativam Muficae pene apo- 
didtice demonftrcnt, quae & in chordis aequalibus , fed ex diver- 
fis animalium inteftinis aut metallis confedfis conftant , ficuti 
enim eft gravitas metalli ad metallum , ita chorda ad chordam, 
& fonus ad fonum &c. 

experimenta varia. 

Talis fubinde in crifpantis aquae cxtinftu vehementia eft, vt vel 
ipfum vitreum vasdifrumpat; prodiit non ita pridem inHatavist 
Opufculum , cui titulus, de V tntricoft simpuli* vitre* ruptura fo- 
no vocis caufata, inventore quodam Ambflelodamcnfi Hafflurgo 
feu Opifice vitriario ; Et hoc padto experimentum monftrat; Ex- 
plorato prius vitreo vafis feu ampullae fono per praeviam pulfa- 
tionem , deinde per orificium vitri , vocem ita accommodatam in- 
fonat ,utad fonum vitri fupra fere exaltet vocem, id eft, 
quafi paululum fupra Odfavam feu diapafon confonantiam har- 
moniacam Muficis notam , in dupla proportione confiftentcm; ex 
quo mox confequitur vitrei vafis ruptura. Caufam hujus rei anxie 
fane inquirere conatus eft, eruditus vir Daniel Georgius Morho- 

sius 


DE PRODIGIOSA SONORUM VI ET EFFICACIA. 193 

fiusin Opufcu/o fupracitato 5 fed adhuc fub judice lis eft 5 complu- 
ribus id tentantibus quidem , fed non cum eo quem fperabanc 
fuccelfu. Unde rei novitate impulfus.JoANNES Jansonius tranf. 
miflo opufcu Io , caufam exotici efte&us a me petiit. Verum, quem- 
admodum formam vitrei vafisatque ejus amplitudinem &capaci- 
tatem , cteterasquc circumflandas necdum penitus cognitas ha- 
bui j ita quoque judicium meum in rebus arduis, &amc incom- 
pertis adhuc inconfultiiis interponendum non cenfui ; donec dc 
modo operandi certo & fecuro certior reddar j fiquidem caufam 
iftius efteiftus in folum fonum 0<flavae,qucm efficit, conji- 

cere , non facile admiferim. Aliud igitur debet effc caufa hujus 
infoliti effectus. Habeo & ego, & varia vidi experimenta rum- 
pendi per folum fonum vitri, videmusenim per vehementem toni- 
trui fonum, veteres fcncftras rumpi 5 necnon per vicinioris alicujus 
tormenti bellici explofionem. Sed haec quia notiora funt , quam ut 
amplius eaprofequi debeamus, ad alia progrediamur. 

Prodiit praetcrlapfis annis inventum, vitrum certa aqua ita prae- 
parandi , ut unum ejus fruftulum in extremitate ruptum totam 
maflamin infenfibilem pulverem redigat ; cujus caufam i nMun- 
do jubterranco , de arte vitrtarta aifignavimus. Si itaque ex hac 
materia vitrea ampulla confletur , non dubium , quin voce 
graviori infonataampullaeveftigiodiflolvatur. Idem fieret , fi in 
ampullae latere adamantino graphio vel minimam crenulam in- 
cideris j moxque prius calefadfo voce humidiori infonueris , 
ampullam ruptum in ncceflc clt. Sed hax opportuniori tem- 
pore 1 amplius enucleabuntur. 



nt.b:..! r m.loVjiocrt 
■ ’ bnafidcft omom 
aupr.ri ondimii? 
/nu n urwlnmni 
oiH indi ii iu, r.ji ,h 
.rnhqtni rnanoijv»} 


..A hi ,zm 
nunrij zcb 
> mrnolujB 


't * ' 

de R>h,j . v 


ivwnaql ir 

il.Ihou ejli 




Bb 


SECTIO 


194 


PHONURGIAt LIBER II. Sect. IL 


SECTIO II. 

PHONURGIA LATRICA 

Stvc_j 

De Perturbationibus animi , morbilque vi 
Mufica: curandis. 

CAPUT I. 


Cabalift* 
canalibus 
fcphiroti- 
cis omnia 
adfcribur. 

Platonici 

effcftus 

exoticos 

Anima; 

Mundi at. 

tribuunt. 

Aftrologi 

ScAlchy- 

miftar in 

influxus 


referunt. 



T>E CAVSIS PRODIGIOSAE OtCVSICsE 
Curatvvt. 

ARI AS hujus prodigiofx cura rationes & caufas 
varii allignant. CabaltJI t more fuo omnia canali- 
bus fephiroticis, quibus divina vis in lingula mun- 
di influat , attribuunt. Modum vero quo hoc fieri 
alTerunt, diximus in Oedipo noflro Aigypttaco, tra- 
Aatu de explicatione arboru 10. Seplnroth ; Platonici more fuoho- 
rum mirabilium ctFeduum caulas in mundana: anima: harmo- 
nicis omnia libi copulantis ( quam & Colchodeam vocant ) ne- 
xibus conftituunt ; AJIrologi 6 c Alchimiftx omnia influxibus fu- 
periorum corporum attribuunt; quorum omnium rationes, cum 
in AftrologtaConfoni&DiJfoni , live in tMu/ica Mundana tra; 
da veri mus , co Lettorem remittimus. 

Et miror (ane viros adeo fapientes relidis naturalibus caufisin 
«letom tam abfurda & ab omni humano ingenio remota placita incidif- 
fe; idemque fcciflc videntur, quod illi, qui relidis domeft icis divi- 
tiis, in Indiae ad eas, quas copiofiorcs habent, divitias acquiren- 
das innumeris fefe periculis exponentes commigrant. Verum Un- 
gulorum effectuum genuinas caufas antequam allignemus, primo 
morefolitoquxdam, ad demonftrationes noftras folidiori funda- 
mento ftabilendas fupponamus. 

Suppono itaque Pruno , Aerem non cxtrinfecum tantum , led 
& intrinfccum unicuique rei prafentem ad foni rationem move- 
ri , ita, ut fi foni fuerint in proportione dupla, in acre eandem pro- 
portionem imprimant , fi in tripla triplam , fi in quadrupla qua- 
druplam^ fic de exteris ; Et quemadmodum fpecies vifibiles ab 
Objcdis conice emanantes in medio fenfibiles non fiunt, nili du 
OH j <J ii adu 


PHONURGIA LATRICA. 


195 


aftu ab organo & potentia vifiva percipiuntur, etiamfi fpecieso- Afr[ur _ 
mnium vilibilium rerum in aere inconfuse & impermixtum (ut in non,,™ 
jjrte Lucis & Vmbra fuse demonftravimus) perfeverent. Siqui- concipi 
dem aer perpetuo plenus eft infinitarum fpecierum per eum ab dtbca ‘- 
omnis generis objedis delatarum fimulacris: ita, ut ficuti (pecies Spefjes 
vifibiles in aere perleverant, ita & fpecies audibiles. Hac folum audibiics 
differentia, quod illae permanenter , hac tranfeunter infint.ua ut 
aeris motus harmonice concitatus nobis fenfibilis foret, eandem 
in quavis aeris parte harmoniam (entiremus , quam Mufici profe- 
runt. Verum haec omnia clarius in lequcntibus demonftrabuntur. 

Suppono Secundo , tripliciter conliderari hujufmodi prodigio- 
fam morborum curam polfc ; Primo fupernaturaliter ; Secundo ar- 
te Dxmonis 5 Tertio naturaliter. Ad primum genus pertinent o- 
mnes illae curae , qua: manifeftum adjunctum miraculum habent. 

Et fic Christus Servator nofter Lazarum magna voce revocavit 
e mortuis, defindo, hoc verbo Epbetah in aures infufurrato, au- 
ditum reftituit, fimiliaque quae tum in Sueris Literis, tum in Fi- &trJ pro 
tu Sanci orum legimus. Secundo certum eft , fubinde hujufmodi Jjgiofepcr 
prodigiofas curas Mufica procreatas fieri ope Dxmonis per pa- 
dum implicitum vel explicitum. Nam ficuti Magi pacto cum 
Dxmonefado quodvis lignum ponere poifunt, quo fado diabo- « 0 fieri 
lus prxftat fanitatis elfedum , ita &Muficam vel quodlibet inftru- P 0,dt 
mentum Muficum alfumere poteft ad didtum eftedum prxftan- 
dum, atque hac ane Fratres Rofea Crucis quoslibet etiam incura- 
biles morbos fanare perhibentur; Tertio, Naturali vi Muficxde 
qua in prxcedentibus partim didtum eft.partim in fequentibus di- 
cetur. Et hujufmodi vim folummodo hoc loco pertradandam 
fufeepimus. . 

Suppono Tertio , Corpus noftram totum elTe tranfpirabilc, 
nervofque & mufculos eandem imprelfionem recipere per fo- 
num materialem extrinfecum , quam acquirunt chordae lxvi & 
fonoro ligno fupercxtenfx. Et ficuti hx non tantum extrinfeco Muiculi 

aeris fonoproportionatofed&intrinfeco concitantur, fic& nervi Mu( '^ 

mufculiq; per acrem & fpiritum implantatum motricis facultatis 
choragum iis inclufum agitantur , quam proportionatam for- 
mam deinde anima percipiens , fummas tandem altcrationcs vel 
lxtitix vel triftitix , ut fubcat, ncccffe eft. 

Bb 2 


Suppo- 


1P6 PHONURGIAJ LIBER II Sect. IL 

Suppono Quarto , non quoflibct promifcuc morbos , fed qui ab 
atra & flava bile immediate dependent , Muficac ope curari polle. 
Nam Hefticum , Epilepticum , Podagricum , lentifiimofquc mor- 
bos, aut etiam cos, qui aliquod vitale membrum corruptum ha* 
bent, curari exiftimo. . . 

Suppono Quinto Muficum naturam & complexionem illius, 
quem curare vult, penitus pcrfpcdam habere, necefsc efle. Praete- 
rea temporis, loci, (imiliumque circumftantiarum.fine quibus ad 
intentum efledum minime perveniri pofle cenfeo, maximam ha- 
bendam rationem. His igitur fuppofitis, jam prodigiofam quo- 
rundam morborum curam ad examen revocemus. Ut quid de iis 
fentiendumfit , curiofus Lcttor cognofcat. 

CAPUT II. 

QVOMODO T)AVID CTTHARJZ AN DO SAV- 

Itm a iptrttu maligno eripuerit. 

U T hanc quxftioncm melius enodemus , adducemus primo 
verba facrae Scriptura , ita autem habetur lib. t. Regum cap. 
xv j. Quandocunaue igitur Spiritui ( DE I malui arripiebat 
Saul, David tollebat cytharam, & percutiebat manu fud, & re- 
Deachor- fociUabatur Saul , & levius habebat , recedebat emm ab eo Sptri- 
viDaviV 11 tus malus. Mufica igitur pulfum fuifle qualemcunque Spiritum 
do, Sau. d ei malum , verba Sacri Textus clariflime docent, quomodoau- 
fcRaUdni tem id contigerit , varii varie explicant. Rabbini ajunt hoc loco 
iffcrum. Davidem , dum Saulem curavit , Cytharam perfonuifle dccachor- 
dam ad exemplar arboris ^ ephyrottea conftrudam , ac decem divi- 
narum virtutum clfluxibusvcluti frudibus quibufdam foecundam 
hunc effectu praeftitifle, ajunt enim Davidem fidus illud cognoviflc, 
Rabbi cuiconcentus conjungendus eflet, ut facile phrenefis retunderetur, 

AftS & fe levius haberet , ita R. Abenezra , in oJXCicra heggadolah. 

cas nuga P\(_u%t?XCirandulanui 7.(2) S. theJit^Stathematica,^A\.\(\CAmA\c\l 

movere fpiritus , utferviant animx , licuti medicina eofdemagitat, 
cur* Sau- ut re g ant corpus , & muficam fanare corpus per animam , ficuti me- 
dicina curat animam mediante corpore; ex quibus quidem facile 
colligi poterit, qua ratione David facile furentem repreflerit Sau- 
lem ; unde quis non videt vaniflimum Abenezra commentum 
1 efle? 


'PHONURG 1 A LATRICA. 197 

cfle ? neque enim David illos fiderum afpcdus infpexcrat , dum 

5 aulis furorem fedavit , fed toties manu fua pulfabat , quoties Saul 
imperabat, live hic, live alius afpcdus vigeret. 

Verum nos omnibus didis repudiatis , dicimus Davidem Sau- 
lem a melancholia & a furoris fpecic, quam ipfe perfede noverat, 

1 & deinde etiam a dxmonio liberaffic non herbis , fuccis, pillulis, 
aliifquefpecibus melancholiam dillipanribus. Sed folaMuficx vi Quinam 

6 efficacia, atque ut celerius rem demonft remus ;Nota,iIIa furorem 

live maniam curare , qua: poros referant , arcent fuligines , obftru- morem 
diones expediunt, cor recreant, fed concentus harmonicus id effi- d,n, P cnt - 
ccrepotcft ; cum enim Mulica fonis conftct, qui commotione ac- 
ris producuntur , ubi fonis illis ufus fueris, qui aereos furiofi fpiritus 
moveant, hi fpiritus per motum calidiores juxta fuppofir. i. atque ce- 
leriores effedi attenuabunt, diltipabuntquc omnem tandem me- 
lancholici humoris mifcellam. 

Vel fi mavis, ut illos fpiritus remittamus , & quietiores efficia- 
mus, ne ita cerebri meningen lancinent, fonis admodum lentis par- 
vifque intervallis uti debemus, ut ad tardorum motuum concen- 
tum fpiritus illi & vapores mordaces , qui ex ftomacho , liene &c 
hypochondriis in cerebmm evolant , tardiores effedi quietum ho- filius 
minem dimittant. i/XCufica itaque DavicLica Saulem duobus mo- 
dis fedare potuit. Primo fpiritus fumbfquc Saulis ita movendo , m uj ., cu- 
calcfaciendo , atque attenuando , ut fuccum melancholicum dif- rit “' 
fipatum e cerebri cellis deturbaverit, vel difTolverit in auras tenues, 
qux per tranfpirationcm infenfibilem , fudorem atque poros abje- 
rint. Secundo ubi fpiritus illi melancholicum fuccum relique- 
runt, non potuit fxvirc, donec redierint, quia exfe tcrrcflriseft& 
velutiadione deftitutus, nifi vitales fpiritus& animales illum mo- 
verint, atque huc illueque traduxerint, rei iquerunt autem, ciimad 
aures laxis vclut habenis harmoniae capienda: gratia convolarunt, 
qua durante furor ccffiavit , qua ccffante redierunt quidem, fed le- 
viores & expeditiores fodi melancholiam ad tempus aliquod ex- 
pellere , attenuare , & forraflis aliquam illius partem in benignio- 
rem vaporem, aut habitum convertere potuerunt. Ex quo mani- 
feftum fit , hanc rem minime ex cafuali cvtharx fono, fed arte 
maxima & Da vidis fumma pfallcndi peritia proceffifTej David e- 
nim cum effiet fummi & fagaciffiimi ingenii , & prxtcra utpote Ar- 
miger 


198 PHONURGIiE LIBER IL Sect. il 

migcr Saulis fcnipcr ejus prifentia frueretur , ex magna qua e- 
jufdcmfruebaturconfuetudine, ingenium , inclinationem , ani- 
mi impetus , citcraque quibus exagitabatur pathemata apprime 
noverat. Unde , non tam proprio quam divino eum inftindhi 
urgente, citharam haud dubie, aut aliud quodvis inftrumentum 
arripiebat. Nam ut in Scbilte Cjilbormi refertur , noverat David 
36. inftrumentorum Muficorum ufum , peritiffimeq, fingula pulfa- 
bat.ut mMufica Htbr torum inftrumentali dirftumeft, ita dexte- 
re & appropriato fono humori Regit adaptare noverat , forfan 
Rhythmos quofdam, quos Sauli gratiilimos auditu noverat, reci- 
tando & ad negotium facientes , aut etiam faltu metrico cum in 
tantum folicitando, donec tandem intentum effedtum confequc- 
retur. Nam & motu cythari harmonico,quo Armigeri fui ut- 
pote Adolefcentis pulchri & decori afpe&u mirum affici foli- 
tus erat , adjunfto, fpiritus mufculorum excitabantur , verba har- 
monia: conjundta rhythmice auditum vellicantia animum vc- 
luti cx tenebrofo carcerc in altam lucis regionem elevabant, qua 
dillipati fuliginofi fpiritus cor prementes tandem cordi dilatan- 
di fe locum pribuerc, ex qua dilatatione ncccflario confequeba^. 
tur laetitia , & molelliarum quies. 

COROLLARIVM I. 

Patet ex didfis, quomodo diffipatis caliginofi cordis vaporibus 
' Spiritus Domini malus confcquentcr fuerit pulfus. C.um enim 
melancholicus humor caliginofus (It obfcurus& tenebrofus, ap- 
Quomodo tiffimam fane fc probet Dimonibus fedem , ut in dimoniaicis, 
Melancho- phrceneticis , energumenis , menftruatis patet , qui, cum multa 
licos , a* atra bile abundcnt.fcfe variis Daemonum in illo caliginofo vapo- 
monucos ^ f ec | em (uam figentium , animamque varie agitantium illufioni- 
bus capaces reddunt. Cujus rei manifeftiffima figna funt exoti- 
cae operationes , quas perficiunt , nunc linguas , quas ignorant , 
fermocinantcs , nunc futura divinando , nunc aha& aha perpe- 
trando, quae puri naturi humani adferibi minime poliunt. Hu- 
mor igitur melancholicus vifeofus & ficulcntus cum Dimonis 
veluti inftrumentum quoddam fit ad animum miris modis agi- 
tandum aptus , miram non cft.diffipato humore animam prifti- 
% ni 


i 


PHONURGIA LATRICA. m 

nx tranquillitati poftliminio reftitui , utpoftea d cTarantifino la- 
borantibus dicemus. 

COROLLARIVM II. 

Patet ex didis.qua ratione MuficaPeflem, Lycanthropiam, Fu- 
rorem animi aliofque motus abflulcrit in omnibus iis , de quibus 
in praecedentibus mentionem fecimus.Cum id fpirituum beneficio 
contingat, qui tenuiores, celeriores calidiorefque redditi humores 
illos dillipant, &attenuant vel mitigant, quibus morbi procreaban- 
tur, ac proinde mentem phantafia ab apprehenfione morbi ani- 
mam plus aequo affligente taptifpcr aversa , ita exhilarant , ut exci- 
tata Spiritus omnes ad infirmitatem propellendam dcffinct,quiob 
efficax mentis imperium huc illueque curfitant, atque convolant, 
donec jufTa perfecerint , eo fere modo, quo venti quidam Aquilo- 
nares excitati aerem contagione infc&um perfode purgant , ejuf- 
demque aeris tetris vaporibus mixti putredinem arcent. Ciime- 
nim fpiritus vitalis fit aereus vel aethereus.flatim atque fonos acu- 
tos & aerem celeriter commoventes percipit, motum illum illiufq; 
Rhythmum five claufulam imitatur , quemadmodum enim in- 
telledus operatio phantafia: adiones,& voluntatis atque appetitus 
fenfitivi adhis mentis & imaginationis motus fcquitur , adeo ut 
vix motum unius ab alio diff inguere poffis , ita fpiritus illi corpo- 
rei , qui funt animae inifrumentaprxeipua, aeris alterationis im- 
preffiones atque motus facile fcquuntur. 

9 

CAPUT III. 

de (Mirabili Historia %egis cvjvs. 

dam Danit vi zMufict infamentu. 

M llficam non tantum a furore remittere, fed& in furorem 
concitare , fcquens exemplum docebit , refert autem ca- 
fum Cranzius hkj. Danit cap. j. Et Olaus Magnus , 
his verbis: 

Cum E r i c u s interca jam reverfut in regnum folemni Curia 
uteretur ,multorumque militum fimul & artificum indu/fria dele- 
garetur. vdderat tnter altos eiAtuficw , Cjui artit eam pertttam fi 
tener e diceret, ut homines m quofeunque vellet affedut vocaret , ex 

mceftit 


200 


PHONURGIiE LIBER II. Sect. II. 

mccJhsUtos, ex alacribus trtfles, ex indignabundis placat os, ex pla- 
cidis indignantes & ufque ad furorem infanientes fi facere pojfi_, 
j artaret ; atque is quo faciebat ijla majora , qua fi pojfe diceret , eo 
‘Rjgcm experiundi faciebat cupidiorem. Jamque pxnitebat artifi- 
cem fu* jaciant u; velletque non tam de fi magna pradtcdffi, quippe 
ijia mRege experiri, non fine periculo efje ; infuper fi minus , quam di- 
xit farto probaffet, mendacem fefimilemve habennonfine dij crimine 
formidabat ; orabat, quos poterat, ut Regem ab eo de fideno everte- 
rent, fid mbd egit, Quo enim magis recufavit artis experimentum, 
eo magis Regem accendit. Ubi videt, non fi evafurum quamvis im- 
pleret, qua jartaffet , orat exportari arma omnia , quibus Ufiopof- 
fit inferri i dem de, ut extra fonum cythara confijlant nonnulli, qui 
pofiint ad fi vocari, curavit, ereptdmque manibus cjtharam ca- 
piti jubentur illidere canentis. Omnibus jam rite tnflrurtis Tfegem 
cum paucis in <sa4ula reclufum cytherd aggreditur. ‘Primum gravi 
tono moerorem quemdam audientibus ingerebat , inde fucctncndo 
plaufibihus in Utitiam vertit , ut paulum abeffet , quominus joca- 
bundi diffultarent. Tum modis acrioribus intentatis indignatio- 
nem quandam concitabat, qux ubi invaluit, furere Regem ajlantefi^ 
RexDani? cernere erat. tcPxtox fignum dedit delitefcentibus,ut mtrojerent, Re- 
Tj f^ cak gemque jam fivientem continerent tlhfd primum ex condirto cytha- 
Tcm aftus. rd , Regem deinde aggrediuntur. nAt tantum fuit robur viri ut pu- 
gno quofdam exanimaret ; inde cum multis obrutus futffet pulvina- 
ribus, ardor ille conquievit , ficd poftquam fi receperat , vehemen- 
ter indoluit, fivijfe fi in eos, quos ante habuit fidi fimos. 

Eccc hiftoriam prorfus mirabilem, quam & refert Saxo Gram- 
maticus lib 12. Ferunt autem hunc Regem EricUm dictum cogno- 
mento Bonum , in tantum furorem exarfilTe , ut cfffadfis atrii fo- 
ribus arrepto enfe quatuor transfoderit 5 ubi vero menti reditu- 
rus fuit.rchcfo Procuratore regni filio Hierusalem expiandorum 
homicidiorum gratia profc&um, atque in Cypro defunctum fuif- 
fe; ubi fane non parum dubii occurrit , quomodo tam ineffabi- 
lem vim cytharae fonus habere potuerit, ut Regem ex fc , & fua 
natura bonum , clementem , mitemque in tantos furores rapere 
potuerit ? Nam Alexandrum a Timotheo in rabiem adhim&ad 
armorum apprehenfionem in cythara concitatum , non adeo mi- 
rum fuit in Rege cfFervefcentis bilis , &c animi prorfus martij 

cum 


201 


PHONURGIA LATRICA. 

cum enim effct refertus fpiritibus igneis , hi autem modulo Mar- 
tio concitatiores effert fhcilc afftdum furoris i perito Cvtharce 
do , cui ingenium Alexandri notum effet , inducere poterant. 

At quo modo hunc optimum Danit Regem in tam excdTivum 
mentis ardorem. nc.tar.t, non plane perfpicio. Certe quominus 
hic cftcrtis prorfus naturalis fuerit , aliquot circumflantia: mihi 
perfuadent Nam petit Cytharcrdus , utfiirenteRcge cythara ca- 
pit. fuo illidatur, eaqueillifa deinde Rexcontineamr. Qua:a 
rto nefcio quod partim implicat. Nam fi, prout is fe jadabat 
homines in quofvis affertis animique commutationes cythara 
fono excitare noverat, cur furentem Regem a vehementi animi 
commotione, remiflionbus modulis ad mitiorem flatum non re- 
vocabat? prout de Timotheo & Pythagora juvenes exl.bidine 
exardefeentes ad continentiam revocatos hiflorici refemnt. Ter- 
giverfatio quoque, qui eumpromifli effedus panitebat, clare oflen- 
dit, (e infallibilem in Rcgeeffedum prxfci viffe , & confequenter, 
ne lmgnum periculum capiti fuo immineret , timuiffe. Cur quo^ 
que fatellites extra cythara fonum flare voluerit, non video cau- 
fam.cum Mufica non omnibus.utdirtim cfl, eodem modo con- 
citandis apta fit.fcd pro diverfis namramm conditionibus alius ali- 
ter moveatur. Padum igitur hic haud dubie aliquod implici- 
tum fuerit, quo eundem efledum in omnibus tam potenter pro- 
duxerit. Vel fi non fuerit partim , damonem tamen huic adioni 
dicam feimmifcuiffc, uti in Saule, quem mox ub. Spiritus mali- 
gnus. in vafit , ita mfaniiffe legimus, ut nulla Davidica cythara fuf- 
hciens fuerit , ad cum expellendum ; nam cenum efl Saulem a Da- 
vide non femper curamm fiiiffe, fiquidem bis pfallentem lancea 
fua transfigere conatus efl ; harmoniofo fono ad tam violentam 
atra bilis a damone confervatam commotionem diffipandam in • 
lufficiente. Quamvis etiam odium Saulis in Davidem conce- 
ptum plurimum peritia artis Davidica derogare potuerit. Verbo 
in hujufinodi prodigiofis curis per harmoniam peradis femperna- 
turah adioni aliquid prater naturale coextitiffe crediderim , pra- 
fertim fi eoufquc Mufica vi infaniant , ut in homicidia etiam aper- 
ta ferantur , quemadmodum in hoc exemplo prafente,& Reae 
^ aule patet. Tarantifmo enim affedi, ctfi Mufica vi mores exo- 
ticos prorfus affumant , & lympliatis proximi fint , nunquam ta- 

C c men 


202 PHONURGIjE LIBER II. Sect. IL 
men audimm fuit eos cuiquam vim intulific , ut pode* dicetur. 

Phonurgicum fpecimcn pane prodigiofiim , quod 
hic Roma exhibuit puella Novennis. 

A Ddam hifccnon minus praecedenti, fanc, £ . Pho- 

nurgici fpeciminis prodigium , & ita fc habet. Appulit prx- 
tcrlapfis menfibus , tsfnno 1673. vir honorabilis , & Muficus ce- 
lebris Siculus, Patria Panormitanus, una cum uxore fua& filiola, 
cui nomen Felice , aetatis 9. annorum 4 f p.tlm. (latura ejus. Hxc 
in tantilla aetatula tantam tum Muficae , tum Inllrunientomm, 
qux fidibus condant , fonandomm peritiam, nadta fuit , ut etiam 
ex pcriciffimis Muficis 7 \omams non defuerint, qui quidpiani hu- 
mana arte fuperius fub ipfa latere f ufpicati fint 5 Fui & ego ad hu- 
jufmodi fpcidandam aufcultandamquc Phonurgiam invitatus , 
compami fateor , tanto libentius , quanto ardentius tum arris 
modum rationemque , tum gedus nutufquc cognofccndi animo 
meo infederat defiderium ; Et primo quidem in Odxum intro- 
duclus omni indrumentorum^genere indruedum j ubi dum non- 
nihil cum paucis comitibus commorams fccnam peragendam 
anhelo animo exfpecdarem , ccce mox e viciniori cubiculo pro- 
diit puellula, nullo cofmctico ornata fuco, non calamidratis ca- 
pillorum cincinnis, verum fimplici&plebxo ornata veditu, ta- 
mctfi pufilli corporis datura pigmxam, morum tamen gravitate fc- 
rietateque nefeio quam viraginem prxfefcrebat ; Qux artis fuce 
fpecimcn datura , primo hofpitibus modedia fingulari falutatisa 
Pfaltei;io , quam Harpam vocant , fux fidicinx modulationis fum- 
pfit exordium. 

Erat Harpa alta 10. fere palmarum, triplici ordine , fidiumque 
difcrimineindru( 5 ba ) & quoniam ad chordas per py rolas, five paxil- 
los ferreos ( quas claves vocant) concinnandas pufillx daturx impe- 
dimento, non pertingebat ; parens eam fcdiliimpofiramfurtulitj 
atque hoc paiflo adeo ingeniosa indudrrfi chordas accommodare 
coepit, ut, quod in aliis ionatoribus& cytharxdistxdiumadferre 
folet, in hoc vel ipfa concordatio harmonia plena , in obledtamen- 
rum cederet auditomm. Pcra<da hac fidium adaptatione ; mox te- 
nellprum motu digitomm , tanto ingenio chordas follicitare ca- 
pit, ut omnes attonitos dupore teneret. 

Primo 


PHONURGIA LATRICA. 201 

Primo enim libro ante (e polleo celeberrimorum Muficorum 
compofitionibus harmonicis conferto, in quo nil tam recondi- 
tum arte Mufica reperiebatur , quod non exaCtiflime & peritif- 
fune exprimeret: fiquidem modo a chorda fuprema ad infimam, 
& hinc ad fupremam, & hinc iterum ad medias , vario afccnfu 
defcenfuque per ingeniofum fugarum ordine fc confequcntium 
contextum, mira gratia Invitatomm aures vellicabat. Nec hic 
deftitit : Nemo eorum Muficorum quos Caflratos vocant , cantu 
fubjcCtum aliquod Melotheticum proferre poterat, quod induflrio- 
fa fonatrix ( accomp.ignare vocant Itali: ) non exacte & juxta om- 
nes modulorum numeros quam peritirtime aficqucrctur ; quod 
mimm videbatur ijs, qui difficultatem rei probe norant ; fed jam 
ad alia. Dato fpcciminc in Harpa 'Thonafca felix ad Inftrumen- 
tum,quod Clavicymbalum vocant, acceffit , ubi pari felicitate,' 
tum ex libro, tum proprio mane ex propria inventione, ingenii fili 
proferebat magnalia. 

Deinde Chelys , quam Violino vocant , ipfi porrigebatur, qua 
pariter anis fu* granditatem adeo dextre lufit , ut five mentis vim 
& efficaciam, five tenellarum manuum velocitatem anifquc prac- 
ftantiam fpc< 5 tet , nihil defiderari polfc videbatur 5 nunc enim 2. 3. 
aut 4. chordas fimul radens pledtro , integram chelyum lympho- 
niamexhibebat ; modo cum parente fuo fonandi peritia confpi- 
cuo , qua voce quapulfationc femper vi<ftrix concertabat; rcfta- 
bat fpedtaculum, quod reliqua omnia hucufque recenfita technafi 
mata fuperabat; Erant Harpa & Clavicymbalum cofitu difpofita, 
ut utrumque hinc & inde commode tangere pollet. Itaque pri- 
mo in Clavicymbalo dextra lola prxludebat ; deinde in Harpa 
pariter fola finiftra , deinde utriufque inftrumcnti chordis tam 
continuos phtongomm numeros agitabat, ut num oculis ex ma- 
nuum in utroque infirumento tam dextre occupatarum agitatio- 
ne, num auribus majus fymphoni* oblectamentum accederet? 
merito dubitare polles, prxfcrtim cum binorum Inftrumentorum 
fymphoni* vox fonatricis accederet ; qua ipla pcrfcdhimT^o. 
»«</» formabat, & quamvis tenelli digiti ad diapafon, quam Octa- 
vam dicunt, pertingere non portent, ea t.micn arte eos aptabat, ut 
iri omnibus femper aflequeretur. 

Atque luec lunr, quae curiolo Leciort de novennis pueli* Pho- 
Cc 2 nurgta- 


204 PHONURGI.fi: LIBER II. Sect. IL 

nurgia fanc mirifica communicanda ccnfui, nc quicquam inaudi- 
torum circa muficas operat iones effedtuum, in hoc Opere omifilTc 
viderer, & proinde illud Davidis verificamm videamr. 

Ex ore Infantium & Ludentium perfeciftt Laudem tuam. 

Porro quomodo Surdaftri, Ifchiatici, aliique morbi quidam cura- 
ri potuerint, in fequentibus dicetur. Nunc ad curam eorum, quia 
Tarantula intoxicati funt, calamum convertamus. 

CAPUT IV. 

DE TARANTV LjE MORSV IffTOXI- 

catorum Cura prodigiofa per Muficanu 

N IHIL quidem meo judicio affedibus cffeiftibusquc , quos 
in toxicatis fuo veneno Tarantula producit, admirabilius 
clle poteft , ita ut experientia infallibili freti , omnes de 
prodigiofa morborum cura per Muficam peracta produ&os effe- 
ctus hujus folius ductu dcmonftrarc nos polTc credamus. Ve- 
rum ciim de hujufmodi Medicina ex Profdfo tradteiverimus in 
jirte noftra Magnetica, hic fummatim tantum eadem repetere 
vifum fi.ur , ne tam notabile Artis Confoni & ‘Diflom argumen- 
tum prajterijllc videamur. 


Superior 

Eft aurem T ar amula animal infcftum.feu Aranea Apula 
veneno turgida, quae quos icerit Illi nififaltu Mufica excitato fa- 
nari nequeunt, ejus formam refert ptxicnsfigura. 



QUfitSTIO 


t 


PHONURG1A LATRICA. 

QJJi iE S T I O I. 


205 


' momci 
Vis. 


CVR TARANTISMO LABORANTES J^VLLO 

alto rufi harmonico medto-, fivt fota iMufica curari po^mt ? 

Q llanta Muficae vis fit in concitandis animi affe&ibus ; & 
qusenam hujus harmonicae energiae caufa fit, in praeceden- 
tibus fuse oftenfum eft , nunc reftat ut tandem oftendamus, 
quomodo vis morbi in Tarantifmo laborantibus , vi muficae de- 
pelli pofiit, infirmufque integrae fanitati reftitui ? Sine ullis igitur 
verborum ambagibus propofitum nobis ratiocinium ordiamur. 

Cum chordae iive fides , ut in praecedentibus docuimus , ma- 
ximam vim habeant concitandi aerem ad cum modum , quo ipfae ^ 
moventur, proportionalique hac Conorum mixtura harmoniam au- m ° 0 nus " 
ribus^animoque jucundam excitent ; fit ut hac fidicina harmonia, v “' 
ex vario proportionatoque chordarum motu aer harmonice con- 
citetur 5 aer vero juxta imprcfTos fibi harmoniae motus fimiliter 
concitatus intro penetrans, phantallica facultate jucundo motu oc- 
cupata , fpi ritum attenuando fimiliter quoque moveat } fpiritus 
motu attenuatus , rarefactufquc mufculos & arterias intimafquc 
fibras , fpirituum receptacula . commode afficiat} fibrae mufcult- 
que latentis veneni vehiculum humorem acrem , mordacem & 
biloliim intimis habeant medullis abfeonditum, fit ,ut ille una cum Quomodo 
veneno fufeitato rarcfa&us , calefactuique pruritu quodam , feu 
vellicatione totum mufculomm genus afficiat } patiens vero hac bcrciu. 
fibi grata vellicatione dulciter affectus, in faltus perorumpere co- 
gitur} faltum totius corporis humorumque commotio} commo- 
ti onemque calor, calorem totius corporis laxatio , prorumque a- 
pertio , & demum pororum apertionem venenofi halitus tranfpi- 
ratio ncceflario confcquitur. Quandoquidem vero venenum ita 
profunde radicatum eft, ut una iaTtatione exhalare non poflit } hinc 1 

fingulis annis pedetentim aliqua portio motu evaporat, donec to- 
tum confumatur. 

Quod autem diverfi diverfis inftmmentis muficis afficiantur, id 
complexionum , temperamentorumque aut Tarantularum , aut 
hominum diverfitati adferibendum exiltimcm } qui enim melan- 
cholici funt, velaT arantulu obtufioris veneni i&i funt, tympa- 
nis potius ftrepitofis, damosisque inft rumentis, quam chordis 8c 

fidibus 



% 

206 PHONURGLE LIBER IL Sect. IL 


Dhjtrfidi- fidibus afficiuntur; cum enim humor craflus fit & lentus , fpiri- 
ttrumdtis tusque humoris difpofitionem fequantur, ad concitationem dif- 
afficiumur fipationemque eorum maena vis requiritur. HincTARtNTO feri- 

pro vene- i o i 

ni, com- bitur, ibi puellam fiiiflc Tarantt(mozftc&am)C\ux nullis alijsin- 
echinis frumentis adfaltandum compelli poterat , praeterquam ftrepitu 
cdftitutio- tympanorum, bombardarum cxplofionc, tubarum clangore, fi- 
PutlUTa- milibusque inftrumentis vehementem fonum excitantibus, len- 
riMJu tmn enim venenum , in lentae , frigidaeque complexionis corpore, 
nifitympj.addiflipationcm fuinonnifi magna vi indigebat. Cholcrici vero, 
potaa." & Sanguinei, cytharx, tcrtudims , chclium , clavicymbalorum fi- 
mul concinnatorum harmonia ob mobilitatem , tenuitatemque 
Spirituum facile curantur. 

Mirum u Eft prxterca hoc vel maxime admiratione digniffimum , quod 
ndoxon 3 hoc venenum idem prxftetin homine ex fimilitudinc quadam na- 
in Taran, turx, quod in Tarantula proprio fuo fubjedto ; ficut enim venenum 
vatum- r Mufica excitatum continua mufculorum vellicatione hominem 
ad faltandum excitat, fic & ipfasTaran culas ; quod nunquam crc- 
didilTcm, nifi fupra citatorum teftimonio Patrum fide digniflimo- 
rum id' compertum haberem. 

Scribunt enim hujus rei experimentum in civitate Andria in 
Palatio 'Ducali coram uno ex Patribus noftris , totaque prxterea 

Aula 





PHONLIRGIA LATRICA. 207 

Aula factum eflc. Nam Duciffa loci , ut hoc admirabile natura: Expcrimf. 
prodigium luculentius pateret , Tarannilam data opera inquifi- 
tam , atque fupra fcftucam tenuem libratam concha: aqua refer- 
ta; imponi , & mox cytlvaroedum vocari juflit , qua: primo qui. 
dem ad fonum cytharae nullum motus dedit veftigium, mox ta» 
men ubi fono humori proportionato praeludere caepit.bcltiola fre- 
quenti pedum fubfultationc , totiufquc corporis agitatione , falta- 
tionem non affeiftavit duntaxat; fcd&veread numeros harmoni- 
cos fubfil iendo eam vere exprefliffe vifa efl , ccffante quoque cytha. 
raedo cclfavit & fubfultare beftiola. Hoc vero, quod praefentes tan Tmmula 
quam exoticum in Andria mirabantur, Tarenti poftmodum ^ n ' u q “ c ,,bt 
ordinarium eflc compererunt. Ubi fonatores , qui Muficafua hoc proportio, 
malum etiam publicis Magiftratus ftipendiis ad pauperum remc- 
dium.folatiumquc condutfti curare confuevcrunt, ad curas patien- 
tium certius faciliufque accelerandas, primo ex infoffrs queercrc fo- 
lcnt, ubi , quo loco, aut campo, & cujus coloris Tarantula erat, [a 
qua morfus ipfis fit inflictus.Quo fa<5to indicatum locum protinus, 
ubi frequentes numero, atque omnis generis Tarantula: retium 
texendorum laboribus incumbunt , accedere folent , Medici cy- 
tha fiedi, variaque tentare harmoniarum genera, ad qua:, inirum 
dictu , nunc has , nunc illas faltare non feciis ac in duorum poly- 
chordorum aequaliter concinnatomm perfonatione illa: chordx 
qua: fimiles fibi fuerint tono , & aequaliter tenfae moventur reli- 
quis immotis ita & pro limilitudine & conditione Tarantula- 
mm, nunc has, nunc illas faltare comperiunt, cum vero ejus colo- 
ris Tarantulam, qua: a patiente indicata fuerat, in faltum prorum- 
pere viderint , pro certillimo ligno habent, modulum fc habere ve- 
rum & certum humori venenofo ,5 proportionatum, & 

ad curandum aptillimum , quo fi utantur, infallibilem cura: effe- 
| dtum fe confequi affeverant 

CONSECTARI V M I. 

hfinc pdttt , eundem faltationis effectum prxftari in ipfa Ta- 
rantula , quem haec in homine idto praeitarc folet 5 cum enim fubjeftum 
humor hujus animalculi valde tenuis & vifeofus fit , ac faci- 
le fonoro aere ob fubtilitatem , utpotc ad recipiendum fonum tum. 

fubje- 


1 


etj by Googfe 


T 


208 PHONURGIiE LIBER II. Sect. IL 

Subjcdhimaptiffinuim, cieri poffit : fit ut is motu acris harmoni- 
ci concitatus , fimilcm prorfus illi , qua: a Sonatore efficitur , vi- 
briflationem caufet ; unde animal ipfum veluti pruritu affe- 
< 5 tum ad faltum concitatur ; prxfcrtim fi fonus humori commo- 
vendo fuerit proportionaais 5 vifcolum autem araneorum humo- 
rem foni Subjedhun capax e(fe , Petrus eJSCartyr in Hifloria fiua 
Indu Occidental^ ceftatu r , ubi ait, certum quoddam araneorum 
genus in India reperiri , cujus virus cxtracfhim adeo tenax fit, ut 
non in fila tantum cedat indigenis, fed& loco fidium, ut fericum 
cum Bombyce apud nos , ferviar. 

Quod igitur animal ad faltandum moveatur , id humoris ab aere 
harmonice concitati difpofitioni ac qualitati facile mobili adferi- 
bendum putem ; fi enim difpofitionem hanc in vifeofo humore la- 
tentem fenfibus percipere pollemus, certe harmoniam non abfimi- 
lem ipfi , quam fidibus fonatores efficiunt , audiremus . Quod 
& certa quardam experimenta teftari videntur, uti in praecedenti- 
bus didhim eft. Videmus enim quofdam ad certum quendam 
fonum, fcu ftridorem maxima dentium moleftia affici , dum ftri- 
dor hic ingratus mufculofas gingivarum panes vellicare folet. 
Quod etiam contingit, fi inftrumenti alicujus fidicini collum den- 
tibus apprehenderis , totius enim corporis fpiritusper hujufmodi 
panium continuationem in agitationes quafdam prorfus fimiles 
ipfis, quas tremebunda chorda in acre facit , difiolvitur, crifpa- 
turque; qux pulchre quoque experimentis in nofiro Mu fica Ma- 
gnetijmo demonftratis offenduntur : fic Tarantula morfu fuo ho- 
minibus humorem quendam fublitem , qui latentis penetrantif- 
que veneni veluti vehiculum quoddam eft, infundit , ita ut hic a 
Sole aeftivi temporis periodico calore excitatus, in totum fe corpus 
prxfertim in arterias , mulculos , fibrasque intimas fe diffundat , 
unde is hoc padfo paulatim ad harmonicos motus recipiendos dif-| 
ponitur, difpofitusque tandem ad harmonia: rationem mufculos 
.vcllicaas, infirmum, velit nolit, in faltus prommpere cogit , at- 
que ita intentus fanationis effeftus prxftatur. 

CONSECTARIVM II. 

Colliges fic undo , quod ficut non unicuique Tarantulx qux- 
vis modulationes conveniunt , fcd certis certa: , ita & homini ab 

lue 


PHONURGIA LATRICA. 


209 


hacvel illaTarantulaidto, hsecvel illa modulatio convenit, ali* 
enim ut diifhim eft , non moventur nifi vehementi ftrepitu, ut con- 
tingit iniisTarantulis, qu* tenaciore humore pr*dit<jfunt , ita 
in homine ; ali* facile & ad quemvis proportionatum illis To- 
num moventur, veluti in iis , qu* fubtili & bilofo humore prx- 
dit* funt, motu enim facile in iis attenuantur fpiritus venenofi, 
qui cum acres fint& mordaces, vellicatione Tua mufculofum ge- 
nus infeftantes vehementer ad faltum alliciunt : Si igitur melan- 
cholicum hominem jcerir melangoga , eum torpidum reddet & 
fomnolentum ; fi cholerogoga cholericum , mobilem , inftabi- 
bcm, phreneticum & martios furores fpirantem efficiet, &fie dc 
aliis, pr*fertimfi muficaTarantiaco rcfpondeat. 

Quis autem fit Tonus proportionatus veneno , merito quis du- 
bitare po(Tet ; Dico igitur veneni qualitatem excitatam flatis tem- 
poribns non fecus , ac omnes morbos periodicos ebullitionem, 
feu commotionem quandam humoris caufare, humorem autem 
attenuatum vi veneni infubtiliflima qu*dam veluti fila inter mu- 
fculorum s«r»w.. difflari, qu* fi ex humorum conditione talia fue- 
rint , ut facile a Tono cxtrinfeco harmonice concitentur ad To- 
num veluti proportionatum fubjeChim , & ipfa motu vibriflata, 
mufculos quibus adh*rent , cum vellicatione tum mordacitate 
materi* in faltus provocabunt; Hinc quanto Tonus majorem ha- 
bueric vocum notularumque diminutionem , atque acuti gravif- fi"» p«> 
que vocum, in Tono hemironiis frequentibus referto , majorem cis. 
permiftionem , tanto gratiorem futuram hoc morbo affeftrs mu- 
ficam ; Ex celeritate enim motus vehementius vellicat & confe- 
quenter ad Taltandum vehementius follicitac 

Hinc Cy tharoedi quantum fieri poteft variis vocum diminutio- 
nibus,& ut plurimum in tono phrygio, ob frequentia quibuscon- 
ftat hemitonia , modulationes adornare folent. Verum ncquic- 
quam curiofi Ltttoru votis defit , apponemus hic cantilenam, qua 
maxime Tarantati dele&antur , vnde & vulgo Tarantella dici- 
tur. 

Antidotum Tarantulac. 



D d 


CA- 


Dk 


210 


PHONURGIiE LIBER II. Sect. IL 






ri 

_x 


P:1 


r e— 


-€i 

rf 




< 

h 

m 

i 

r ~*W- 

=m 

a 

..i. 


ixj 

[±M. 


iai ZL 5 i — $—4 — t» ip-i 


f— f — ; — 

. _ 


= 





CAPUT V. 

T>E ^DIVERSIS DIVERSARUM TARAN- 

tularum proprietatibus. 


H 


t Oc porro prodigiofum paene & prorfus paradoxum non 
immerito videri alicui poffit, unam videliccr Tarantulam 
ex diflimilitudine quadam naturarum alteri penitus contra- 
riari; neque enim unum inftrumcntum patiuntur, neque faltus, 
neque gcftus, atque Symptomata eadem , (ed prorfus diverfa, quod 
cum Hifrano cuidam tunc temporis Tarenti commoranti fuilfct 
relatum , fertur is rifu primo rem excepilfe, atque teftimonio mul- 
torum fide dignorum , donec in fc-ipfo rei periculum feciflct , ac- 
t aranrul- quiefccrc non voluifle.Duas igiturTarantuIas colore & qualitate di- 
rm facul- verfas inquifitas manui impofuit, laceftitafquc ultro diverfis in par- 
b"'a U c'n c ib us manus fu* pundtuus infigi permifit; morfibus igitur accc- 
firtmmr ptis venenoque per totum corpus paulatim ditftifo , fentiunmr 
riirabiu mox paroxyfmi graviflimi & mortis anguftix ; advocanmr confe- 
ftim cytharxdi , auleta: , omnis generis Mufici , varia tentantur har- 
moniarum genera ; fentit tandem infirmus ab uno modulo forti- 
ter ad faltandum fe folicitari ; fcd fruftra , quantum enim unius 
venenum Tarantulx ad faltum follicitabat, tantum alterum vene- 
num, utpote tota fubftantix fimilitudine contrarium refiftcns.a 
faltu retrahebat. Tentantur iterum aliis adhibitis inftrumentis mo- 
dulationum alix fpccies; verum ab una earum ad faltandum ite- 
rum potenter fe inftigari fentit, fed fruftra, venenum enim hoc ad 
faltum concitativum a priori incompoftibili fk prorfus contraria 
ita cft inhibitum, ut quod unius concedebat facultas, alterius irre- 
mediabiliter negaret; in hac igitur qualitatum contrariarum ludia 
conftitutus infirmus , dum nullum reludtanti naturx, inimico- 
rumque humorum fcrocix remedium inveniret, neque ulla vene- 
nofx qualitatis exhalatio concederetur , vita undem mifere non 

fine 


PH0NURG1 A LATRICA. 


fine dolore & commifcrationc prxfentium cxcdfit 5 exemplo fuo 
docens, quam temerarium fit, quamque periculofum fine cautela 
& circumfpcdionc fefe funeftis hujufmodi experimentis expone- 
re. 

Nifi igitur venenum Mufica tranfpiraverit , certum cft Taran- 
tiacum vivere non pofle, aut faltem vitam miferabilemgraviflimis 
Symptomatis plenam degere. Quod duo alia exempla confirmant; veneram 
E Sacro Capucinorum Ordine quidam Tarenti morius a Taranru- 
laerat, cujus appetitus naturalis ad aquas lympidas ferebatur; hic Jcbct ' 
dum eodem , ceu magncrica quadam cognatione relationequc 
Tarantiaci adTarantulam appetitu terretur, neque a Superioribus 
balneo, multo minus remedio omnibus communi faltu videlicet, 
ad morbi vim infligendam uti permilTuscflet; tanta demum mor- 
dentis qualitatis efficacia fuit incitatus, ut quodam die e Coenobio 
elapfus vcluti mentis inops in mare , ad quod lummo impetu fere- 
batur ingrclfus fit , ut hoc refrigerio aliquod falutare ftimulantis 
morbi atrocitati remedium inveniret ; fedaliteraccidit: Ubi enim 
falutem quxrcbat , mortem invenit 5 nam maximo omnium do- 
lore fubmerfus, in mari periit. 

Robertus Santorus J^oiiluTardntinufaTaranciila mor- 
fus , quod nefeiebat , ad extrema paulatim perdudus fuit ; Me- 
dicis morbi nulla figna dignofeere valentibus , in mentem tan- 
dem venit uni ex altantibus id quod erat , Nobilem Tarantifmo 
laborare; placuit in confilio medico conjcdura ; Mox Sonator 
peritus accerfitus in agonia conftituto fiftitur , loco ludus con- 
flicta tentantur modulaminum genera , ad quorum unum malo 
fuo proportionatum , is qui immotus , omniumque filorum mi- 
nifterio deditu tus ledo affixus detinebatur , gratis harmonici ae- 
ris rcpercuffionibus , veluti e veterno ac lethifero torpore excita- 
tus aliquantulum tandem incipit languida membra movere , de- 
inde jadare brachia , mox fbno continuato , viribulque refum- 
ptis in ledo federe , torquere collum , internae ex Mufica perce- 
pta; deledationis manifefta indicia prarbens ; deinde cytharocdo 
alacrius perfonante , etiam in pedes fe erigere; quid amplius? 
in choreas demum dilfolvi tanta vehementia , ut contineri vix 
polfe videretur , qui igitur prius narcotica: qualitatis efficacia fc- 
pultus , ad mortis portas addudus videbatur, admirabili refonan- 


Dd 2 


tis 



212 PHONURGIJE LIBER II. Sect. IL 

tiscytharocdi energia excitatus, atque in fudorem omnibus mem- 
bris rcfolutns , mox ocifcdx fanitati vel hoc unico choreae exer- ' 
citio reftitutus liber impofterum ab omni infirmitate vixit. 


C IU JESTl O II. 

CVR T AR A NT ISMO AFFECTI CERTIS 


qutbufdam coloribus tantopere delegentur. 

ICTUM eft diverfasTarantulas ad diverfos colores Taran- 


tifmoaffedos excitare , quod, qua ratione contingat , jam 


explicandum eft. Suppono itaque tanquam experientia 
comprobamm , ad eum colorem idtos inclinare, quem Tarantu- 
Ix prxfcferunt, ita ut ij , qui a Tarantulis rubris vulnerantur , ad 
colorem rubrum flammeumque inclinentur 5 qui a viridibus , 
ad viridem, & fic de exteris. Item quxTarantulx aquis, flumi- 
nibus aut cifternarum crepidinibus aficiuntur, idos ad aquam fi- 
militer inclinant : qux vero locis calidis & licccis.ad bilofas actio- 
nes Tarantiacos plerumque concire folent. 

Quod fi complexio hominis Tarantulx refponderit, tanto effe- 
dum validiorem prxftabit. Sunt igitur quxdam animalia veneno- 
fa , qu<j- prorfus eandem aftedionem , quam ipfa patiuntur , mor- 
fu in alios transferunt , ita 'Dipfas ferpens , cum femper ferv ida 
fiti crucietur , talem quoque efficit mordendo in homine , juxta 


Ita canis rabidi morfus eam paflionem , quam in cane efficit, 
etiam in homine prxftat, videlicet fcu metum aqux ; Ce- 

raftes quoque , ut ab Aegyptus accepi , fcu metum ignis 

lucifquc tam ferpenti quam homini ejus veneno infedo incu- 
tit. Ita T orpedo torpida , membra torpida reddit, & ficut parens 
quoque podagra, lepra, epilcpfia laborans, in femine filio eofdem 
morbos communicat j non fccus Tarantularum diverfarum ve- 
nena ab infita fibi proprietate videntur idi animum ad eum co- 
lorem, quem ipfx referunt, fcu quo illx recreantur, occulto Magnc- 
tifmo fcu exea quadam naturx fimilitudinc inclinarefTarantu- 



illud : 


Vt fitis hanc torquens nullis extinguitur undis. 
Sic rabidam morfu concitat tlla fitinu. 


lam 


PHONURGIA LATRICA. 


21i 


lam autem certo colore recreari , inde patet, quod in diverfis pia- 

--- — 1 _ /v • i ’ i 1 . .. . r Cauti yyj* 


nis coloratis pofitx id planum appetant , quod iis colore ccfti- r--rr r{ “ 
fimile fuerit. Ex quo fequitur, quod ficut proprius humor vene- 
nofus phantafiam hujus animalis ad hunc vel illum colorem, ut 
natura- (ux confentancum aut contrarium, gratum aut ingratum 
inclinat j fic & idem humor morfu in corpus hominis transfiifus, 
eundem magnctica quadam relatione & occulta miraque corre- 
fpondentia prxllabit effectum ; nam fimul ac color, ex: gr. vene- 
no fympathicus homini affedto occurrerit, eo fc mox bene & com- 
mode affici fentit, male.fi colorem (ibi contrarium fuerit intuitus, 

Species enim coloris vifu percepti phantafix obiicitur veluti gra- 
tum quippiam , unde dilatatio Ipiritus ; Spiritus autem dilatatus 
fpeciei gratx vecto fc humori jungit ad fpecicm vcftam Sympa- 
thico , ex quo mutuo naturarum conjugio grata quxdam reful- 
tat affctftio , feu titillatio pruriens per omnes corporis fibras diffufa, 
ex qua demum voluptas & defiderium vehemens , defiderato ob- 
jecto fe jungendi uniendique: Sicuti igitur T4r4«//«w laborans, 
numerorum proportione graviumquc& acutarum vocum miftu- 
ra humori venenofo proportionata & confundi ita afficitur, utauri- 
bus etiam ad inftrumenta applicatis , cjufmodi harmoniam velu- 
ti auribus imbibitam , atque fibi incorporatam ob titillationem 
quandam harmonici aeris repcrcufli percipiat; ita in colorem quo- 
que (ym pathicum vifus icti tanto ardore fertur, ut eum oculis ve- 
luti imbibere , fibique ob gratam affectionem titillationemquc 
ipiritus , qux inde efficitur, incorporare velle videatur; feruntur 
enim fingulx potentix a fpiritu diredx in fua objctfta eadem 
prorsus ratione, ut in phantafix Magnetifmo di<5tum elt Libro j. 
de Arte Magnetica. 

Quaret hoc loco non immerito quifpiam , quo paifto color 
albus dillipet , niger colligat, ruber inflammet, viridis , puniccus, 
aureus obledtet ? qui Tarantifmo affectos viridis & cxruleus tan- 
topere deledtent , ruber & corufcus prorsus in exotica qu^daiu 
rapiant ? cum hxc non nifi per fpecies prxftare poflint , 
qux ex fe nullam realcm actionem edunt ; propterca quod im- 
perfedtam tantum ac diminutam cflentiam habeant , quam non- 
nulli realcm, & alii intcntionalcm vocant , utpote qux inter rea- 
lium ac entium rationis naturam media fit. 

Rcjfron- 


■>£ I 

1 ! 


W 


214 


PHONURGIafc LIBER II. Sect. 1L 

‘Rtjpondco. Colorum fpecies fenfibilcs qualitates cflc atque 
agendi vi priditas, minore tamen , quam qualitates ipfi a quibus 
deciduntur. Quis enim neget lumen a fole fparfum per aerem ; 

, i tem calorem ab igne effufum calefaciendi vim habere ? Eft au- 
tem lumen imago & fpecies (olis , licut calor forma vicaria ignis 5 
nil igitur impedit , quo minus Objcfta per fpecies tanquam per 
proprias ac naturales virtutes organa fenfuum immutent. 

Accedit, qubdvcnenumTarantularum hocfibi proprium ven- 
dicct, pro conditione fua ad hunc, vel illum colorem inclinare. 
Humor enim in humano corpore ita attemperatur , ut ad phan- 
tafiam duce fpiritu , fpccie coloratae rei informaro , feratur. 

Ita .experientia docet rubrum colorem mirifice illos excitare, 
qui ab analogis Tarantulis fuerint idfi; cum enim rubedo peculia- 
ri a&ionc oculos propter ignea: naturi fimilimdinem accendat, &_ 
vifivos mufculos vellicet, ut in Iconibus & bubalis apparet ; in 
oculis autem maxima vis fpirituum colligatur ; fpiritus ifti dila- 
tati & flammeo colore accen fi , mufculos tum vifivos , tum alios 
adnatos reliquis membris correfpondcntcs, vellicent, fit, ut cxhac 
vellicatione ingens pruritus quidam fentiatur , unde Sc motus 
quos Mufica aere fuo harmonico multum promovet; unde &: ho- 
mo ex obje&o illo coloris gratiflimi una cum Mufica maximam 
voluptatem fentiens, velit nolit in faltus& tripudia agitur. Eftc- 
nim& coloribus fua harmonia, qui non minus quam Mufica re- 
creat, atque hic harmoniarum analogia maximam in concitandis 
Harmonia animi affctfnbus vim poffidet ; nanVuti ex flavo, rubro, ciruleo co- 
coionbus j ore ^ aureus & purpureus colores gratiflimi oriuntur , ita ex hifcc 
u ' c ‘ duobus viridis omnium colorum amocniflimus, pari ratione, cum 
viridis ex aureo & purpureo gratilfimis coloribus fit compofitus, 
& perfeftiflime attemperatus , non fecus ac Diapafon confonan- 
tia ex Diapente & Diateflaron compofitus fit ; uti hic omnium per- 
fciftiflime aures movet, fic ille oculos, ita ut cum natura ad folam 
voluptatem, oculorumquc recreationem dedifle videatur. 



QUESTIO 


PHONURGIA LATRICA. 215 

Q^U iE S T I O III. 

CVS T ARANT JSMO tAFFECTl TAM T> 1 - 

1 verfos motus mentiantur i 

T Arantifmo affe&os tempore Paroxyfmi diverfos mores aflii- 
merc faepe di&um cftj alios quidem milites, quofdam Duces 
& Gubernatores , alios Pugiles, nonnullos Concionatorcs 
agere. Quxritur igitur unde hi aftedus proveniant ? Certum enim 
clt , palliones hujufmodi antea non fuifTc , iis vero mox ubi inftru- 
mentomm Murteorum fonitum perceperint, notabiliter tranfmu- 
tari , quod ut explicetur. 

potandum tft , efle quaedam venena , qua: peculiari ratione 
vim inphantafia habeant, utpotc quorum vi humores in toto cor- 
pore fufeitati in cerebrum elevantur, poftea fpiritus, deinde phan- 
tafia iifdem invaditur : Poftremo denique fpirituum ope totius 
corporis humores , juxta conceptas in phantafia fpecies pro varia 
temperamenti hominum ratione excitantur. Unde mirum non eft, 
fi fpirituum ope infedi id fe dfeexiftiment, quod ipfisa phanta- ter circa 
fia obiicitur; ita venenum a D/pfade illatum , ut &c Aconitum co- 
piofius fumptum , homines in pifccs , anferes , anates , mergos tnnsfor- 
tranfmutare videtur. Cum enim venenum iftiufmodi ex vi fua 
ob intolerabilem, quam excitat fitim, ad aquas inclinet , phantafia defi. 

ftatim fpirituum ope iis fpeciebus ad quas inclinat afliimptis, aquas 
fibi follicite & laboriose fingit, earumque vifu&poruinfatiabili- 
ter gaudet : unde ncceflario id efle defiderabit , quod rebus defi- 
deratis , uti iunt omnia aquatilia , maxime frui folet , & con- 
fequenter vi morbi perpetuo phantafiam ad defideratam rem 
jlimulante , tandem laefa phantafia ex iis unum efle imaginabi- 
tur. 

Ita febricitantes fubinde fe pifces optant , quo liberiori hauftu 
fitim reftinguant. Econtra venenum ex morfu canis rabidi illa- 
tum , naturaliter ad aqua: timorem inclinat , riftumque canis 
continuo imaginari fecit. 

Phantafia enim fpccic canis mordentis occupata, praeterea vi 
quadam occulta aquis contraria ita percellitur, ut ne fpeciem qui- 
dem aqux tolerare poflit , unde & dicuntur. Non fecus 

de Tarantulis ratiocinaberis, cum enim pro diverferumTarantu- 

larum 


Digil 


L 


PHONURGIiE LIBER II. Sect. IL 


larum natura divcrfa venena fint , diverfos quoque humores ciere 
pofTuntj hinc excitata venenofa Tarantulx, : cholagogae qua- 

litas, humorem iftum acrem & mordacem fibi confimilem in ho- 
mine, & quidem in eodem cholerico vehementius excitat , humor 
autem illatus in cerebrum phantafiam ad id , ad quod alias incli- 
nat, incitat, & hic harmoniofo aere percufliis dilatufque per omnia 
membra fc diffundit, ea acriter ftimulandovellicandoquc, unde 
mox motus humori excitato conformes , a<5his inquam indigna- 
tionis , irx , furoris , mobiliatis animi fimileTque rationalis partio- 
nes excitantur , qux fulgore enfium evaginatorum , rubicundo- 
rumque afpedtu objedtorum magis & magis promoventur , ut in 
prxccdentibus quoque dictum eft , Cholagoga vero in homine 
phlegmatico mitius agit omnia ; non fecus de Tarantulis lixma- 
gogis, phlcmagogis, melangogis , in homine fanguineo,phlema- 
tico , melancholico ratiocinabere , qux ciim ex prxcedentibus 
conftent , hic libens omitto. 




SECTIO 



/ 


217 



SECTIO III. 

Dc variis prodigiofis fonis. -i 

CAPDT I. 

•DE DEFINITIONE , ET DIVISIONE 

Soni prodtgtoft. 

SONUS prodigiofus nihil aliud eft, quam infolitus 
gquidam fonitus ad aliquod fignificandum inftitu- 
I tus , qui dum aures vehementer percellit , neque 
[ caufam ejus norunt Auditores, in maximam ad- 
i mirationem rapit. Eftque triplicis fpeciei , natura- 
lis, prxternaturalis, fupcrnaturalis five miraculofus. 

Ad Miraculofum fonitum , pertinet fonus ille magnus , qui 
perorante Christo loannis 6. derepente exortus magna omnes ad- 
miratione Auditores replevit ■, talis Mufica Angelorum in Nativi- 
tate Christi fuit j talis die Pentecostes juxta illud beluum dpo- 
f lotorum ( faftus e fi repente de ctlo fonut , t unquam advenientis 
Spiritu/ vehementis ) tales funt foni, paflim in Sacra Scriptura me- 
morati , clangor tubarum in monte Sinat dum Legem a Deo 
Moyses acciperet. 

CAPUT II. 

•DE (fASV JSR ICHONTJNORVM 

ad fonitum tubarum fecuto. 

U TRUM prodigiofus ille tubarum fonus populique clamor 
Jerichontini muri cafum phyfice caufavcrit , an miraculo- 
se , controverfum eft ; Ex Rabbinis Ralbag primo putat 
foni vehementia eos concidi (le, in qua fententia & ipfi SS. Pa- 
tres fuere , videlicet S. Augustinus ferm.206 detempore-, Posi hac, 
inquit, ad civitatem Jericho perventum eil , &* muri ejus ad cla- 
morem populorum fonumtjue tubarum uftjue ad fundamenta de- 
jecit funt ; D. Hieron ymus epijl. ad Abig aum : Corruerunt, inquit, 

E e muri 


igiti2 



I 


21 * 


PHONURGI^E LIBER II. Sect. III. 


Muri Jeri 
cho per 
miraiulu 
corrue- 
runt. 


muri JeRicho Sacerdotalium tubarum fubvtrfi clangoribus-, idem 
afferit D. Ambrosius lib.jo. caj>. to. Origenes homil. 6 . Mersennus 
inter recentiores putat omnino eos vehementia foni concidide , 
imo proportionem inter objectum mobile , &c movens praferibit; 
qua: cum ingeniofiora fint , quam vefiora , iis noh immorabimur, 

1 fed breviter dicimus , miraculose illos ad fonitum , ceu Divinae 
voluntatis lignum concidifle ; riatUralitcr alitem , ( quicquid dicat 
Mersennus ) commoveri non potuifle, ita probo. Nullus quan- 
tumvis ingens , intentus, & multiplicatus hominum, tubarumque 
fonus murum, molemque ullam poteft naturaliter folus deiicerc, 
aut commovere , quod ita oftendo. Ad fonum concurrunt tria 
haec , Trimo coiporum duorum , aut (olidorum , aut qUafi foli- 
dorum collido. Secundo acris , vel fimilis corporis inter duo illa 
intercepti contractio , Sc contritio. Tertio corporis hujus confra- 
cti & contriti diftufio, ejufqueveluufuga, &receilio. Atque hoc 
^s'rcs° e ^’ * q u ° moveri & impelli potclt quippiam; dum enim fiefu- 
moveat. git , ac recedit , fi qua: occurrunt corpora , ea ferit , & fi quo modo 
poteft , propellit , & quidem vicinum primoque obvium aerem 
commovet , ac propellit femper 5 quia corporum alioquin dare- 
tur penetratio : & aer ad motum recipiendum fuapte veluti fponte . 
perfacilis cft 5 remotum vero non femper , quia fenfim fugientis 
illius debilitatur impetus , ficque ultro progredi , ac impellere de- 
finit 5 fed in iftoejus progredu , alienorumque corporum impulfu 
confiderandum , ut longe poflit , ac fortiter progredi , ac impelle- 
re, neceflarium c(Te primo, ut magna vi fraCtum , contritum, & 
extrufum fit ; fecundo, ut non exile quid ac tenue fit, fed quan- 
titatem habeat majorem. Nam fi defit prius, a fuga illico fiftitur, 
neque vel ipfo ftatim initio vehementem proximum acrem mo- 
vebit 5 fi defit pofterius a circumflante , ac longe latcquc diflu- 
fo aere vox compefcetur , neque vel progredi , vel pellere quic- 
quam poterit; ad hacc accedit infuper quod exigua vis etiam maxi- 
morum fonorumfitin Medio libero, quales campi aperti funt,& 
quod in vadum, qui nos ambit aerem facile folvantur, ac dilli- 
pentur , adeo ut plcrique Philofophorum ad aures paulo remo- 
tiores non verum rcalemque fonum , fed ejus tantummodo fpc- 
ciern, feufimulacluum pervenire aderant. 

Si enim fonus hanc virtutem haberet , jam in urbibus expu- 

giiaa- 


juf 


219 


DE VARIIS PRODIGIOSIS SONIS. 

gnandis non aliis arietibus & catapultis opus foret, quam incon- 
dito hominum , equorum , tympanorum, tubarum, tormento- 
rumque fonitu. Quod vero in prxcedenti parte dixerimus, foni- 
tum magnam vim obtinere in aliquas res, eas commovendo, ut 
cum organum fonitu fuo tremefacit lapidem , vel ftatuam vel fi- 
mile quid , id non intelligi velim , nifi de harmoniofa concitatio- 
ni acris , poteftenim , vel unicus etiam tubus minor commove- 
re ingentem molem , quam tamen io. fiftulx dido tubo majores 
non commoverent: non loquimur igitur illo loco prxeise de ve- 
hementi aeris commotione , fcd de illa , qua dicimus (bnorum 
commovere aliud corpus fibi proportionatum , non fecus acunam 
chordam alteram chordam movere diximus Si enim in aliquo 
polychordo extcnfx fint 12. chordae , quarum prima & ultima 
fintifotonx, id eft, xqualiter extcnfx , dico, quod harum una al- 
teram motura fit , nulla vero aliarum 10. ex recenfitis chordis al- 
terutram movere poffit, etiamfi omnes concitentur. Vides igitur 
ut unum corpus moveat aliud , non aeris vehementiam, fed ad id 
movendum proportionatum & harmonicum e ju(dem motum re- 
quiri j quod autem attinet ad tcftimonia S S. Patrum paulo ante 
citata, dico nullum ex SS. Tatribue putalfc.fola natural 1 tubarum 
clamorumque vi avulfos Jcnchunttnos muros cccidilfe, fed ex li- 
gno, quo pofito.DEUS fe ipfo, vel Angelorum minifterio urbem 
diruit ac vaftavit. Manet igitur minam Jerichuntinorum murorum 
clangore tubarum caufatam.non fuille naturalem, fed prorfus mi- 
raculofam; quare iis relidis ad reliquos fonos deferibendos pro- 
grediamur. 

CAPUT III. 

DE SOPHIS PORTENTOSIS SECVNDjE , 
Clajiu, id ejl,qua ab Agente quidem naturali, fed vi huma- 
na majore contingunt. 

L Oquimur hic de quibusdam fonisportentofis, qux nec pror- 
sus fupcrnaturalem, nec prorsus naturalem vim videntur ha- 
bere , fed vel ab Angelis feu Genijs bonis , aut malis in bo- 
num vel malum efficiuntur. 


E e 1 


Mira 


220 


PHONURGI.& LIBER II. Sect. III. 


Mira Hiftoria de quodam Mago , fono 
fafcinante pueros. 

Anno Christi 460. fupra quam dici poteft , miram quippiam 
accidit in Hammelia inferioris Saxoni* Oppido ad Vifurgtm li- 
to ; Hiftoria ita fe habet : Cum indigente eo anno ingentibus 
murium , foricumque agminibus infeftarentur, malumque in tan- 
tum crcfcerct , ut nihil fere live fruduum , livefegetum, quod 
foricum rolionibus non eflet obnoxium repcrirctur , ac proinde 
varia de tam importuno & pcrniciofo malo tollendo confilia a- 
gitarentur; interea derepente vir quidam invifus antehac & fta- 
turte prodigiofx comparait ; qui mox quicquid murium eo in di- 
ftridu eflet , confeftim fe fublaturam , dummodo de certa pecu- 
niae fumma cum eo pacifccrcntur, pollicitus eft j didum fadum, 
promifsa mercedc, didusvir extradaex pera, qua cindus crat.fi- 
Huixfono ftula , fimul ac infonuit , ecce ingentia murium ex omnibus do- 
aitrafti. m oram angulis , tedorum crepidinibus , foraminibus pavimen- 
torum prorumpentium agmina infolitum illum Aulaedi Ionum ad 
flumen ufquc fcquuntur. Aulacdum ibi fuccinda veftc flumen 
ingredientem foriccs fecuti una ibi omnes voluntaria fubmerflone 
extinguuntur; virperado incantamento pofeit mercedem condi- 
dam , verum cum cives de fumma promifsa tcraiverfarentur 5 mi- 
nacibus illos verbis increpuit , nifi mercedem darent, futuram ut 
aliam exigeret mercedem multo promifsa graviorem ; mina: cum 
rifu acceptx ; Poftcro vero die circa meridiem denuo vir didus 
comparuit habitu venatoris , vultu terribili , purpureo inufitatas 
compofitionis pileo, fiftulamque aliam longe a priori diverfam 
fimul ac infonuit , cccc omnes pueri totius oppidi , a quadrienni- 
bus ufque ad duodennes egredi , prodigiofum fonum fecuti.func 
Eft autem extra oppidum ad Vtfurgu ripam in monte quadam 
caverna fat ampla jumentorum ftabulationi apta 5 in hanc caver- 
nam una fecum omnes pueros duxit venator. Atque ab eo tem- 
pore nullus unquam puerorum comparuit, nec unquam deinde rc- 
fcitum.quid cum pueris adum fit , quo abierint. Hoc tam mi- 
rifico eventu totum oppidum fuis viduatum filiis, annos fuoscom* 
putare in hunc ufque diem folet , a Filiorum nof! rorum Egrtjjit. 

Fui & ego in eadem urbe , montem ipfum vidi , & hiftoriam mi- 


nuta 


t 


221 


DE VARIIS PRODIGIOSIS SONIS. 

nuta pi(fhira in Ecclcfia exhibitam , fumma admiratione contcm- 
plams fui j Qturitur igitur quifnam ille fonus fiftula: tanta: vir- 
tutis fuerit? 

Rejpondco. Haud dubie Daemonem fuifle, qui occulto Dei ju- 
dicio fafeinatos pueros , in aliam orbis partem tranftulcrit ; Nam 
Chronie a Tranfylvani* teftatur , circa idem tempus in Tranfyl. 
vania ignoti linguae pueros dcrepenteapparuifTe.qui & ibi fedem 
figentes, linguam fuam ita promoverint, ut in hunc diem Tran- 
fyfoani non alia nifi Germanico - Saxonica loquantur. Multa 
de fimilibus fonis prodigiofis vide apud Joannem Eufebtum Ao- 
rtmbergtum, Cornelium (jemmam , aliofquc. 

CAPUT IV. 

DE SON/S CAMPANARVM TRODJGIOSK 

I NTER caxeras Campanas prodigiofo fono mundum ftupefa- 
cientes , primum fane locum obtinet campana illa V 1 1 1 l l m 
continuum Hifpanu miraculum.de qua Varius fic feribit iib.j. 
de Fafcmatione cap 14.. in Regno Hijf>anu,m Oppido Viulla nun - 
eupato Cx[aranguftam 'Duxcefis , campana quidam e fl , quairu 
miraculo fam appellant. Hic per aliquot menjes, antequam aliquid 
adverfi in Chriftiana Republ. contingat, ex fipfo nemine impellen- 
te pnlfatur ; Qujus rei tefttmonium per publicos tabelliones tcflibus 
pluribus adhibitis, htfce oculis egomet legi , quod de eadem tUius Re- 
gni Proregcs fuis literis faciebant. Mariana nolterhis verbis eam 
deferibit : Triginta fexpajfuum millibus infra 'Urbem C/ESarau- 
gustam oppidum Vililla ad Iberi ripam [ tum esi , ex antiquis 
Romanorum in lUegerttbus Qolonis ruinis conjh tutum , nulUq uere 
hac tempeftate & avorum memoria nobilius, quam Campana, cu- 
jus nullo movente , infoltto infolentlque pul fu nobili fimos in utram- 
que partem eventus figmficari iis hominibus perfuafum e(l. Inepte 
an yere, nondifputo j oculati tamen hujus miraculi tellcs citantur 
viri non leves. Eam Campanam pridie ejus diei, qua capti funt 
Reges , fua fponte pulfatam ferunt. 

Iterum ad tertium Calend. Jfovemb. & proximis Januarii 
Mcnfis Nonis , tertio fonuilfe, quo tempore compofito Mediolani 
facere Araconius cft in libertatem relfitucus; prxterea antemor- 




tem 


222 


FHONURGIjE LIBER II. Sect. III. 

tem Philippi II. atque aliquoties ultimis hifce temporibus, tcfte 
Norimbergio pullatam audierunt teftes omni exceptione majores, 
varia e*. Similis apud Iaponios campana eft , qua: quoties Regno magnae , 
cmpUpro- j n (^ ant feditiones tumultufque, fuapte fponte pulfatur ; Joannes 
jm narum Lupus Epifiopus c^hConopolenfis refert , campanulam in ^Xona/ie- 
loni ' rio Camorenfi Patrum Prtdicatorum triduo ante obitum alicujus 
Religiofi fponte fua folitam pulfari , etfi nemo tunc temporis de- 
cumberet ledto j idem Author prodit fimilem campanulam fuHTe 
in Monafterio S. Dominici Cordubenfi quae ultro fonita aut Frattis 
illius Monafteri i, aut infignis alicujus viri ejufdem Ordinis fatum 
portendebat. Similia de alterius Campanx in Coenobio Salernita- 
no Dominicariorum prodigiofo fono moriturorum praenuncio re- 
fert Angelus Rocha. Gibellinus in Vtta S. Menulphi in (jerma- 
n ia in Monafterio ‘Bodkcn/i Campanam pari modo & fpontaneo • 
pulfu Monialis alicujus obitum fignificalfc refert. 

Sunt & alia inftrumcnta Mulica fuapte fponte fonantia , dum 
graviora alicujus regni pericula imminent , ita ad fepulchrum 
S Jacobi CompofleU* feditiones luturas declarant inftrumcntabel- 
lica&ftrepitus ; Nonnulla prxfignificant viftorias Catholicorum 
contra Infideles , ut collifio oftium Ferdin andi Gonz ali. De quo 
WeNoRiMBERGiUM. Innumera hoc loco adducere poflem pro- 
digioforum fonorum exempla , fcd qui plura hujufmodi defideratj 
legat Theatrum vita humant de Prodigiis ; AEgeSippum Jose- 
phum deftgnis praviis excidii Hicrofolymitani. Cornelium Gem- 
mam in Cofmocriticis, Aliofque. Reftat, quomodo fonus ille effi- 
ciatur, inquirendum 5 Certe naturalem non efte, prxter naturam 
igitur cum contingere necefte eft. 

Dico igitur hofcc prodigiofos fonos caufari Tutelarium An- 
gelorum ope ob merita alicujus Sanfti , qui cum ob certos fines 
rationesque Deo foli notas , tum ad imminentia alicujus regni ma- 
la prxvidcnda veluti lingulare privilegium id a Deo impetravit. 
Contingunt tamen hujufmodi foni fubinde quoque illufione Dae- 
monum, utiolim fiebat in fonitu Oraculorum prodigiofo, dequi- 
bus lege Oedipum nojlrum hieroglyphicum tn T raflatu de Ora- 
culis veterum ; vel etiam ut in locis infeftis fubinde contingit, 
de quibus Delrio & Tyrium confulc 5 Nos hujufmodi fono- 
rum prodigiis tanquam longe extra Inftituti noftri metam poli- 
tis, 


i 


DE VARIIS PRODIGIOSIS SONIS. 223 

tis, relidtis ad eos fonos dcfcribendos.quicum naturales fiftt, nc- 
itio tamen caufam eorum latis perfpiciat , nos convertamus. 

CAPUT V. 

DE ABDITIS SO^QORVM QVORVNDAM 
Caitfis , ut de formidabili fonitu Jf>clunc& Smelltn 
in Finlandia. 

I Ntueamui modo Ipeluncam illam FinlandU terribilem , quam 
pulchre ltb,ri. cap. j. fept. Hijloru deferibit Olaus sPiCagnue. 

Lft hxc prope littoralcm Urbem Viburgium ijfdcm tAlufcovi- 
ticu terris vicinam; qua: ejus fecrctx virtutis cft, ut animali vivo 
in eam conjedfo , fonus in ea excitatus formidabilis fua vehemen- 
tia aures prope politorum ita fulfocet,ut nec audire , nec loqui, nec 
Itare polline, mukoquc gravius aures, quam vehementillima bom- 
baida hac virtute adeo terit , vel 111 momento debilitat , ut vix 
libi iplis conllent. Sed neque hoc naturae opificium otiolum vi- 
detur , ingruente enim hoftilitate Praetectus terra- omnium aures 
cera concludi jubet , cellari js antrisque abfeondi victuros, & dc- 
mum le muniens, animal aliquod vel tunc vel lialta fulpenfum, 
in os fpel uncae praecipitat : Unde tam horrificus fonus confdtim 
excitatur , ut Iiollcs oblidentes in circuim veluti madtanda peco- 
ra labantur , lapliquc multo tempore remaneant Ipoliandi. Ad 
fe vero redeuntes non jam pra-liari , fed fuga vita; fua; confulere 
difponuntjFitque ut qui armis & viribus a bellico furore reprimi 
no polfunt, folo mugientis naturae horrore tabdccntcs,dcvincatur. 

Aflcrit praeterea hanc fpccum pluribus muris ad temere acceden- 
tium arcenda pericula, circumdatam. Mifcranda fane eodem tcfte **£ 
& experti hujus calamitatisexcmpla, prsec±tcris hollibus Rutheni, 
multisfuorum millibus amillis polleris olim reliquerunt. Narrat Finlandia. 
Plinius de fimili in Dalmatia Ipclunca vallo hiatu praecipiti, in 
quam dejcdlo levi pondere quovis tranquillo die, turbini limilis 
emicat procella ; Dc fimili (jielunca in Htjpaniola America In- 
fula narrat Petrus ^Martyr, tam horrendi fonitus , & tam atroci 
t cm peltate P cr pctuo fxvientis, ut ad 5. tAtilharta nemo eam im- 
pUnc,hoc clt, fine vita:, aut liirditatis periculo accedere audeat. 

Caufa 


k 


22+ PHONURGIiE LIBER IL Sect. III. 

Caufa hujus tam prodigiofi foni , fi vera funt , quae Ol aus 
refert , alia non eft , nifi naturalis interioris montis conftituno; 
quae fonum ex infinita quadam vocis reflexione multiplicans aii- 
rem concitat , cumque alium concitatus aer exitum habere non 
poflit, nifi per foramen & orificium civitatis, mirum non eft ibi- 
dem conftridtum coardtatumque tam formidabilem Ionum una 
cum vehementia tempcftatis excitare $ Audio in Helveticis mon- 
tibus fimile quid rcpcriri,pra;fertim in monte, quem Cucumerem a 
figura appellant*, in cujus vertice profunda vorago confpicitur, per 
cujus orificium in interiora montis vel unicus lapis projedtus tam 
vehementes fonos excitat, ut aftantibus non formidinem tantum 
incutiat , fed & fugere exeuntis venti vehementia cogat. 

Eft enim mira vis dauforum montium in multiplicando fo- 
no,qliod & experientia nos docet in profundioribus puteis } Eft 
& FuldjE in Patria mea , in Monte Beat m V irginiS puteus qui- 
dam joo. fere palmorum profunditatem habens, m quo lapis con- 
jedtus tantum fonum excitat , ut tormenti bellici explofio videri 
poflit. Idem me obfervafle memini in monte quodam InfuU Li- 
parttanx , ut proinde minime fabulofam omnino putem ipclun- 
cam illam Olai, cum paflim hujufmodi fonorum prodigia mun- 
dum peragrantibus occurrant 5 Verum eum haec montium mi- 
racula in Subterraneo Mundo retulerimus , co Leiiorcm curio- 
fum remittimus. 

CAPUT VI 

<DE ‘PRODIGIOSO SONJTV LITTORUM 

quorundam GM.aru Botnici. 

D E altiflimis montibus ‘Botnici maris Olaus Magnus dum 
tradiat , meminit quoque prodigiofi littoralium caverna- 
rum fonitus; harum radices ait neminem obfon itus vehe- 
mentiam accedere pofle , tantum enim ex alta fludtuum colhfionc 
horrorem percipiunt, ut nifi prxeipiti remigio aut valido vento 
evaferint , folo pavore fere exanimes fiant 5 habent autem dicto- 
rum montium bafes in flu&uum ingrclfu regrcfluquc tortuofas 
quafdam fifluras, internaque receptacula ftupendo naturae opificio 
^ fabri- 


225 


DE VARIIS PRODIGIOSIS SONIS, 
fabricata, in quibus longa voragine fonus ille formidabilisquafi Horrendi 

r I r- r , lomtus 

fubterraneum Ionicum generat , cujus caulam , ut complures m, iorum 
aliquando inconfultiiis lcrutaturi , aggrclli funt , ita illico op- 
pictis aqua navigiis , cum admiratione vitam amisere $ fonitus 
vero ille exitialis ad multa milliaria auribus navigantium allapfus 
monet -triftilfimae garrulitatis infidias procul etfugere , quam co- 
minus politi fullincre nequeant 5 De fimili monte narrat Vincen- 
tius Bellovacenfs his verbis : /4pud Tartaros mons quidam exi- 
guus tfl, in quo foramen quoddam ejfe dicitur, ex quo hjberno tem- 
pore tanta tempe/i at es ventorum emergunt , ut homines illinc vix 
& non nfmamfejlo periculo tranfire poftnt. Cujus quidem rei 
caufa alia non eft , nifi occulta: fubtcrranearum aquarum cata- 
dupae 5 ut tuse dcmonftravimus in t TfCundo nojlro fubterranco , * 

& ex fpclunca HtJjiamoU fupra memorata patet. 

Refert Pausanias Littus -dEgat maris , fonitum cytharae annu- 
lari certe non alia de caufa, nili ex varia cavcrnolorum littorum 
conftitutione, qua: impetum mentium undarum fufcipiences fb- 
nofque multiplicantes , eminus aufcultantibus , nefeio quid har- 
monicum exhibeant. Nam magnitudinem & parvitatem caver- 
narum idem in foni produdtione,quod corpora lonora concava uti 
doliorum magnitudine differentium, praellare, neminem dubitare 
polle exiftimo. Undc&alia difficultas folvitur circa prodigiofum 
ibnimrn , quem in monte litori maris Quatomalenfis tn nova Hi- 
Jfianta vicino Euro flante percipi refert Laertius in Hi fi orta novi 
mundi ait enim fonitum tam prope organi noftratis Ionum imula- 
n, ut indigeni cum ChoreamDeorum nominent, cujus quidem rei 
caula alia non eft, nifi canales montis differentis magnitudinis, in 
quibus aer vehementia maris per cavernas introaefus conftipa- 
tufquc illifione ad orificia canalium fatta , idem, quod in lituis, fi- 
ftulis, corporibusque vento expofitis varie agitatus illifufquc prx- 
ftat. 

His adjungemus quod mirum narrat de montibus quibufdnm MjA®* 
‘Britannicis & Perficis ClemeNS Alexandrinus hh. 6. Stromat. his montium 
verbis : Dicunt autem ii quoque qui confcripferunt hi florias , ejfe ln pctlu- 
in Britanniae Infula quandam jpeluncam monti fubjettam, tnfa- 
fli^io autem hiatum : cum autem venturisicidit m ffeluncam Qf in 
finu fojft alliditur fonum [ymbalorum audiri, qua numerose pul- 

F f fentur. 


226 PHONURGIA LIBER IL Sect. III. 

fatur. Sape autem cum infylvis quo % moventur folia per repenti- 
num tfdenfum Jjuntus impetum , editur fonus avium cantui fmt- 
lii. ( tt erum ii, qui tranfiere Perfica, mineis qut in oMagorunu 
Regione funt eminent /oribus, referunt tres montes in longo campo de- 
inceps efe pofitos, primum fonum edere velutt clamantium non pau- 
corum millium hominum , perinde ac fi ejfent tn aere : ad medium 
autem cum venerint , majorem fimul & evtdentiorem flrepitum 
apprehendere : tandem vero audire canentes Paeana perinde ac fi 
vicifent 5 Qujufyu autem font caufa efl,ut cxijltmo, & locorum 
lavitas & concavitas , rejeBus ita % , qui eft tngrejfut .Jpiritus in 
eundem locum procedens fonat vehementius. Si vera fint, quae Cle- 
mens refert de montibus Britannicis ; certe iftius prdigiofi foni 
• cadfa alia die non poteft , nifi cavernofi & pertufi montis diffe- 
rentis magnitudinis canales , unde talis nafcitur dilpofitio; fpe- 
lunca enim monti fubjefta conceptum ventum immittit in cana- 
les , ubi ftrictms coarttatus illifusque ad orificia diverfos fonos 
progignit , quemadmodum fupra de montibus Quatomalinfi- 
hue diximus. 

Triplex vero murmuris differentia quod tres montes Terftcos 
conficere Clemens refert, pari pa&oin difpofitionem montium 
referenda eft; nam exercitiis five Caravan* tranfeuntis fremitus 
ibidem reflexus , ac intra montium concavitates varia reflexione 
multiplicatus , cum murmur reflexum tranfeuntium hominum 
referat , mirum non eft tumultuantis exercitus fremitum percipi. 
Secundi vero montis concavi reflexus a primo monte fomstum 
direttis , tum reflexis tranfeuntis Caravan* foeto cum geminet 
fremitum ; mirum non eft tumultus auctiores audiri. ‘Tertiunij 
vero montem , utpote remotiorem ob naturalem foli cavita- 
tumque alpeftrium difpoiicionem, fimilequid Peana canentium 
choris referre non mirabitur, qui praecedentia fenorum prodigia 
penitius fuerit contemplatus. 

COR.OLLARIVM. 

Hinc patet , rupem ingentem parabolice excavatam ad jo. paf- 
fus , fubmiffam vocem rsddcrc pofle, qualem P. Joannes Paes 
tn fua tsibyftnorum Hijloria deferibit in montibus Cjoyam* re- 

' periri. 


DE VARIIS PRODIGIOSIS SONIS. 2 27 

periri. Eft hifce in montibus rupes ingens ea naturae induftriacx- Natur* 

cavata , utfpeculum remote afpicicntibus appareat. Huic ait, "^'fpccuic» 

aliam rupem oppofitam , in cujus cacumine nihil adeo fubmilsc «uniio 
\ 1 • 1 • j ' • rr 1 j- 1 leu audito» 

a quantumvis remotis dici poflit , quod non audiatur : clama n- no. 

tibus vero in didto loco fonum adeo intendi , ut vox exercitus ali- 
cujus videatur. Norunt occultum retonantis natura; vim Sacrifi- 
culi iftius loci, qui ut fe divinos dcmonftrcnt , homines in cacu- 
mine montis potitos occultis hujufmodi vocibus dc rebus fucu- 
risadmonent jij vero fe Numinis voce afflatos arbitrati, non raro in 
maximas calamitates devolvuntur, dum julTa cxcqui incontultiiis 
properant. Quae fi vera funt, id alia ratione non fieri crediderim, 
niti per objectum fphoerica aut parabolica figura a natura 

praeditum , quo in unum c regione potiti rupis pundtum fonorx 
fpccies confluant. Hinc multa folvuntur ab hiftoricis relata, qux 
a plerifquc pro fabulis & fupcrftitionibus paflim habebantur. 

Narrat Herbersteinius, tnProvmcia Candora ultima Scpten- Herber- 
trionis terra fluvium elle , quem ob fpectra frequentia (ubinde m 
comparenna, & voces hominum animaliumquc ibidem in oppo- Ruihem- 
fita ripa exaudiri folitas, nemo adhuc tranlicritj ait quoque, vix 1 ' 
diem aut feptimanam labi , xftivo prxtcrtim tempore, qua hu- 
jufmodi prodigiofx voces non audiamur. Certo Ego arbitror, nul- 
la alia hic portenta c(Te , quam hominum animaliumque voces 
veras in citerioribus fluminis campis exortas , & ex cavis tranfti- 
marum rupium fpecul is reflexas, qui in ripis conftitutos fimplices 
& inexpertos homines vano hoc metu , & Panico quodam timore 
percutiant, cum nihil hominibus facilius imponere poflit, quam 
ludibunda hujufmodi naturi loquacitas. Cardanus//£.j& de Sub- 
tilitate fimilcm narrat de quodam fibi familiari deceptionem. 

Quidam, ait, amicui nofier, cum iter ageret juxtafiumennecva- Cafus ex. 
dum fciret, exclamare capit. Oh! cui latens Echo reffumdtt. Oh! ’ rav,glns ‘ 
tlle exiftimans hominem ejfe , interrogat italice : Onde deuo palfar ? 
pafla recondetur: tum ille, qui? qui replicatur, adit tbi profundo 
gurgite aqua admodum per/l repebant , unde tlle territus iterum in- 
terrogabat, deuo patiar qui? Echo rcjf>ondet, pafla qui ; cuifip.us 
idem interroganti, idem refpondebat. Quare cum amicus inter 
metum, & necefitatem natandi ejfet , noxque obfcura (f intem- 
pe/ia urgeret, damonem alique fibiperfuadere velle, ut fe in torrentem 

F f 2 illum 


1 


228 PHONURGIifc LIBER II. Sect. ttl. 

illum pracipitaret, exiflimavit: quare inde reverfus rem totam nat. 
ravit Card ano, qtii non docmonis infidtM, non phantafm.itit tllu- 
Jionem,fed jocantis natur* lufumfutjfeipfo facio demonjiravtt. Hu- 
jufmodi natura: portentum fentias quoque Syracusis in ruderibus 
T alat ii Diony fiant , ubi in quodam receptaculo natura fonos ita 
apterefledit, ut nihil admirabilius in fimili materia me audiviffc 
recordari poflim. Multa hoc loco de prodigiofa vocis fonorumque 
reflexione dicenda forent , fcd cum hac omnia alibi di&a& expli- 
cata fuerint , hic Terat ologt* finem imponentes, ad nonnulla ex- 
perimenta progredimur. 

EXPERIMENTUM i- 

De cura dftCelancholi*. 

H Omincm profundo fopore , aut vehementiori aliqua animi 
perturbationeoppreflum facile excitaveris, fi vehementiori ali- 
quo fono , vel tubi phonicx , vel alterius inflrumenti , atra: bilis 
alumno adfonueris 5 nec dubito, quin hujufmodi inftrumentis 
facile in faltusanimaverisT arantifmo laborantes ; quo enim vehe- 
mentius ad faltus concitabuntur, eo citius ingentis fudoris copia 
perfufi, a latentis veneni malignitate liberabuntur , uti inprice- 
dentibus di&um fiiit. 

EXPERIMENTUM II 

De Luporum Vlulatu. 

H Ujus experimentum in tJUlonte Eu/lachiano fumpfimus , per 
quendam Chirurgum, qui Luporum (quorum in di< 5 fi Mon- 
tis latebris ingens ftabulatur copia ) ejulatus adeo ad verum fingere 
norat, ut remote audientibus lupus cfle videretur; hicinalta con- 
fiftens rupe per noftram phonicam mbam cos ululatus edidit, qui 
& lupos ad ululandum, & canes ad latrandum magna adftantium 
admiratione concitarent 5 fuitque magna & vehemens ululatuum 
inter latratuumque ftridores haud injucunda concertatioj neque 
dubito, quin in reliquorum animalium Scvolucrum vocibus fin- 
gendis per hujufmodi fonos Phonurgus quifpiam fimiles effeifhis 
confequi poflet. Sed hac jam de hujus Operis Phonurgici argu- 
mentis dida fufficiant. C O N- 


* 



DE VARIIS PRODIGIOSIS SONIS. 229 
GONCLV SIO. 

Ex vaflo tandem Naturae in phonifmis mira vi ludentis Oceano 
cludlati portum tenuimus , ut proinde nil aliud fuperfit , quam 
ut fublatis in caelum oculis hymnis , canticis , vocibus fupremo 
harmonici chori Symphoniarchae debitas gratias agamus 5 utpoce 
qui me dcleftavit in fadtura fua , & in operibus manuum fuarum 5 
in divinitatis fuarodaeum introductum infinitae fua: dulcedinis, vel 
tenui fibilo ita cor meum rapuit, ita aures opplevit,ut parum ab- 
• fuerit , quin ad omnes terrenae corruptionis jucundtiatcs, & gaudia 
velutiadcaduciMundi tumultuarias catadupas obfurducrim. Sint 
itaque omnia ad illiusNominis gloriam, Qui, ut poflem, dedit, di- 
vinae infpirationis phonifmo ut audirem, aures aperuit. Caeterum 
reflat, ut animus crccftis in caelum auribus dignus fiat, qui poft mor- 
talitatis hujus caducitatem ad caeleflium Chororum polyphonif- 
mos , ultra quod nil cfl , quod amplius defiderari queat, pertingat? 
quod fiet, fi cum timore & amore Deo ferviamus, femper illius 
c sJpocalypttc* tubae terrifici foni memores : Surgite Mortui, 
venite ad Judicium. 

Ad Majorem DEI Gloriam, Virginifque 
Matris MARIiE. 



J 





EPISTOLA 

P. FRANCISCI ESCHINARDI 

SOC. JESV. 

*id 

P‘ ATHANASIUM KIRCHERUM 

ejufdem Soc. 

Lumina , unde exeunt, revertun- 
tur. Quicquid de fono meditatus 
fui, ad Te revertitur , tamquam 
l ad Tuam Originem > fcilicet per 
tuam eruditiflimam Mufurgiam 

illud merito es adeptus ; ut nemo 

inpoflerum de hac materia fit a&urus , quin i 
tua Mufurgia tamquam a fonte fuum Opus deri- 
vet : Plura taceo; ne Tuae infigni irjter univerfales 
plaufus modeftiae ruborem offundam : fed fupra- 
di&a eo tantum fine protuli , ut omnes caufam 
norint; quareadTefequentiadefono dirigam. At 
quemadmodum i Tributi nomine non abhorret, 
quod flumina dum in mare intrant, contrario in 
illud impetu ac diverfo fapore ferantur: Ita velim, 
ut meditationes meae de fono, licet 4 tua aliquando 
opinione dillonae videantur ; nihilominus ve&i- 
galestibi fint, atque veluti tuas re fpicias, quando- 
quidem 4 te tandem initium fumpferunt 
Epilogabo hic ea , que non multo poft typis 
mandanda in promptu habeo ;&interim tuo pru- 
denti judicio fubdo. Primo cenfeo faciliorem vo- 
cis propagationem , juxta fuperficiem longae tra- 
bis , non aeri interno trabis tribuendam , fed po- 
tius ejus partibus durioribus cohibentibus vocem, 
ne ex ea parte diffluat, & quafi illam, fecundum 
quid folitantibus , adeoque fortiorem efficienti- 
bus. 


epistola. 

bus . impetus enim longius & fortius propagatur 
in folido. Confirmatur ex eo quod , ut Tu ipfe 
indicas , etiam 1 Metallica lamina oblonga id ob- 
tineremus; in qua non bene recurrimus addidum 
internum acrem Contra vero aeri interno tribuen- 
dum cenfeo; quod auris parieti immediate appli- 
cata, fortius notabiliter lentiat vpeem trans parie- 
tem fadam; quam fi diftet per unum palmum v.g. 
a pariete: , quia aer internus parietis , od 

fuam claufuram fit folidus fecundum quid : At 
aer externus ( loquor de aere poft parietem) flatirn 
diffluit ; adeoque cedendo multum perdit de for- 
titudine vocis, caeteris paribus. Adverte me locu- 
tum fuifle de voce , non autem de foho fado per 
parietis percufsionem , nam hic i partibus duris pa- 
rietis melius propagatur. 

Ad id, quod communiter dicitur, nempe in cu- 
biculis ac templis, quorum parietes tapetibus ve- 
fliantur , fonum minus bene audiri: eo quod mol- 
le obtundat. Puto efle caute diifinguendum in- 
ter fonum confufum,& fonum diffindum: Nam 
fonus quidem confiifus minus bene fe habebit, eo 
quod vere fiat minus fortis : At pro fono diffindo 
non nocent dida mollia imo juvant addiftindio- 
nenv. Per hoc enim , quod non refledant fenfibili- 
ter, fit, ut prima fyllaba v.g reflexa non concur- 
rat ad aures fimul cum fecunda direda,& adverte 
in Mufica rem efle cautius obfervandam , nam non 
folum fyllabarum confufio, fed & Notarum mu- 
ficalium elf evitanda, cum alioquin pofsint fequi 
multae diflonantiae: Poteft quidem oculus videre 
plura fimul diffinde ; quia diverfas partes Retinae 
lingula afficiunt: At auris fentitper impetum re- 
ceptum 


EPISTOLA. 

ceptuminTympano ; ad fingulos autem fonos to- 
tum Tympanum tremit ( quid autem dicendum 
in (enteiitia explicante vifionem per impulfum, 
cum Retina non fit minus folida , quam Tympa- 
num auditorium , viderint illius Authores ) quod 
tamen oculus facit fimul tempore , facit auris $qui- 
valenter fuccefsive, fonus enim eft aliquid fucceF 
fivum, color autem aliquid permanens. 

Frequentia autem populi in templis, non tam 
nocet lono diftindo ob debilem reflexionem, 
quam ob aerem vaporofum. Hinc etiam cum 
dicuntur aliqui cantores apti tantum pro cubicu- 
lis; bxcpropofitio elb intelligenda tantum mate- 
rialiter , non quod juventur femper i quacunque 
reflexione cubiculi, fed quia eorum vox lecomo- 
dc extendit tantum pro cubiculari (patio. 

Hinc etiam fornices in templis potius nocent, 
quam juvant, auditionem diftin&aeMufica^ Can- 
tionum &c. & hinc minuitur deledatio ©V; 

Poliunt tamen in praxidari aliquae utiles refle- 
x iones , de quibus fuo loco dicemus : Et in magnis 
Templis aptior locus pro cantoribus erit , non 
maxime humilis, fed mediocriter & juxta propor- 
tionem Templi elevatus, ut ii ex omnibus Templi 
partibus audiantur , (ed oportet juvare illos per ap- 
tas reflexiones non difeordantes (enfibiliteravoce 
dire&a_>. 

Labrum expanfum in orificiistubarum, puto 
primo univerfaliter juvare ad fuaviorem fonum; 
per illam enim dilatationem orificiifitconcurfus 
minus velox cum aere externo,adeoque non datur 
ftrepitus afper &infuavis; fimiliteracinoftiis flu- 
minumdivergentibus minuitur pugna cum mari. 

.G g Secundo 


epistola. 

Secundo intubis militaribus praecipue juvat ad 
fortiorem fonum, ob fortiorem tremorem, tum in 
ratione veftis,tum in ratione fuaedifpofitionis & 
figura: Non quod ifte tremor tubae feu tubi univer- 
ialiter requiratur ad fonum fimpl iciter, ut plurimi 

S utant ( nam ad eflcntiam foni fufficit , fiaercon- 
ipatus a folido percu filis five in folidum inci- 
dens, quod perinde eft, tremat, ut in alio Opul- 
culo explicavi) fed ad augendum Ionum per duo 
corpora fonantia. . 

Adverto etiam, didumtremorem intuba mili- 
tari efie diverfae ipeciei a tremore eflentialiter rc- 
quifito ad fonum ;& hinc in tuba marina ad per- 
feram imitationem tubafe militatis conducere po* 
tifsimum pontem tremulum. 

Adverto etiam fonum illu fenfibiliter tremulum, 
jequivalere pluribus fonis facientibus diverfascon- 
fonantias, &c hinc habere fpecialem deledationem. 
Adverto in inftrumentis lonoris verbi gratia: 

'vulgo didis clavicimbali, tremorem etiam fpecia- 
lem: Quamquam enim , prouterit majoris vel mi- 
noris molis, fi percutiatur, fonum edet magis vel 
minus gravem; tamen dum chordas tadae conlo- 

nat, omnino (equitur tremori chordae, ac determi- 
natum edit fonum ejuldem gradus cum chorda , 
five moles ipfius lignea fit major , five minor. 

Puto ad obtinendam multiplicationem Ioni in 

tuba cochleata requiri impetum vocis aliquanto 
fortiorem , quam in fimplicibus, ob multiplices re- 
flexiones & ambages 5 led tamen major ille impe- 
tus vocis in majori proportione fonum multipli- 
cat, quam fit proportio unius impetus ad alium, 
fuse explicaborprodudioautem didi impetus alii* 
r gatur 


EPISTOLA 


gatur potius Ipatio, quam tempori ( prout etiam 
* convenit reliquis corporibustenfis)itatamen,uc 
quamvis initio major impetus producatur quam 
in fine, tamen fi liber & fine interruptione fiat mo- 
tus, major erit impetus in fine, quam initio. 

Ex fupradi&is non multum juvatur auri' pe- 
hujufmodi Tubam fibi immediate applicatam, ad 
audiendam vocem leu Ionum , nili impetus a ris 
recepti intra iplam per orificiu latiusfit notabilis. 

T{atio, quare in tubis Conophonicis requiratur 
lenta pronuntiatio , interalias^f, ob inordinatam 
reflexionem , per quam aliquae lineae ferius , alise 
ocius concurrunt in foco , quod non accidit in El- 
lipticis, ut alibi notavi, quamvis non negem pluri- 
mas fieri reflexiones in conicis. 

Poteft fieri difficilis objedio contra Ionum for- 
tiorem prxcise ex tuba fortiori caeteris paribus.Sci- 
licet idem impetus majorem aeris molem debilius 
impellit , quam minorem. Sed in Opufculo a me 
nuper imprelTo judicavi relpondendum eile , quod 
quamvis in lingulis partibus aeris claufi pofsit efie ’ 
impetus debilior, tamen tota colledio plus conti- 
net impetus , quam in breviori tuba ,ex longitudi- 
ne enim tuba; impetus fpiritus tenfi ex ore huma- 
no emifsi, majores vires acquirit eundo, ut fupra 
indicavi. Et hinc etiamfi tuba decurtetur, deper- 
dit fortitudinem in majori proportione , quam fit 
ortio decurtationis. 


acoccafione(utdeniqueomniaTuofiftam ju- 
dicio) addo . me pluribus communicafle , tuto «Sc 
utiliter polle vertiginari Acum magneticam fuper 
apicem ferreum. Ratio e ft, quia ex una parte materia 
pileoli, cum non fit ferrea, Apici non adhaerelcit,<Sc 



Gg 2 


ex 


EPISTOLA. 

ex alia , reliquae partes Acus magneticae funt in- 
differentes , c ut in omni pun&o circumferentiae 
trahantur aequaliter i non minus quam grave fuper 
Planum horizontale habeat indifferentiam,ergo 
ab aftradione apicis ferrei non impeditur Acus, 
qiio minus vertatur juxta exigentiam magneti- 
cam: Moneo autem, pileolum fieri utiliter polle 
ex vitro. 



Inveni etiam novam Methodum indagandi declinationem 

muri pro horologiis , per 
unicam & brevem opera- 
tionem ad folcm in quo- 
B cunque inflanti ; abfquc 
ullo deinde computo, vel 
linearum dudtu } & multo 
miniis requiritur Acus ma- 
gnetica; quam aliqui tacite 
aliquando fubintelligunt 
in fuis machinis; dum alio- 
quin promittunt modum 
conftrucndi horologium 
murale abfque cognitione declinationis. Explicamr breviffimein 
ptaffenti figura, in qua A B. fit Axis mundi juxta debitam Poli 
alitudinem: N O V fc&or profohs declinationibus : dioptra po- 
nenda in debita declinatione folari: M. centmm ; circa quod ver- 
tatur A M. donec umbra dioptram ejufque pinnacilia xqualiter 
obumbret; obvertendo interim fe<5torcm ad captandum folem, 
prout opus erit. 

Machinx denique nuper a mcpublicatx, prxeipue proEclipfi 
lunari cochleam perpetuam addidi ad majorem facilitatem mo- 
his diurni lenti, uniformis. Extatque jam Romx machina ex 
metallo affabre concinnata a D. Hieronymo Caccia fub mea qui- 
dem dire&iorfc , fed tamen non fine ejus peculiari induftria & 
ingenio; eft quippe in liujufmodi madiinis primo concinnandis 
folertiffimus. 


EXPLI- 


EXPLICATIO TERMINORUM, 

Nofliinorumque exoticorum, qui pafsim 
in hoc Opere occurrunt. 

Phonurgia eft Facultas mirabilium per fonos Operatri 
An Anacamptica./foe Echonica , eji Facultas reflexi radij naturam 
& proprietatem exponens. 

•uminU Flionocampfis, nthtlaltudeil , qudm reflexio linet fonora. 
Centrum phonicu punflii e fi sequo dtffufto fontaut vocis initiis ducit. 
Centrum phonocampticum, eft pundum extremum , inquo termi- 
natur linea reflexa. 

Linea phonica five fonora aut vocalis eji, per quam vox it & redit. 
Ortophona perquafonusin feipfam unde profluxit, reverberatur. 
Loxophona eft linea, qua in murti oblique incides, obltquercfieciitur. 
Anophona eft, qua furfum oblique incidens refleditur. 

Catophona quadeorfum refleditur. 

Objc&umphonocampticu eft Murus, vel Mons, vel aliud quodvis 
obftaculum% in quo vox refleditur. 

Triangulum phonicum eft , quod efficit linea direda & reflexa cutn 
baft,qu*eft dfiantia intra centrum phonicum , & phono- 
campticum ; five centrum direda & reflexa vocis. 

Phonifmus eft cotledio , feu radiat loftecterum phonicarum intra tu- 
bos conclufarum. 

Polyphoni fmus eft vocis in corpore cocavo varie reflexa multiplicatio. 
Organa acuftica fient inftrumenta,qua fonos in remota loca propagant. 
Phonoclafticum corpus eft, in quo [onus refringitur , ut in aquis fit. 
Tubus conicus, eft inftrumentum, uti tuba, in turbinem extenfum. 
Echometria eft Facultas invefttgandi dtredarum , reflexarum que , 
'linearum quantitatem. 

Elliptica, parabolica.tfhyperbolica fu perficies funt ex variis Coni fi- 
xionibus orta, quarum figuras videfitis locis. 

Tubus cochleatus dicitur , qui fisb conica forma in tortuofum mea- 
tum contorquetur. 

Oticus tubus vocatur, quo Surdaftrisad aure appofitojoquifolemus, 
Diapafon eft confortantia tn cdfttCuftca , quam Odavam vocant. 

Di^pntc eft confonantia , quam Quintam vocant. 

Diatclfaron eft confonantia, quam Quartam vocant. 

Nete eft chorda , qua fupremam vocem in Odava refert. 

Hypate qua infimam Bafli chordam ftgnificat. 

Chordae Ifotonx funt idem, quod chorda aqualitertcnfa. INDEX 





. INDEX. 

RERUM ET VERBORUM 


Hujus Cperis. 


A. 

A Benezaa 7 {ali. yanital in aftignatut- 
necaufa sur David cythara tura- 
yertt Saui.em mdlo Ibiritu a pprehcn- 

fum. M >4 

Accidem nullum per fe fenfihile. 6. 

Aconitum copttfuts fimptum Isomines m ya- 
rias [pectet crantmutare yidetur Ut . 
Acm Magnetica luo yer signari poteftfisptr 
aptam ferreum d tm. lol.c 

adcufliia indrumenta qutd [me. HL&Sft- 
Tuhuacullicsts quid er qu.iln. ^.Tubut.i*. 
/tcvmoAUM fatua ut quidhlet pronunaa- 
rent arte fabricata. lil 

Aer harmonicen quomodo concipi deheat. 194 
Terpttw flenue eft infinu arum ffeatrum fer 
oum m omeuc gener rs ohjeSn dcldtarum. 

m- 

'Ager fulcatut (raftat Echum. 10 

Albe AT t Martii Captu homtnie arte fabrica- 
tum. ut dTticuldtasyotce pronmcidTtt. ldi 
Alexandai Magni cornu producebat fimum 
dd 100 . fiddid. *I 2 - 

E jiu figura m hortt fm. 

Quam amplum f turre. Jii 

Rix fuit tfferyefcensis Mu & firorpu Mar- 
cii animi. 2 00 ■ 

A Timotheo Mufico iu quoslibet afiiUtu 

contrarios *gt potuit per Cytharam ibid. 

Anacamptica obpeBa quomodo dffenenda, 
ueyox reflexa non muotefiat, rufi flantibus 
intente <y deterrmnatn ftationum pimBet. 

AneuhsThonocamtticue fui id. 4, 

0 Thmopcotus frte Incidentia quid. lbld. 
Conftfimtu que d. . lbid. 

Thonoptotue. ffi 

Thonocamptico eft aquales. f. 

Animam c urat Medicina per corpus ficti 
Mufica carptu per amatam ex ajfertione 
Pia Mtrandulam. 2 9& 


Animalia quo perftViortm hahtnt auditum t 
cantit perfeBirtrem quoque cochleam Na tu- 
ram cerumaurthu 1 riluifjc figam* *ft- Zl 
Aqua ohjeBum efje (et efijnat ampliae*. Ii 
t{efiextontt eft aptifitma. 2 ^ 

SubjtBum foru eft. <: 

Aquxduttus Romani fonorat fficciet tu mag- 
num [panum propagant . 61. CrnJ 

Qupd/i Roma ufqut Tibaaim conftitutt ef- 
ferti , quomodo ope Tuta colloqutum m ql 
hinc illuc infiitut poffet. ’J£ 


Anoaiae i» Talutio 'Ducali miral-le experi- 
mentum fumptum de Tarantula ad Janum 
Cytharadi regulariter [altantis. IpZ. 
Id tamen Taafnti or dinarium tjjt , poflea 
compertum fuit. f°'d- 

Aranti Indici thus trnactflsmum pro fidttue 

Arhori Zpftrrotica fimlem fusffe Cytharam 
Y)a\ inis tradunt Rahoini. 1 96 

Arcanum phomeum , quo^rMIrategnsqmf- 
ptam futi ‘Belli Trafillie ommbru clam 
mentem , aut Imperia fua mantfeftare pof- 
fit fili Imperatori at Autborc uferra- 

Arcus magnorum Tontium fubmifo colloquio 
inter cUametralttn dtftantcs aptifunt. 6 i 
Aaistoxenus Aulhor fuit Theatri Corin - 
thiaci. Tfi 

An Phonocampticaaw^u'. J 

Sequitur in omnihus leget / inacamftica jh* 
refttxtontt lucie. JA 

Asclemadfm Mufica cnrifft Jurdot mali in- 
telltgie yulgut. VZA 

Aftrologi EfftBut mtralnles orneo et referunt 
i» corporum ctlejhum influxtu. 194 
Avegnioncnfu Trite muri curr i li Authori 
pt imum experimentum dederunt E^fpo- 
liphona. ftfi 

Augmentum Coni fit ad inflor augmenti lu- 
mines. y* 

Aula Famefiana. Tuli. Farncfiana. 



5 T 


© 


ET VERBORUM. 


Mantuani. Kid. Mantuan. 

Qnv nod, conjlr nenda , w omnia in ea flul- 
mtfijiimt prolata occulti i Principe au- 
diantur. $9 & 91 - 

Qirca quod dua referuntur flflecuLttionet 
Mek.hnxi praSici judicata uuftd. 2L. 

Auris Dio.n sii Tjrami Sunii. Eide. Dio- 
ayf. 

afpphcata immediate parieti cur melini per- 
cipiat vocem trans par ictem faHam, quam 
fl Vel palmo flejunfta fit. coi. 1.. 

Hoc tdmn cum difttnaions. Ibid. 


tn officina cujusdam Modici flubl erranto 
fol. po. 

Muro inficus cur melius Vocem reddat, quim 
Illero diri txpofirut ficui dt in longa crate 
fit. ibid. 

Quomodo ducendus fit ejuflmodi Canalis acufli- 
cnc. 92^ 

Candori provincia Rtrthenica flumen halet 
mirdlilit Echus , quam imperitus Vul. 
gui damoms ludibrio ddfinlu. 127 

Canis ralidi morflns Cdufdt in homine morfio 
uifc&o^oaT jeu metum aqua. 2 1 > 

Centrum phonicum quid. 


Leporum. Porcorum, Conium Gc. fhonocampticum qmd. ibid. 

IHaturainperfcaiflimaformabelictaf*. Cetidamflerpintilus er hommlusflmVtntnt 
IrKdid etl protcer densiorem duellium. 71 'V' 8 " CM f“ «ff . fi* metum ig- 

* tue. IU. 

Chorda Vento incitatu cur dtverfos fonos t- 

dat. 142 ^ 

Ende Varia dltenttio Ionis in chordis f tfi. 
Inr.tiij imitari ptitejf fo no Vitri. Itf, 

Isem alterius chorda etiam diftantts. 187. 
Chorda rum /flotonarum aqualiter incitatori 
confimantia er unitio. l8o. 

Quando diapalon producant. >Sr. 

Quando diapente. >8). 

Quando diateiTaron. ij ^7 

Quomodo difflonenda , ut iptafi perpetuum fla- 
vum edat. lyj. 

Em maximam halent chorda , ficut (7 fides 
aerem concitandi ad eum modum , quo tpfit 
moventur. lof 

Chorus Ettlefia quomodo diflonendtu.ut tres 
cantaret tantum tn eo proflent , quantum 
centum. 40 

E nicus quomodo dirigendus > ut videantur rjjt 
plures per Elborum. yo. 

Circularis figura oljelli quomodo languortm 
metit fom exprimat. 49. 

Colchodea. vidt Platonici. 

Colloquium duorum Prtncipum fulmijflaVo- 
er etfi in diverfu conclaVtlut txifltntitm. 

oo.tyroi. 

•. Aliorum duorum in rure longa a fi irrVittm 
diftantid exiflentium, Uti fi mutui viden- 
tium. 110. 

alliud cum fiirdaflro. vide Surdaftcr. 
Colores fiunt differentes immerfionts & refle- 
xiones radiorum in medio 7. 

Diverfi cur dtverfos effedus. » Veri. gr. 
a Ibus diffipationis , niger colleBtonic, ruber 
inflammationis , viridis deltHaticnis Sic. 
b altant. 21». 

Em- 


Buamcaius primus de Echo- Metrid ficriptor . 

fol ) 

Bombus [tu fonue confufiue in fifilvts unde •? 

12. 

Bothntci Maris Littoracavernofi: horren- 
dum fimum edunt. llf 

Bubulci &Paftortt tn Germania quali cornu 
utantur. 


Cabaliltx Canalilut Sephiroticis. esurie di- 
vina vis infingula Mundi influat, omnia 
attribuunt. 194 

Campana quadam Japonise quoties 7 (egno 
inflant graviores fiedicionet Vel tumulive, 
fiua llontc pulfiatur lof 

a Ilia nuraculofia Villllar in Hilpania. 
Eu/.V ihll*. 

Odia in M onaflerijs TP. Pradicatarum 
Camcrenfi, Cordubcnfi, Salernitani) 
fiua Sponti triduo ante mortem cujutltlct 
J{eltgiofi fonantet. Ibid. 

Euoudiae in Ecclefia 3 , E. maxima tft 
cotine Europa. 121 

Hac quoufique audiri poflit. 122. 

Campanarum fremitus ingentes, ut quis an- 
dire fle putet. Jff 

Canalis miram vim balet Vocet propagandi, 
u Il£ 

Author in canali fluit erroneo joo. pedum 
experimenrumfiedt. Ibid. 

Romae fluit erronea Veri meatus cur inepti 

advoces longiorem propagationem. 1*5 
liud experimentum at Auchorcfumptum 


% 


INDEX RERUM. 


Fhridem colorem ex aureo & purpureo compo- 
fitti, veluti diapafon ex diapente & diatejfa - 
roNatur.i ad folam voluptatem, oculorum - 
que dedijje videtur. I£2*_ 

Conicum, yide Tubus. 

Confona n t i a & diffona ntia quid fint. 1 99. 

Connthium theatrum dejcnptum per Vitru- 
vium. 7 f‘ 

/lia ejufdem Theatri defcriptio per Bona- 
VENTURAM W. 7 f. 

A utbor ejus Aristoxenus. 7 6 . 

Echxa ej as Vafa cujus fuerint figuret. 75. 
ad quem ej/ ellum adhibita ibid. 
Circa cdufiun (onus eorundem Vari* opinio- 
nes. ibid. 

Inde ablata ad ades Fortunae Romae fu- 
ffienfa fuerunt. 7 6 . 

Corpus humanum torum eft tranjf irabile. 1 9T. 

Cryptologu Acufiica quid. f 8. 

Cyclopj/len formam fabricare^. .1 09 • 

Cygm alliciuntur Cytbara 1 74. 

Cylindrus W* Tubus. 

Cythara Davidss , cujus fuerit fur m*. vide^j 
At bor. 


David quomodo Saulxm Cythera curave- 
rit, & ab eo malum (finitum abegerit 1 96. 
Non tamen femper de fiderat um cur.utonts ef- 
f ellum obtinuit , cujus caufaforre nimirum 
odium Saulis contra eundem fuit. 2QI. 
Fuit \fuJuorum l njhumenturum ifi.artifi- 
cioffime pulfandorum peririfitmus. « 98. 

Declinatio muri quomodo fecundum recen- 
tifiimam Inventionem P. Fr ancisc i Jj- 
scHiNAR.ni inVe/itganda pro folari horolo- 
gio abfque ullo computu , linearum duQu & 
acu magnetica conficiendo. 

Diapafon omnium confonantiarum perfeSifii- 
ma eSF. i Bq, 

Quomodo in dupld proportione confifiat. 182. 

Diapente quid. ibid. 

Diatcflcron quid. ibid. 

Licet in harmonica diffofittone fit ferfetla , ut 
Arithmetica tamen cenfetur imperfeBa & 
dtjjono-j. ibid. 

Dionyiii Tyranni Siculi fabrica diQa Auris 
admiranda Echus adhuc Syracufis fuper- 
jles. 8 2. 

/ tAuthor eam anno 16 j8. ipfemet oculariter 
infpexit. ibid. 

Finu , ob quem conftruScu* ibid. 


Ejus Ichnographia fummo fiudio a Patribus So- 
cietatis defumpta Romam mijf*->. 8 j. 

T^udera Tal.r.r, h ujus Viony fiant Authori 
meliorem Echum prajlu erunt , quam quid- 
quam aliud . 1 28. 

Dipfadis Venenum homines in pifces,anferes , 
mergos , anates &c. tranfmutart Videtur 
H2-. 

Diftantia punitorum loxophonorum a nor- 4 
mal i quomodo repertentU, 54. 


E. 


Echo quid. 

Ftlia voces dicitur. 


ibii 

ibid. 


Nympha fugitiva. 

Geometrica ope tnVefiigabihs. 2. 

%Ab Authore omni genere Inftr ument orum 

tentata. 14^ 

Intra 20. pedum ‘intercapedinem aquahter 
durat. 1 <. 

°Mane pefiime haberi pote /£. 1 6. 

frleruue bene. ibid. 

Fejferi melius. ibid. 

No 8 u optime , & cur. 

Fariatur temporis pluVu, ntbulofi fer eni & c. 

Variatione^,. 1 6j$r 17. 

Item Variatur dherfa objettorum phono-cam - 
putorum confittutione. 17 & J$L_ 

Cur ultimam Jyllabam potius reprafentet 
quam primam. 1 7. 

Monoly llabica quantum ffiacium requirat. ig_ 

Polyphona quomodo Gupando reddatur. 1 6. 

quando deferibat fuit linees perfeQum hexa- 
gonum. j d. 

Circulari s quomodo confiituend*->. 48. 
Admiranda oltm in fepulcbro Caecili* Metel- 
la:. JL_ 

Vifimllifiima adhuc hodie in puteo Talarii 
Faticani. ibid. 

Item CupularS.Pm.1. 02. 

Ticincnfis admirabunda. vide Papiar. 

Simonettz vilUJAedtolanerfu. Fide Simo- 
netta. 

Vcfuvii montis in Valle ntiViter pojl ultimam 
hujus loci ruinam cafu nata. 8 8. 

heterophona quomodo conjhtuenda fit , rdm 
fi loxophonc procedat , quam ortopho- 
ne. 

Echara vafa. vide Corinthium. 

Echomaricx primus feriptor fiat Blancam». 

file- 


ET VERBORUM. 


Elephantes deleBantur tympanis. 174. 
Eliipfu omnis confiat duobus diametris majori 
& minori. 104. 

PunBaejus feufori quando fibt invicem "Pici- 
niora er quando remotiora ib id . 
Vnico fi b duflu quomodo dtficribenchu». • ibid. 
pra reliquis feihombus negotio Echo - teSonico 
efl apnfiima^. 98. 

Jicujhcam ua conflit utre , ut duo tn diverfis 
conclavibus conftuuti quaft prafentes fiib - 
mifie colloqui pofimr i & clam communicor^, 
mutua confilia. 100. 
/don et fi yalde longe di flent. 101. 

Ellipticorum lbid. 

Ellipfioplafies qualis forma. 10 q. 

quomodo in materia fohdd defcniendo ibid. 
Emcus 7 {ex Dama* Vulgo 'Bonus dtElut quo- 
modo per Vim %lufica a Cytharado quodam 
in furorem aBus fuerit, quo durante aliquos 
occiderit . fed refiitutus fibi punit entia cau- 
fa ferofilymam proft&us , Cnn /nfula Ly - 
pro mortuus fuerit. » 101. 

Euftichiana Rupes. Vide \Lns S. Eujla- 
cbit . 

F. 

Fabricar Tub orum tubarumque Varia. 

Item diverfa in ufum & recreationem Princi - 
pum. 2ii 

% 1 ;; ifi a Organorum acujlicorum quetsad 
immenfa fi ot ia Voces propagari queunt, mj. 
< 5 r 12.4» 

Fabrica Theatri Corinthiaci. ibid. 
Villa Simonettx. 78. 

Auris Dionyfii Tyranni. £2. 

Elliptica fabrica mirifice fonos intendens .quo- 
modo conflit uenda^t. ‘ 98. 

Hypcrbolica fabrica fimorum congregativa 
facillime potejlconfirm. ibid. 

Fabricam ita di (ponere 2 ut fonus tantum in 
duobus oppofitis locis fSr nullis intermedio 
audiri pofsit. 91 . 

Farnefianum Palatium aulam habet fimi plu- 
rimum intenfiVam. ££.»92. ' 

Fclicc. puella Novennis nuper e Si aha T^oma 
Veniens incomparabilis fua peritia %lujica 
Vocales & Injlr ument alis Animem edidit 
Authort prafente , dr quo ordine. l,. 102. 

Florentina Academia reperiffe ficribttur , quo- 
modo motus forn procedat l an uniformiter 
necne_j ? ilj. 

Flumen ProVinciaCandorx. vide Candora. 


Aliud in Italia , cujus Echo quemdam anu - 
«wiCajumni prope fcduxijfct ,& in prafin- 
tifiimum periculum.vua traxifjet. 117. 

Foci» efl puntlum accepitvum. 92.. 

Fratres kofex Cnicis quomodo quo/ libet mor- 
bos incurabiles fanare dicantur. 19^. 

Fu Ida. Aut horis Patria 
In %ionte *B. V. puteus joc. pedum irjcHv la- 
pide tonum inflor tormenribelha edit. Ibid. 
Simile quid obferVatum fuit ab %Authore tn 
monte Infula Luparitana. ibid. 

H. 

Haidelbcrex in Palatio EleQ orali tstrris ro- 
tunda ad arttficiojum Echum difiofita. 62 . 

&92u. 

Ha m mei ix ad Vtfurgium Inferioris Saxonia 
htfioria rccenfetur de puer is fsfeinat oria Mu- 
la ex urbe abduths x ex quibus creduntur 
hodierni Transfyhani Saxone s oriundi. 

22Q. 

Hannon i a rerum omnium confiflir in (L nu- 
meris. 6i- 

Vts ejus tn omnibus latet. 17 \. 

Perpetua qtumodo fieri pofiit. 

Hcbrri veteret in Belus ufi funt tubis helt - 
ceis feu cochlearis. ljq. 

Horologium filare quomodo fine acu magne - 
rica facile confici pofitt. fo 1 6\ 

Hyperbole quid fit. £8. 

hyperbolen umeo fili duttu deferibere^, 108. 
HyperbolopLjles forma quomodo fabrican- 
do. i», ibid. 

Hyppodromtim Tfomanum in vifc eribus fuis t 
Varia infida Vafa teftacea haluifje propter 
fini augmentdttonem male fentiunt nonnul- 
li. zL 

Aliam ejus caufam adfert sAuthor. ibid. 


S. J aco nr templum T{oma arebit efti Indu- 
firui? ita difpofitum apparet . ut Cantores 
tantum in eo Valeant , quantum tn alio 100 . 

Mi* 

Jerichonrinx Vrbis muri non pure fino popu- 
li hebraici dejetli funt l fed Vero miracu- 
lo corruerunt. 

Inftrumenti chronon.etris per vibrationes 
chordarum tn magno fiacto fallacia, & 

16. 

In Inltnuncnt» fonvrts v.g. clavicymba- 
Hh lw 


INDEX RERUM 


lisobferyari pottfl tremor fretui*, coi. 4. 
<- L, 

La tus tertium in triangulo datu duobus primi* 
lar eri In* quomodo per extrattionem radit i* 
quadrata repertendum. 57. 

Linea a&iunis quid & qnoruplex ? & quo- 
modo confideretur fecundum }.cafut. 4.11. 

Phonica quid. 4. 

Quomodo tn omnibus cafibu* geometricis men- 
furan foleat. ’ f?. 

Quotuplex. 4. 

Onophona quomodo ex dtflantia centri 
phomei d pun 3 o reflexion h tnnotefcat. % 6 . 
Loxoph ou.i. quadruplex. 4. 

Quomodo ex ortophona fit reper tendo. j6. 
Spiralis quid , & quwiodo deferibenda. 109. 
SonOrx unca omnes ut in punftum atuflicum 
confluant , quid neceffartum. 

Ha latitudinem habent notabilem , ideo CT 
centrum habeant atufluum phy ficum non 
mathematicum pure. 97. 

Littora quadam Marina prodigiofum fonum 
edunt. 114. 

Botnici 'hior* littora edunt horrendum. 

lbid. 

Agci Maris litus finitum Cy thura amula - 
tur, & cur. ut. 

Mari, Quatomalcnfis in noVa Hifpania 
Neflratis Organt fonum amulatur v cur. 

Lumen, quomodo cum fiono comparabile. 7^ 
Luporum ululatus indiflnd cujus dam Chirur- 
gi 7{oma per tubam phonicaminjy has yi- 
anas dircriam proyocatu* . 1 118 

M. 

Machina certi inflrumenti conficiendi ac du- 
rigendi, ut harmonia per yentum longe di - 
flantibus exhibeatur. 144 

Alia filo yento impulfa fonum harmoniofum 
edens. I4f. & u6. 

Mantuanum Talarium habet aulam jucun- 
da Echus ad inflor tum* Haidclbcrgi- 
cx. 

Medium Phonocampticumfw/V. j. 
Efl duplex : phyficum G_Matbematicum y 
&quid utrumque horum. il_ 

Melancholia- cura. 198. 

Melancholicus humor aptifiima fedes demo- 
tu*. lbid. 


Mctel lorum Sejtulcbri deferiprio. 10. ’ 

* Admiranda oltm ejn* Echo. tt, 

lAuthor tamen de hoc dubitat , qui a nullas 
ejus c, tufas erfi fagaciter inquirens irree- 
mre potuit. lbid. 

Michaems Todim «/eSabaudia nunc 'Xlujici 
‘Romanfkiachma Organica plane prodigio- 

fi- • liZ*. 

Miaauella finguLtri cura defcripfu aurem 
Dionyfij Tyranni Siculi. 81. 

Mons S. Euflacbij in Italia , in quo ^ Author 
experimentum f eat fid tubi acuflici in loca 
dtyerfii, ejusque auxlio ultra lioo. homi - 
num capita ad furam Communionem con - 
yocmir. ii$. 

Mons quidam Tartaria exiguus per fora- 
men hyberno tempore grmtflimas tempe- 
flates effundit, & cur f nf. 

Anus in 'Proyinao Goyama apud Abajltnos 
inflor freculi excayati per Echonem rt- 
flitutr quaslibet T toces fubmififitme in oppo- 
fita rupis cacumine prolatas, & quomodo 
hoc naturaliter fiat . 127. 

Montes tres in Terfia , qui mirabilem fonunt 
edunt ingentis copia hominum pugnantiu , 
tumultuantium , triumphantium CTt. qua 
hujus confit natur ait*. 216. 

Morborum curaprodigiofa per fonum triplici 
ope : fciltcet aei, Natura, Diaboli fit. Ho- 
rum exempla referuntur. 19?. 

Morbi non quilibet naturali Muficd curan- 
tur Jed qui ab atra & fltCea hile dependent. 
t2_boc quomodo. 198. 

Morbi incurabiles dicuntur fanari a fratribus 
“Rofea crucis & quomodo. 195 

Mummius L . diruti Theatri Corinthiaci y£- 
nea ablata Romam deportmit ad adem • 
Lunx. 76. . 

Muficx triplex genu*. Diatonicum , Chro- 
maticum czJBnomiicum. 74. 

Hoc ultimum in / Enet 1 yafis ad concentum 
inutile & cur. 77. 

Mufica tota ex tribu* confonantiis conflat , 
diapalon, diapente, tydmdTaron. iSy. 

Muficx yis in animos hominum. 174. 

Tana circa hanc yim opinionis. 174* 
In quo confiflat yis ifla-». 177. 

*Ad quos effetius ponfiimum moVeat. 177 . 

178.» 179 . . 

Bruta quomodo Muficd dclcSentur. 189. 

» Anima homini * cur ita afficiatur confini * 
& abhorreat a diffon h. 177. 

Muficam curare corpu* per animam, ficut Me- 
dicina per corpus ammarntyult Picus Mi- 


i 


ET VER 
randulanus. 189. 

Quos morbos curet. yitli Morbi. 

Qua Mufica Taranti ad s maxime arrideat. 

log. 

Debet tranflirare venerum, ut bofiit juva- 
re: pro quo affertur biforia de Capuctno , 
Cjr alio quodam Htflano. no. & 111. 

Mufica amcenifiima quomodo ad 2 Jtel}. mil- 
Uaria producenda. 14}. & 14}. 

allia prodigtofa Mufica ut i» altoaere per- 
cipiatur. 147» 

N. 

Natura fapiendflimajra omnibus aliis figuris 
in aut e arebit eUanda cochlearum tubum 

‘Ifgfl- . _ 21± 

Nervi fit mufculi humani corporis concitari 
pojfunt Mufica finit chorda. 19?. 

Nodu cur Echo perfeBiar. if. 

Numeri cur alti Jtnt fonori , alii non. 1 79» 


BORUM. 

Ejufdemrei moralis &alUgorica expofitio.lj^ 

P. 

Papiz ad fidum quoddam proflans Echum ad 
miraculum prodigiofam. 8 q. 

Eam lllufioni damorus adferibu Hiiuony- 
mus Cardanus. * ibid. 

Defcriptio hujus Echus per Eundem, ibid. 
Aha per / futhorem . % 6 . 

Hodie cur non amplius in tanta perfeBione. 

8Z- 

Parabola quid , Cr quomodo unico fili duBu de - 
foribenisLa. 10 6 . 

Parabolop lartes forma quomodo conficiens 

do—>. 107» 

Paufi lippi montis Neapolitani per f opi mea - 
tus vocis maxime insenfivus 'iz longe Oro- 
" dtifltvns. ibid. 

S. Pctn templum 7 {oma aptum ad maximum 
augmentum foni trium tantum Muflcorum • 
qo. 


O. 

Objc&um Phonocampricum quid. $. 
Conicum circulare flanti in centro dabit 
Echum c onfonant ifiimam . 14. 

Tlura objeBa phonocampcica quomodo dif- 

0 ponenda , ut Vox partim inter n} , partim 
externe refleBat. 44. 

O&ava cur diflent adulti & pueri fimul canen- 
tes. 187» 

Optici tubi fle des rerum extrinfecarum in cu- 
biculum introducentis comparatio ad tu- 
bum acuflicum. n8. 

Oraculum dclphicum in %lufieo Xjrcberia- 
no. iij. 

Oraculorum Gentilium Impoflura. ibid. 

Ammonis oraculum in Lybid habuit oc- 
cultum meatum fubterraneum Vocis dedu- 
Biv.im a pyramidibus jEgyptiacH ufque 
ad fi_>. uA. 

Organum Moguntinum quoddam chelm in 
muto pendentem fe ipfo ad confonantum 
incitavit ipfo Authore oculato ejus rd te- 
flt^j. 

Org anumprorfus admirabile Michaclit To- 
dini. vide Michael. 

Organorum diverforum fabrica produBioni 
foni aptorum. 124. 

Oticorum Inflr ument orum conflruBio 1 ££££ 

i<fo. 

Orpheus Muflcus Magus cos mine fylvas tra- 
xit cre . j 7 l. 


Plumalia vehementer drea rem aliquam occu- 
pata transformatur quafi in rem quam deji - 
der at, 2 if. 

Phonoeampfisyww/. j. 

Phonoclarts quid. 4. 

phonoclaflicum corpus quid. ibid. 

Phomcus. vide tubus. 

Phonilm itiquid. lfL. 

Efl fimiUs Thotifmo. 

Conicus operatur proportionaTiter finit pho - 
ttfmus & aBinobikfmus opticus. $0. 
Ad Variet em reBus reflexione fua parit Co- 
num phomeum truncatum itsverfum. a. 
Jn parabola drpcrfa centra feu reflexiones 
acquirit in axtf,. 0$. 

Cylindricus reflcBinar projcBstra cylmdna. 
cd 29 . 

Hoc incidente in parabolam , omnes lineet 
fanor * confluunt m punBum. 94. 

Ortophonus in fdpfltm refleBtrur. 29. 

Phonologia harmonica rure m Villam diri- 
genda fler aliquot milharia congruens ma - 
xime Legas aVar baris, V -;.T urat, Tor- 
tares &c. jqo. 

Picus Mirandulantts tradit , Muficam cur.tr 9 
corpus per animam fleut mediana animam 
mediante corpori^,. s<) 6 . 

Pifce< audiunt. 6 + 

Platonici omnes effeBus rvoftVorColchodrr, 
feu %Anim* Mundi harmonicis nexibus 
omnia flbi copulanti attribuunt. 194. 

Polyphomfmus quid. A Cnz, 

Hh 1 Poly- 


INDEX 

Polyphotifmus quid. Ul 

Hujus comparatio ad illum . ibid. 

Plilma «mutum quo plura latera habet, tan- 
tu mugii auget fonum. 

Putei prallant Echum dijlmfltfhmam fSr cur. 

u.erht- 

Maximi fi aquis abundent. 11-. 

Item fi quadrari , & cur. Sii. 

Tei fi tero mhil praflant.dr cur. 

Pythagoras adolefcentem quemdam infano a- 
mure exujiuantem fac frit rtjonanitffon- 
dao. UAr 

CL 

QuatomalrnCs Maria lutu in iwTuHifpi- 
nia noflmtts organi fonum imuatur , C r 

tw. au8. 

R. 

Radiatio jam cernulatur froximi profluvium 
lumincfum. 7— 

Reflexio yoni fit in ft vel in oppo fuam par- 
tem . . f’ 

/nophona & catophuna reflexio quomo- 
do nafcatur. ^1±- 

Lateralts & \vxophonx quomodo. ibid. 

Multifaria quomodo fiat ex diverftae obje- 

aorumrefleSenuum.Tideverhyox. 

Robeatus Santobus Nobilis Tartntinue a 
Tara mula morfua jam agom^ant pr at er 
fptm omnem humanam rejlumtur integra 
Valetudini a Cytbarado. Ui. 

Roma; fuhterranei meatu» cur inepei ad Voci i 
longiorem propagationem. uE. 

Mtnu turnta polypoona echoni aptifiima. 

Romanos tuli» in lineas helices contortis ufot 
fuiffe in Trullii ejTnumphis. »U- 

Rupe» S.Eujtaciui. vide Moni Euflachia- 
nui. 


Sanatio Tarantucorum per Muficam. vidc_, 
Mufica. 

Melancholicorum, vide Melancholia. 
Secretum per fonum inarriculatum alteri lon- 
ge diflant! quomodo figmficandum.maxime 
molfefiione alicujns Trbn. ly.&t ) 9 > 
Sedionis conica paradoxa admiranda. 1£} : 
£fu» fpeciestrti. EllipCs» parabola , hy- 
perbole. ibid. 


rerum. 

Sicilia Infula inUttore mari» frequentifitmat 
habet fpeculai , ex quihu» incole admonen- 
tur de adventu navium , tam hojhhum, 
quam amicarum. 14 ». 

Simonettx villa Mediolanenfis mirifica E- 
cho. Zlb. 

tAuihor eju» Febnandui GonzaSa Guber- 
nator Mediolanenfis. ibid. 

Echus illius caufa-j. 

Smellrn. vide Spelunca. 

Sonus, quid. f * 

Harmomci fonus vis. lof. 

Trodigiofi defimtio,& dhifio in naturalem, 
prarernaruralem & fupematuralem. 117. 
Intra aquam ejl gravior quam extra eam. 
Ethemention cur terreamur. 189. 

Non procedit fimphet linearum projeHura^ 
feu aHinobolia , fed per modum cylindri 
aut coni fonori. iS- 

Non habet latitudinem Mathematicam, fed 
fenfibtlem C corpoream ibid. 

Non indiget femper duobus (olida corpori- 
bus. 6* 

Non pstefl filus & per fe naturaliter mu- 
rum dejicer<_,. I17. & Uft. 

Requirit tria, \_collifionem duorum corpo- 
rum, aerii intermedii confraUionem. 

1 . Imius confraHi pi opuljionem. ibid. 
Imitatur lucem. * 7 - 

Intenditur multiplici reflexione in unum 
radiant(_,. 1 . 

Intenditur maxime delatus per fuptrfictes 
arcularei. tzeur. 6B. 

Menfuratur in linea fonora aSivitate^,. f • 
-Abforbetur a tapetibus conclavis, Vel vt/li- 
bus hominum aliave re fimtliter molb. 

Hoc tamen cum difbnSionefim confufi 
& diftindi. coi- E- 

Quomodo ru moveat. ilL. 

Et quam Varie humoris variol. » 91 . 

Refringitur eL.reflcBuur in medio denjio. 

fi 8c. 

Quanto tardius ad aurem perveniat quam 
ad oculos. » t ? .. 

Spacium Echonicum difficulter determina- 
bile^. 1JL. 

Ejus quantitas Echoni reddenda qua pro- 
portionata aut verofmilis. , » 7 . 

Spejies font undulatione aeris deferuntur. 14. 
Intentionales claudi non fojfunt. 64- 

Rerum audihles HL Vifibiles quomodo infuse 
perpetuo aeri. » 9 1 . 

Spelunca Daltnatina mirabilem fonum e- 


dent. 


Mon- 


1 


ET VERBORUM. 


Montis Cucumeris mHehetid fimtlts ef- 
ftQut. 224. 

Montis alterius cujuftLm Britanni* i fimum 
edentis plurium cymbalorum. 229 
*Alu fimtlif in Htfpansola America. 12JU 
Smcllcn Finlandue prope urbem Viburgum 
formidabilis fontis 2 quo homines ytlut 
mortui prolabvktur. 22y 

JnaU ejus loci qui fibi hic confidant, om - 
neque malum m nefies obfidentes cotTPer- 
tanr. ibid. 

Sphxra concerta fono propagando omnium 
apti fima. 40. 

Spira 1 ^ linea yide Linea. 

Spiritus corporei quomodo aeris ait era nones, 
imprefiiones aut motus fequantur. igo. 
Statua ad certum fnum fe mertent. iyl. 
Alta omnis generis fonos articulatos & in • 
articulatos pronuntians quomodo confici- 
enda^. ldLgidl. 

/ilta in medio aeris pendula fimiliter omnia 
pronuntians artificio adhuc pra fngulis 
altis admirando, quod Autbor necdum pro- 
dendum cenjuie. 1 66. 

Stratagcma quo Turearum Exercitus con- 
firmari pojfiet. 13&- 

Superficies parabolica ejl duplex : obtufa & 
acuta. 92. 

Vtriufij t differentia in corfituendopunBo a- 
cuftuo. ibid. 

Surda (fer ut \iufuam percipiat , quo artificio 
efficiendum . H7» 

Item ut cum eo commode colloquium haberi 

r it. 160. 

tuba curatot per Asclepiadem quomo- 
do intelligendum. 174. 

Sympathix < 3 r Antipathi* ratio m fonti. 187. 
Sympathia: harmonica Experimenta yarta->. 

_ Uh 

T. 

Tarantula^mir/j/ animal. 204. 

Efi humoris yifeofi ac tenuis fimo facile mo- 
bilis ac proportionali. 207. 

AntidotumMufuumTar ansula. 209. 
Contrariis qualitatibus conflare Tarantulas , 
unde & contrariis har montis curandosTa- 
rantiacos demonftratur mirabili biforia 
210. 

T{atio cur Tantntula /altet ad fimum . 207. 

ffr iog. 

Tarancifmo laborantes , cur nullo alio quam 
harmonico medio curari pofiint , eoque di- 
yerfo pro drterfitate complexionis. 2 of. 
Tarantiaca quadam puella nonnifi tympanis 


potuit • 20 6. 

Taranttaci dirmfit coloribus afficiuntur ,tSr 
quibus, ac cur. * 212* 

Veter fos jutu liter mores ac motus inducunt , 
i£cur. lir. 

Taeenti 4 magtfimru publicis flipendiis alun- 
tur fonatores a quorum induftria & obfer- 
yantia indagandi harmoniam congemen- 
tem tarantuco emundo defcnbitur . 207. 

Tcrrxmotus. fimus quales. 111. 

Theatrum Corinthium. Fide Corinthia- 
cum. 

Timotheus Muficus, quoties libuerat pbrygio 
fimo Alexamdei Magni animum yel ad 
furorem yel manfuetudmem aut laritiam 
trahebat. 174. 

Tonitrui fonus yebementifimus. ni* 
Quam longe ab ^Author e auditus. Ibid. 

Tormentorum bellicorum fonus faBus Ro- 
ma: auditur Tufiulo ausTjburc. Ibid. 

Exlnfula Caprina auditur ujfc Neapolim 
30 . militaria Jr alica dt liantem. ibid. 

Gra vclingx in "Belgio f alius, nu audiatur in 
sAnglta, dubitat %Autbor. ibid. 

Trabes oblonga quomodo c 7 cur tam mmfice 
propagent finum. 6$. 

Cur mbtl pra flent ligat* yel inclufx muro fe - 
cus ac tubus conicus. 66 . 

Tuba efi /nfii umentum antiquum jam ujita» 
tum in Veteri Tefiamento. 59. 

Quomodo fequatur naturalem progreffum nu- 
merofum. 60. 

Quanto altius afiendie ,Jemper a perferiori- 
bus cofonantus recedit. 61. 

Cur m acueifiimts yocibus per fonos incedat. 

ibid. 

In genefi fanorum idem pra flat per additio- 
nem , quod chorda per dtyifionem • ibid. 

Varia tubarum claffes. ££. 

• Dudihs cur omnes ordine tonos exprimere 
poffit,no etiam tuba ordinaria yel mili- 
taris. dii 

Tubus acuflicus no efi inyentum A ng lorum, 
fed Aut horis. ni. 

Mirifici Effettus hujus tubi m ipfius %Au- 
tboris %lufieo. ibid. 

Experimentum ejufdem tubi nuper fecit Ca- 
JareaMajeftas dbgbttetoorfi / ufque in 
IftwatMw. _ ilii 

Quomodo coflituendus aptus no tantum lo- 
quendo , fid & audiendo Jhe rtffionfitm 
excipiendo fine tuba loquentiis . ilf. 

Quantitas tuba actf uu nS. 


Hh 


Cir- 


Dig 


aogle 


INDEX RERUM 

Circula ris cur melius propaget vocem, 66. 

Cochlea tus cur pra omnibus altis fomtm mu- 
gis intendat. • fu 

7\cquirit tamen fortiorem Vocem infu ffl.in- 

tH. _ C 0L4 . . 

Eflq, duplex, conicus & cylindraccus.150. 

Conicus quomodo conflruendus. 124. 

In paries dtvifus non eam idoneus , & ad 
re/ponfum excipiendum omnino ineptus efl. 

1247 cr fij: 

Omnes alios tubos fuperat. i ; t . 

^Aliquid parabolict ajfcRat. 164. 

Quid pra alus proprtj habeat ad fatorum 
augment at lonem. 117. 

Caufa Toljpbontfmi ejus. ibid. 

Cur requirat lentiorem pronuntiationem oua 
alit. coi. f. 

Cylmdraccus cur minus aptus ad fonum 
quam conicus. 67. 

Ellipticus ingentem fonorum multiplicatio- 
nem prajiat & cur. iif. 

Hcliccu» per itum Artificem requirit. tSr cur, 
116. 

Sphzncus non miniis. 118. 

Serpentinus fonum edit Voci baffa oppilo 
congruum. i$f. 

Tympanites immenfum fonum tn Vajhjstma 
fh,uia extendit. ibid. 

. Tubi qui folum vehementem fonum edunt, 
funt tuba militares, 'Bucciiue &c. ljl. 

Varii tubi ad prodigiofum fonum eden dr.-. 

128. 

Orificium ejus labro extenfo juvat ad fuavio- 
rem fonum, &cur i imo in militaribus ad 
fortiorem . toLffjr^. 

V- 

Vcfiivius Echum proflat noVifiimam in Valle 


ET verborum: 

Jtofi ultimam ruinam. 88 i 

Villiiz in Htjpania campana miri culo fa fu 4 
fponte jonans , quoties tn 7 {e publica Cbri- 
fliana aliquid adverfi contingir. 221 . 
Etiamnum hodiernis temporibus miraculose 
fonafje tejlatur Nok.imblk.gius. ibid. 
Vitkuvius definpjit Theatrum Corinthiae». 

Ejus errores in Mufictu. 77. 

Vox canali num includi poflit ut perfevr t. 

Impofltra circa hoc Coinei.ii Acxiitab 
ab Allxio Weheko acerrime propugna- 
ta. ibid. 
Authoris decifio cotrariorumQ refutatio, ib: 
Emtffa e centro in objettum trilaterum rf- 
du in fe autta mplia phontfmo. $27 
In quadrilatcmm. quadruplici. $$7 
In 1 'cntagonum aqutlaterum , redit f pho - 
mfmts aufta->. jf. 

In hexagonum . redit Crphon^ ibid. 
/adodccagcnum. n.phon. 
/ncylindraceum. refellitur ex omnibus 
punbhs peripheriic. $B 7 

In Fyramidcutn, quomodo non redeat infe* 
iffsm. i 9 * 

Tropagatur in fuperficie longa trabis non per 
internum aerem. coi. r. 

Quando refieSatur in fe ipfam. 

Vel in oppofitam partem. 2 C *7 

Quanto remotius fractum curnt , tanto lan- 
guidior jit. 457 

Tardius fe fiflat auribus, quam lux ocu- 
lis. 122. 

Quare ex ima Valle refleclatur ad flantem 
tn monte . 427 


(NB.) Numerus fimplicitcr politus indicat paginam Operis , li cum addito coi. 
denont columius feu facies Epiftolx adjun&Z in fine. 

FINIS. 


.Ot 


: TW C J * ^ : \V 

.< 87 ^ 

«k» 


U;>' VM1 W* « ol 

j '.'t? . . 


-»tO 





Cmr 'svl 


:' . 4 ^g»r> 

'v ^ *r,- - '•'*'••- • ■> '*- * 


L Jlrt. 

N V*‘ • • 

l *- r . ' v < Wii *. ~ «r 7 -au 






• % 

* rX v‘- ^ *• 


M 




4" y . , ’ : ,.,, 

• i v ‘. . ' 


5 E ■■ ~ VM 

.v- •■ '-^m. ■ -v} 

-,;V : ^ i 

■ *f * ■ ■ .*■ . 

. 

'" • • 'v. ... «T-artt*. *' .‘JhP 

' -*• V;% 4 &£*A V ^ v ■' ^ ‘ * '‘^jj9ft W4 



‘ •' V - ■■•' v . •-“ r.‘ • - :■ ■ ':*. '* * 

■ 

"4n, }*■- ££•,». v— «*•- ■ ™.» • ' jg ' - «.t — T 4- %■ 


. ... ,,.. .... 

“ t> ' — -^' 7 ^. « 5 ?^ ; ^v 




^-r ^ fi l Mri-t 


:■• '^:v 

, ■. - . f i . .. ■ r ' 

. -* « • * ^ • •• . 

• * • > •-■*• - 

, > ■' • /" *%■, ;■> . 


a (P Maa ft t? 


* . %**.'* 
.■*'. y: t .»'. 




s,i^#k 

SeS-V^SS- «s* 


‘ i ■ . SG^«5»S5 '-i' .. 

* . ?- i- 3 &K :<$ $$$$ • > £& 

:• •**• -fv • ■' • •• * *:..’• V & ■■ ■'* 

£4 v v» v’ •-. • .*•*.- v . .-*■ 

Hk ,v f 'jwtigf .v> -% ••*- - ' . 





■r v ' 


w.